Saturday, March 11, 2017

کاپیتان حەمەدی ڕاتبی ، حەمەدی مەولوودە چرچی

 کاپیتان حەمەدی ڕاتبی ( حەمەدی مەولوودە چرچی)
کاپیتان حەمەدی ڕاتبی یەکێک لە فەرماندە بەوەجەکانی پێشمەرگە بوو لە سەردەمی جمهووری کوردستان دا.
دوای ڕووخانی جمهووری کاک حەمەد و هێندێک پێشمەرگەی دیکەی ڕۆژهەڵات خۆیان بە دەستەوە نەدا و تا ئەو جێی توانیان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان مانەوە. کاپیتان ڕاتبی دواتر پەنای بردە لای شێخ لەتیفی حەفید کە ماڵەکەی داڵدەی هەموو ئەو غەوارانە بوو کە لە سنووری دەستکرد پەڕیبوونەوە.
حەمەدی مەولوودی دواتر لە ساڵی 1951-2 لە کوردستانی عێڕاقەوە چووە ئازەربایجانی شووڕەوی و ماوەیەک لە زیندان دا بوو لە زەمانی خۆڕۆشچۆف دا بەر درا و لە دەور و بەری باکۆ خەریکی باغەوانی بوو. پێوەندیی بەو تێکۆشەرە ڕۆژهەڵاتییانەی کە لە باشوور دەژیان پاراستبوو و زۆر جار لەگەڵ ڕەحمەتی ئەحمەد تۆفیق ( عەبدوڵا ئیسحاقی) نامەیان ئاڵوگۆڕ دەکرد. كاک حەمەد  لەجەنگەی خەباتی کۆمەڵانی ڕاپەڕیوی ئێران بە دژی ڕێژیمی سەرەڕۆی پەهلەوی دا نەخۆش کەوت و بەداخەوە لە ٢٨-ی ژووەنی ساڵی ١٩٧٨  لە تەمەنی ٧٠ ساڵی لە تاراوگەی ئازەربایجان چاوی وێک نا.
کاک حەمەد لە مەهاباد چوار منداڵی بە جێهێشتبوو کە وەک زۆر منداڵی دیکەی کورد بێ باب گەورە بوون و بە ئاواتەوە بوون چاویان بە بابیان بکەوێتەوە ، ئامینی ڕاتبی ( مامڵێ) یەک لەو منداڵانەیە. هاوسەری ڕەحمەتی خورشید ڕەهبەر لە نەبوونی کاک حەمەد دا منداڵەکانی گەورە کرد و هەتا مرد هەر بە هیوای دیتنەوەی بوو . حەمەد لە تاراوگەی ئازەربایجانیش بۆ جاری دووەم خێزانی پێکەوە نا و کچێکی هەیە کە وەک لەم وێنەی خوارەوە دا دەبینین ئەو کێلەی بۆ گۆڕی پیرۆزی بابی دروست کردووە. لە سەر کارنامەی ژیانی کاپیتان حەمەدی ڕاتبی دەبێ زۆر لەوە درێژتر بنووسرێ. هەژار لە ' چێشتی مچیور ' دا باسی هێندێک بیرەوەری خۆی لەگەڵ وی دەگێڕێتەوە.

سەبارەت بە سەردەمی چالاکی وی لە کۆمەڵەی ژیانی کورد و جمهووری دا  دەنووسێ: " لە دامەزرانی  " ژ- ک " دا هاتە حیزبەوە. پیاوێکی زۆر بە بڕشت و موخلیس بوو . " ژ – ک " کە دە پێشدا خەڵکی دەترساند، تفەنگ هاویشتن و ترساندن لە عۆدەی حەمەد بوو. دەگەڵ هێزی چەکداری کۆمەڵە لە هاوکارە هەرە ئازا و بەکارەکان بوو ، لە شەڕی  ' مەکڵاوێ ' ی دەوری سەردەشت ، و لە ئەتڕافی سەقز ناوی دەر کرد . پڵنگێک بوو لە بەر هەزار کەس نەدەپرینگاوە. هەموو زۆرمان خۆش دەویست "

 نووسینێکی کاپیتان حه‌مه‌دی مه‌ولوودی له‌ ڕۆژنامه‌ی 'کوردستان ' دا
ڕۆژنامه‌ی کوردستان، ژماره‌ی 85، 21ی خه‌رمانانی 1325ی هه‌تاوی / 12ی سێپتامبری 1946
له‌میره‌ دێ وه‌
سوپاس
ئه‌من محه‌مه‌دی مه‌ولوودی به‌ خۆم و پێشمه‌رگه‌کانمه‌وه‌ که‌ ماوه‌یه‌ک بوو له‌ گوندی به‌ڵه‌جه‌ڕ کارمان پێ ئه‌سپێردرابوو، ئاغایانی به‌ڵه‌جه‌ڕ مامه‌ند ئاغا و فارس ئاغا و برایانی مامه‌ند ئاغا هه‌میشه‌ به‌ بوونی ئێمه‌ شاد و خۆشحاڵ بوون و هه‌موو ڕۆژێ دیده‌نیان لێ ده‌کردین و ده‌یانگوت ئێمه‌ به‌ نۆبه‌ی خۆمان له‌ هیچ جووره‌ خۆ ده‌پێناونانێک کۆتایی  ناکه‌ین و ئاماده‌ین به‌ ماڵ و گیان ده‌ ڕێی ئازادی و پاراستنی ئاڵای موقه‌ده‌س و به‌ دوژمنایه‌تی ئیرتیجاع گیانبازی بکه‌ین.دیسان ڕۆژی جێژنی ڕه‌مه‌زان ته‌واوی پێشمه‌رگه‌کانی به‌ڵه‌جه‌ڕیان دیده‌ن کرد و جێژنه‌ پیرۆزه‌یان لێ کردین.
 له‌ به‌رواری 9-6-25 له‌ لایه‌ن جه‌نابی پۆت پۆلکۆڤنیک مسته‌فا خۆشناو به‌ ئێمه‌ ڕاگه‌یه‌ندرا که‌ پۆستی به‌ڵه‌جه‌ڕ بگوێزیینه‌وه‌ بۆ میره‌ دێ. ئاغایانی به‌ڵه‌جه‌ڕ به‌ گوێزینه‌وه‌ی ئێمه‌ زۆر غه‌مناک بوون و تا میره‌ دێ  ده‌گه‌ڵمان هاتن و به‌ڕێیان کردین.که‌ چووینه‌ پۆستی میره‌دێ ئاغای ڕه‌سووڵ ئاغای جه‌وانمه‌ردی هات به‌ پیرمانه‌وه‌ و له‌ پۆستی میره‌دێش دیده‌نی لێ کردین و له‌ ماوه‌ی چه‌ند سه‌عاتان که‌ له‌ کنمان دانیشتن ڕه‌سووڵ ئاغا به‌ قورئانی مه‌جید سوێندی خوارد  که‌ ئه‌من به‌ نۆبه‌ی خۆم ئاماده‌م ده‌ ڕێی ئازادی و پاراستنی خاکی کوردستان و ئاژینی ده‌ستووری پێشه‌وای مه‌حبووب دا له‌ هیچ جۆره‌ خۆده‌پێناونانێک ڕوو وه‌رنه‌گێڕم، پاشان ده‌ستی له‌ ناو ده‌ستی هه‌مووان نا و زۆر به‌ دڵخۆشی و شادمانی به‌ جێی هێشتین. ئێمه‌ ئه‌و ئاغایانه‌: ڕه‌سووڵ ئاغا، مامه‌ند ئاغا، فارس و ساییرین به‌ کوردی نیشتمانپه‌روه‌ر ده‌زانین و زۆریان سوپاس و قه‌درزانی لێده‌که‌ین.کاپیتان محه‌مه‌دی مه‌ولوودی

تێبینی

وێنەکانی کاک حەمەد و وێنەی مەزارەکەی بە سپاسەوە بەڕێز ووریا مامڵێ نەوەی کاپیتان ڕاتبی بۆی ناردووین. لە سەر کێلەکە بە زمانی تورکیی ئازەربایجانی نووسراوە: " کورد محەمەدی کوڕی مەولوود ، لە دایکبووی  1908 ، کۆچکردوو لە 
1978.06.28
، بیرەوەرییەک لەلایەن كچەکەیەوە




میرزا محەمەد ئەمین مەنگوڕی ڕووناکبیری دووربینی سەردەمی جمهووری



میرزا محەمەد ئەمین مەنگوڕی  ڕووناکبیری دووربینی سەردەمی جمهووری

بەڕێز سدیق ساڵح لەو پێشەکییەی دا کە بۆ چاپکردنەوەی بەشێکی زۆر لە ژمارەکانی ڕۆژنامەی ' کوردستان' ی نووسیوە میرزا محەمەد ئەمین مەنگوڕی ئاوا ناساندووە.
' کوڕی ئەحمەد کوڕی فەقێ برایم کوڕی مەلا یووسفە.فەقێ برایمی باپیری ،کاتی خۆی لە دێی ( سوێناس) ی ناو عەشیرەتی گەورک دانیشتووە. باوکی، بە هۆی کێشەیەکی عەشایەرییەوە ناچار بووە بچێتە ناو عەشیرەتی مەنگوڕ لە دیوی کوردستانی عێڕاق ، لەدێی ( زوودان ) جێگیر بووە . هەر لەوێ " گوڵێی کچی فەقێ وەیس "ی هێناوە . لەوەوە ناسناوی مەنگوڕی بە سەر بنەماڵەکەیدا بڕاوە.
میرزا محەمەدئەمین ١٩١٠ لە قەڵادزێ لە دایک بووە. بە مناڵی لای مەلا حەمەدەمینی ماڵخۆبزنی خراوەتە بەر خوێندن، بەڵام لە بەر ئەوەی حەزی لە خوێندن نەکردووە ، دەرکراوە. کە ناوچەکە کەوتووەتە ژێر دەستی ئینگلیز، دووبارە خراوەتەوە حوجرە، لە لای مەلا مەحموود ناوێک دەرسی دینیی وەرگرتووە. کە بە هۆی بازرگانی تووتنەوە لەگەڵ باوکیدا کەوتووەتە باشووری عێڕاق ، لە ( سوارییە) پۆلەکانی پێنجەم و شەشەمی سەرەتایی تەواو کردووە . دوایی دەستی داوەتە  کاسبی و سەرکەوتنی تێدا بە دەست نەهێناوە بۆیە بووە بە میرزا لە لای مامەندئاغای سەرخێڵی ئاکۆ و ناوی میرزای لەو کاتەوە لێ نراوە.
١٩٣٢ دامەزراوە بە قۆڵچیی دائیرەی ئیستهلاک، مانگێ بە ٥٥ ڕووپییە ، پاش ماوەیەک دەرکراوە. هەمان ساڵ لە ٢٣ی ئابدا خولێکی سێ مانگەی پۆلیسیی دیوە، ئەمجا خراوەتە خولێکی سێ مانگەی موخابەرەی هیلیۆگڕافی مۆرس ؛ بوە بە موخابەرەچی و نێردراوە بۆ گڵەزەردە و ماوەت. کە هێنراوەتەوە بۆ سلێمانی ، لە ١٩٣٤ دا خوتبەیەکی بە شێعر لە بەر دەم ' مەلیک غازی " دا داوە خەتێکی پۆلیسیی دراوەتێ. ئەو سەر وەختە، لەگەڵ چەند پۆلیسێکی تر دا کۆمەڵێکیان بە ناوی (حیزبی خوێنرێژی) یەوە  پێک هێناوە. ١٢ پۆلیسیان بۆ هەڵسووڕاندنی کارو باری خۆیان هەڵبژاردووە بۆ بڵاو کردنەوەی بیری نیشتمانی و کوردایەتی. ئەوانە پاشتر چوونەتە ناو حیزبی برایەتی.
ئەو ماوەیە یەکەم کتێبی خۆی بە ناوی ( هەنگاوێک بۆ سەرکەوتن) ەوە داناوە و لە سەری دراوەتە دادگا، بە تاوانی بڵاوکردنەوەی پڕۆپاگەندەی زیانبەخش ، حوکمی شەش مانگ زیندان دراوە، سەرباری ساڵێک چاوەدێری و دەرکران لە وەزیفە و زەوتکرانی کتێبەکەی. ماوەیەک لە بەندیخانەی سلێمانی هێڵراوەتەوە، دواتر براوە بۆ کەرکووک. کە بەڕەڵا کراوە، دیسان تێ هەڵچووەتەوە، لە ناو ' برایەتی ' دا کەوتووەتە کار. بەڵام سەر لە نوێ گیراوەتەوە و لە زیندان توند کراوە چونکە هیچ بەڵگەیەکی لە سەر نەبووە، بەر دراوە.
وەزیفەکەی گوێزراوەتەوە بۆ شارەوانیی چوارتا. لەوێ لە بەر کێشەیەک گیراوە و براوەتە بەندیخانە، حوکمەکەی تەواو کردووە . دوا ڕۆژەکانی ١٩٤٥ ئاودیوی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بووە. ٤ / ١ / ١٩٤٦گەیشتووەتە دێی' تورکومان کەندی '. ٥ / ٣ / ١٩٤٦ نێردراوەتە سەرا و سەرچاوەی ناوچەی سەقز کراوەتە میرزا ( کاتب ) لە لای حەمە ڕەشید خانی بانە و سەرۆکی لکی سەقز و بۆکانی یەکەتیی جەوانانی دێمۆکڕاتی کوردستان. کە حەمە ڕەشید خان لە ٣/ ٨ / ١٩٤٦ [ ئەو تاریخە هەڵەیە ، بە پێی نووسینی مەنگوڕی  ٢٤ / ٨ / ١٩٤٦ دروستە . ڕوونکدنەوەی ح.ق ] گەڕاوەتەوە بۆ کوردستانی عێڕاق، ئەم گیراوە و خراوەتە زیندان، کە هیچی لە سەر ساغ نەبووەتەوە، بەڕەڵا کراوە. بە خۆ وەشێری  لەو دیو [ ڕۆژهەڵات ] لای ' حەماغای عەلی ئاغای جەوانمەردی ' ی سەرخێڵی گەورکی سەقز ماوەتەوە.
تشرینی دووەمی ١٩٤٨ بە ماڵەوە گەیشتووەتەوە سلێمانی، هەژاری پەرێشانی کردووە. لە دائیرەی ئاو و کارەبای سلێمانی دامەزرێنراوە، بە ڕۆژانە ٥٠٠ فلس. ١٩٥٠ " بەهێی محێدین شەریف " ی هاوسەری کە لە ١٩٣٣ دا هێنابووی ، مردووە. پاشان حەلاوە خانی کچی زێوەری شاعیری هێناوە . لەبەر ئەوەی مووچەکەی کەم کراوەتەوە دەستی لە وەزیفە هەڵگرتووە چووەتە ڕانیە لەوێ سێیەم ژنی هێناوە. دامەزراوەتەوە بە کاتبی لێژنەی ئاو و کارەبای ڕانیە بە مانگانەی ٢٠ دینار.
سەرەتای سەردەمی کۆماری [ لە عێڕاق] ، چالاکیی ئەدەبیی زیاتر و بە شێعر و چیرۆک بەشداری کۆڕ و ئاهەنگەکان بووە. ١٩٦١ بووە بە ئەندامی پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستان. مایسی ١٩٧١ لە سەر کتێبی ( گەشتی ئەستێرەی مەریخ ) لە بەر گوایە بێ دینی و کافر بوون، دوچاری کێشە بووە لە ڕانیە و قەستی کوشتنی کراوە. لە سەر ئەوە وەک ژمێریار و سنووقدار گوێزراوەتەوە بۆ شارەوانیی تەوێڵە. دوای شکستی شۆڕشی ئەیلوول گەڕاوەتەوە بۆ سلێمانی. ٢٧ / ٣ / ١٩٧٥ چووەتەوە سەر وەزیفەی ژمێریاری لە شارەوانیی تەوێڵە. ١ / ١ / ١٩٧٦  خۆی خانە نشین کردووە. ١٩٨١ چاوی داویەتە کزی. سەعاتی یەکونیوی شەوی ١٣ / ١ / ١٩٨٨ کۆچی دوایی کردووە.  ١٩ / ٦ / ١٩٩٢ لە سەر وەسێتی خۆی، تەرمەکەی بەڕێوڕەسمێکی جەماوەری براوەتە سەر چیای کێوەڕەش و لە ( گۆڕ مریەم )  بە خاک سپێردراوەتەوە. ئەم بەرهەمانەی میرزا مەنگوڕی لە چاپ دراوە:
١-هەنگاوێک بۆ سەرکەوتن ، چاپخانەی بەلەدیە – سلێمانی، ١٩٣٨
٢-چیرۆکی ماهراکۆ، چاپخانەی ڕاپەڕین – سلێمانی ، ١٩٧١
٣- چیرۆکی زێرینا ئامێدی ، چاپخانەی الغری – نەجەف ، ١٩٧١
٤-بووکێکی ناکام، چاپخانەی النعمان – نەجەف ، ١٩٧١
٥-گەشتی ئەستێرەی مەریخ ، چاپخانەی العنان – نەجەف ، ١٩٧١
٦-فەیرووز خانی پشکۆ ، چاپخانەی القضاء – نەجەف، ١٩٧١
٧-کورد و ئەرمەن ، ١٩٩٧
٨-کورد و ئاسووری، ١٩٩٧
٩-بەسەرهاتی سیاسی کورد ، بەشی یەکەم ( ١٩١٤ – ١٩٥٨ ) ، سوێد ، ١٩٩٩
١٠-بەسەرهاتی سیاسی کورد ، بەشی دووەم ( ١٩١٤ – ١٩٥٨ ) ، سلێمانی ، ٢٠٠١
١١-کۆنگرێسی دوڕندە و ئاژەڵ ،١٩٩٣
١٢-بەسەرهاتی مەنگوڕی ، ( بە دە ئەلقە لە ڕۆژنامەی ' کوردستانی نوێ ' دا بڵاو کراوەتەوە،  ١٩٩٥
١٣-دیوانی بەهەشتی دڵداری ، ٢٠٠٦
١٤-حەقایقی بەسەرهاتی شێخ مەحموود لە پەنای ئیستیقلالی کورد دا ، ٢٠٠٣  '


نەمر مەحموود مەلا عێزەت لە ساڵی ١٩٩٩ بەشی یەکەمی ' بەسەرهاتی سیاسی کورد' ی لە سوێد چاپ کرد و ئەمن شانازی ئەوەم پێ بڕا یارمەتی بکەم بۆ چاپی کتێبەکە . بەرگی دووەمی 'بەسەرهاتی سیاسی کورد ؛ کە هەمووی تەرخان کراوە بۆ باسی شکانی جمهووری کوردستان و محاکەمەی ڕێبەران و هەڵسووڕاوانی جمهووری لە ساڵی ٢٠٠١ لە سلێمانی چاپ کراوە و نەمر مەحموود مەلا عێزەت سەرەتایەکی بە نرخی بۆ ئەو بەشە نووسیوە و لەوانە دەنووسێ:
" بایەخی بەرهەمەکە هەر لەوە دا نییە کە چەند لاپەڕەیەکی شاردراوەی مێژووی سەردەمێکی زێڕین لە ژیانی سیاسیی کورد و دەسەڵاتی خۆماڵیی جەمهوورییەتی کوردستانە کە میرزا مەنگوڕی تۆماری کرد و نەیهێشت وەک زۆری تر لەو بیرەوەریی و زانیارییانە بکەونە ناو بازنەی لە بیر چوونەوە ، بەڵکوو گرنگتر لەوانە ئەوەیە کە وا میرزا هەر وا بە ڕاگوزاریی ڕووداوەکانی تۆمار نەکردووە، هەر وا ڕوخساری کۆمەڵگەکە و گۆڕانە ڕووکەشەکانی نەبینیوە، بەڵکوو باسە گرنگەکانی ناو هەناوی گۆڕان و ناکۆکییەکانی کۆمەڵی کوردەواریی و دەزگاکانی کۆمار و ڕەفتاری نائاسایی هەندێ ناوەندی دەسەڵاتی بە سەر کردۆتەوە، ئەو لایەنانەی خستۆتە بەر ڕووناکیی کە مەگەر هەر لێکۆڵەر بایەخەکانیان بزانێت، چونکە دەتوانرێت باس و توێژینەوەی هەمە لایەنەی چین و بەشە کۆمەڵایەتییەکانی ئەو سەردەمەی لێهەڵبهێنجێت تا ئەو ئاستەی کە ببێتە سەرچاوەیەکی تری مێژووی ڕاستەقینەی جەمهووریەتی کوردستان ... سەرچاوەیەکی گرنگ بۆ مێژووی سەردەمەکە کە دەرس و پەندی باشیشیان لێوەربگیرێت. ....



یەکێک لە کارەساتەکان کە سەرەنجامی ڕووخانی جەمهووییەتی کوردستان بوو لە سێدارە دانی پێشەوا قازیی محەمەد و هاوڕێکانی بوو، دیسان ڕووداوەکانی هاوپێوەند بە لە سێدارەدانی تێکۆشەرانی هاوبەش لە خەباتی پیرۆزی کوردایەتی و جەمهوورییەتی کوردستاندا باسدەکات و لەگەڵ زۆر لە باسوخواسیی تری گرنگدا.
ئەوانە چەند نموونەیەکی گرنگی ناوبیرەوەرییەکانی ئەم بەرگی دووهەمەی " بەسەرهاتی سیاسیی کورد " ە ، کە بایەخی مێژوویی بەرهەمەکە و ڕۆڵی باشی میرزا محەمەد ئەمین مەنگوڕی دەردەخات، چ وەک هاوکار و نووسەر لە فەرماندەییەکەی جەنەڕاڵ حەمەڕيشید خان و دارێژەری نووسین و نامەکانی خان، و چ وەک نووسەر و بەسەرکردنەوەی ڕووداوەکان لە ناو بیرەوەریی و یادداشتەکانیدا.. ئەم بەرگی دووهەمە وەک تەواو کردنی بەرگی یەکەم جێگەی خۆی لە ناو سەرچاوەکانی کۆمار ناسیدا ئەگرێت و کەلێنێکی بۆشاییەکانی ناو کتێبخانەی کوردی پڕ دەکاتەوە.



گڵکۆی پیرۆزی میرزا محەمەدئەمین مەنگوڕی لە سەر چیای " کێوەڕەش " لە گٶر مریەم کە دەڕوانێتە شاری ڕانیە

تێبینی

 وێنەی میرزا حەمەدەمین مەنگوڕی بە جلوبەرگی کوردی و وێنەی گڵکۆکەی بە سپاسەوە لە لاپەڕەی کاک ' موحیب مەهابادی ' لە فەیس بووک وەرگیراوە. ئەو وێنەیەی میرزا محەمەد ئەمین پێشتر لە پێشەکی کۆکراوەی  ڕۆژنامەی کوردستان، ئامادەکردنی ڕەفیق ساڵح، سدیق ساڵح، ساڵی ٢٠٠٧ دا چاپ کراوە. وێنەکەی بە جلوبەرگی فەڕەنگییەوە لە ئینترنێت وەرگیراوە و دەستخەتیشی لە بەرگی سێیەمی کتێبی ' دەوڵەتی جمهوری کوردستان'  نامە و دوکومێنت، کۆ کردنەوە و ڕێک خستنی مەحمود مەلا عززەت ، ستۆکهۆڵم ١٩٩٧ وەرگیراوە. دیارە زۆربەی هەرە زۆری نامەکانی ژەنەڕاڵ حەمەڕەشیدخان خانزادە ئەو سەردەمەی کە فەرماندەی ' هێزی بۆکان و مەنتەقە 'بووە لە ' سەرا ' بە دەستخەتی میرزا محەمەدئەمین مەنگوڕی نووسراون و هەر ئەویش ئاڕشیوی نامەکانی بۆ حەمەڕەشیدخان پاراستووە . بە پێی نووسینی ووردی مەنگوڕی، حەمە ڕەشیدخان  لە ١ / ٥ / ١٣٢٥-ی  هەتاوی ( ٢٣ -ی ژووییەی ١٩٤٦ )  نامەی دەست لەکاركێشانەوەی بۆ وەزاڕەتی هێزی میللی کوردستان ناردووە و ژەنەڕاڵ سەیف قازی دوو ڕۆژ دواتر واتە لە٣ / ٥ / ١٣٢٥ ( ٢٥ / ٧/ ١٩٤٦) ئەو ئیستیعفایەی لێ قەبووڵ کردووە و خان لە ٢ / ٦ / ١٣٢٥ ( ٢٤/ ٨ /  ١٩٤٦) گەڕاوەتەوە کوردستانی عێڕاق و نامەکانی لەگەڵ خۆی بردووە! ٢٧ ساڵ دواتر واتە لە سەرەتای مانگی مارسی ساڵی ١٩٧٣ ئەو نامە و بەڵگانەی داوە بەمەحموود مەلا عێزەت و بەو پێیە بەشێکی گەورە لە مێژووی جمهووری کوردستان لە فەوتان ڕزگاری بووە.







Saturday, February 25, 2017

پاڕڵمانی سوێد ، گەنگەشە سەبارەت بە پرسیاری یووناس شوێستێد لە وەزیری دەرەوە مارگوت واڵسترێوم سەبارەت بە ڕاوەدوونانی ئۆپۆزیسیۆن لە لە لایەن دەوڵەتی تورکییەوە.




 پاڕڵمانی سوێد ، گەنگەشە سەبارەت بە پرسیاری یووناس شوێستێد لە وەزیری دەرەوە مارگوت واڵسترێوم
سەبارەت بە ڕاوەدوونانی ئۆپۆزیسیۆن لە لە لایەن دەوڵەتی تورکییەوە.
دانی بەیانی جومعە ١٧ – ی  فێڤرییەی ٢٠١٧
سەرۆکی مەجلیس: ئێستا نۆرەی پرسیاری پارڵمانیی ژمارە ٢٢٧یە ، کە لە لایەن یووناس شوێستێد لە پارتیی چەپەوە کراوە سەبارەت بە ڕاوەدوونان و چەوساندنەوەی ئۆپۆزیسیۆن لە لایەن حکوومەتی تورکییەوە. فەرموو بۆ ووڵام دانەوە وەزیری دەرەوە!
مارگوت واڵستڕیوم: بەیانیتان باش، بەڕێز سەرۆکی پارڵمان و نوێنەرانی بەڕێزی پارڵمان. یووناس شوێستێد پرسیاری لە من کردووە داخودا پێوەم دەستپێشخەری بکەم بۆ ئەوەی حکوومەتی سوێد کاردانەوە نیشان بدا سەبارەت بەو ڕەفتارەی لەگەڵ دوو سەرۆکی هەدەپە کراوە و داخودا ئێمە حەول دەدەین یەکێتیی ئوڕووپاش کاردانەوە نیشان بدا سەبارەت بەو شێوە جووڵانەوەیەی حکوومەتی تورکییە لەگەڵ دەمیرتاش و یوکسەکداغ؟ ئەمن بە تەواوی لەگەڵ نیگەرانییەکانی پێشکێشکاری ئەو پرسیارە نووسراوەم لەمەر ناخۆشتر بوونی بار و دۆخی تورکییە، لە لە سەر کار دەرکردنی بە کۆمەڵەوە بگرە تا دەگاتە گرتنی بە کۆمەڵ ، بەرتەنگ کردنی ئازادیی مێدیا، پێشنیاز بۆ گۆڕینی قانوونی بنچینەیی کە ئەگەر ئەوە بکرێ دەوری پارڵمان لاواز دەکرێ. ئەو جۆرە گرتن و داوای سزا کردنە بۆ ڕێبەرانی ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی کە ئێمە لە دوای حەولی کودەتای هاوینی ساڵی ٢٠١٦ شاهیدیانین دیارە سیستمی دێمۆکڕاتیک پێشێل و بێکەلک دەکا. هەنگاوی ئەوتۆ کە پای پارتیی دێمۆکڕاتیکی گەلانیشی گرتووەتەوە خەتەری ئەوەی هەیە ببێتە هۆی جەمسەربەندی زیاتری فەزای سیاسی کە هەر ئێستا گرژە و ئەوەش دەبێتە هۆی بارگرژی زیاتر لە نێوان گرووپە کۆمەڵایەتییەکان دا. ئەو سزا بێ سنوورانەی بۆ ئەو دوو ڕێبەرەی پارتیی هەدەپە داوا کراوە ، هەتا بلێی جێی نیگەرانییە ، ئەو هەنگاوانەی کە بە دژی ڕێبەران و نوێنەرەکانی هەدەپە هەڵهێندراونەتەوە و هێرش بۆ سەر ئافیسەکانی پارتییەکەیان کە زۆر لە مێژە دەستی پێکردووە دیارە جێی نیگەرانییە . ڕێبەرانی هەدەپە و نوێنەرانی دیکەی ئەو پارتییە کە لە هەڵبژاردنی دێمۆکڕاتیک دا هەڵبژێردراون دەبێ هەرچی زووتر بەر بدرێن بۆ ئەوەی بتوانن ئەرکی پارڵمانیەتی خۆیان بەجێ بهێنن و یارمەتی بکەن بۆ ساز کردنی زەمینەی گەنگەشەیەکی باش بەر لەو ڕێفراندۆمەی کە بڕیار وایە بەو زووانە ئەنجام بدرێ. حکوومەتی سوێد لێبڕاوە بەردەوام بێ لە سەر هێنانە گۆرێ ئەوانە لەگەڵ حکوومەتی تورکییە چ لە پێوەندی و تێکەڵی دوولایەنە دا و چ بە ڕێگای یەکێتیی ئوڕووپا دا. ئێمە پشتیوانی دەکەین لە پەیامی ئاشکرای نوێنەری بەرزی ئوڕووپا بۆ کارو باری دەرەوە مۆگێرینی و کۆمیسر هانس لەو بارەیەوە. ئێمە هەر وەها درێژە دەدەین بە حەولی خۆمان بۆ ئەوەی ئەو باباتانە سەرەتی هەرە زۆریان پێ بدرێ لە ڕۆژەڤی سیاسی نێوان یەکێتیی ئوڕووپا و تورکییە دا!
سەرۆکی پارڵمان: ئێستا نۆرەی قسەی پێشکێشکاری پرسیارەکە یووناس شوێستێدە لە پارتیی چەپەوە!

یووناس شوێستێد: سپاس و بەیانیت باش ڕێزدار سەرۆک! سپاس وەزیری دەرەوە واڵسترێوم بۆ ووڵامەکەت. ئەمن پێم وایە بە تایبەتی گرینگە کە وەزیری کار و باری دەرەوە ئاوا بە ڕوونی و ڕاشکاوی هەڵوێست دەردبڕێ لەمەر ئەوەی کە سوێد داوا دەکا هەرچی زووتر ڕێبەرانی هەدەپە بەر بدرێن. ئەمن پێم وایە ئەوە بڕیارێکی گرینگە، ئەوە بڕیارێکی پۆزیتیڤە و ئەوە بڕیارەکە ڕاستەو ڕاست بە گوێی حکوومەتی تورکییە دا دەدرێ. ئێستا ڕێبەرایەتی هەدەپە لە زیندان دان و جگە لەوان ڕەنگە لە نێوا ن ٤٠٠٠ هەزار تا ٥٠٠٠ ئەندامی دیکەی هەدەپەش کە زۆریان بە دەنگی خەڵک هەڵبژێردراون ، شارەدار، نوێنەرانی پارڵمان لە زیندان دان و تەنیا سووچی ئەوان و ئەو تاوانەی کە وەپاڵیان دەدرێ ئەوەیە ئەوان بیروڕای سیاسی خۆیان دەربڕیوە و وەکوو ئۆپۆزیسیۆن ئەرکی سیاسی خۆیان بە جێ هێناوە. و ئەمن پێم وایە ئەوە زۆر گرینگە کە مارگۆت واڵسترێوم و حکوومەت بەڵێن دەدەن ئەو مەسئەلەیە بهێننە گۆڕێ هەم لە پێوەندییەکانی دوولایەنە لەگەڵ تورکییە و هەم بە ڕێگای یەکێتیی ئوڕووپا دا.
تورکییە بەرەو ئەوە دەچێ ببێ بە حکوومەتێکی دیکتاتۆری. ئەو حەولەی کە بۆ کۆدەتا درا بەکار دەهێندرێ بۆ تێکشکاندی ئەو ئۆپۆزیسیۆنەی کە هیچ پێوەندی و تێکەڵاوییەکی بەو حەولی کۆدەتایەوە نەبووە ، ئەوە هەر سیاسەتمەداران نین کە دەگیرێن، زۆر لە ئەندام و چالاکانی سەندیکاکان بە کۆمەڵ لەکارەکانیان دەر کراون . ئێمە دەبینین چون دەستگا مێدیاییەکان دەرگاکانیان گاڵە دەدرێن و مۆر دەکرێن. کۆمەڵە کولتوورییەکان داوایان لێ دەکرێ چالاکییەکانیان ڕا بگرن. ئاکادێمیکەکان لە سەر کارەکانیان لابراون و سەفەر کردنیان لێ قەدەغە کراوە. و ئێمە لە کوردستان شاهیدی توندو تیژییەکی بێ سنوورین کە دەتوانێ بگاتە شەڕی ناوخۆیی. تورکییە ئەمڕۆ ووڵاتی ترسە، بە گیرانی بەکۆمەڵی خەڵک. هەدەپە ئامانجی سەرەکی ئەو هێرشانەی حکوومەتی تورکییە بووە. و ئەوە ئاشکرایە بۆچی ئاوایە. هەدەپە پارتییەکی چەپی دێمۆکڕاتیکە، ئەو پارتییە مەسەلەی کۆمەڵایەتی و سەندیکایی و مافی مووچەخۆران دەهێنێتە گۆڕێ ، بەڵام لە هەمان کاتدا هەدەپە دەنگێکی گرینگی کەمایەتیانیشە لە تورکییە. وەنەبێ هەر لە سەر مافی کوردان بکاتەوە کە زۆرجار باسی لێوە دەکرێ بەڵکوو لە سەر مافی کەمایەتی مەسیحیش دەکاتەوە و زۆرجار مافەکانیان باس دەکا. سەبارەت بە مەسەلەی کورد هەدەپە ئاکتۆڕێکی هەمەلایەنە بوو بۆ چارەسەرییەکی ئاشتییانە. هەدەپە بەردەوام داوای لە دەوڵەتی تورک و لە پ.ک.ک کردووە دەست لە چەک هەڵگرن و بێنە دەوری مێزی وتووێژ. مەترسی ئەوەیە بێتوو هەدەپە تێک بشکێندرێ و لەناو ببردرێ ، ئەو دەمی هیوای چارەسەرییەکی ئاشتیانەی دۆزی کوردیش لە تورکییە بۆ ماوەیەکی نادیار لە داهاتوو دا  تێک دەشکێ . هەدەپە هەر وەها دەنگێکی زوڵال و ڕوونی مافی ژنانیشە لە تورکییەی بابمەزن دا و لە ئاست ئەو دەستدرێژیانەی کە کراوەتە سەر مافی ژنان و منداڵان لەلایەن حکوومەتەوە. هەدەپە لە سەر پەنابەران و مافی پەنابەرێتی کردووەتەوە. ئەوان لە سەر هەموو شت نوختەی هەمبەری ئاکەپە و ئەردۆغانن ، هەر لە بەر ئەوەیە پەلامار دەدرێن و هەر لەبەر ئەوەیە کە دەخرێنە زیندانەوە.
ئێمە لە ڤێنستر پارتی ( پارتیی چەپ) سیستیمێکمان داناوە ئەویش وەخۆ کردن و بوون بە کریڤی پارڵمانتارانی هەدەپەیە. ئێمە بەرپرسیارەتی کەسانی جۆر بە جۆر بە ئەستۆوە دەگرین ، بە دووی دۆزی ئەواندا دەچین و پێوەندیی شەخسیمان لەگەڵیان هەیە. ئەمن بۆخۆم کریڤی سەلاحەدین دەمیرتاش م. ڕێبەری پارتی کە ئێستا لە زیندان دایە. ئەمن لە مانگی مەی [ ساڵی ٢٠١٦] لە پارڵمانی تورکییە چاوم پێی کەوت ئەوکاتە کە حەسانەی ئەویان پووچەڵ کردەوە. هەنووکە داوای ١٤٢ ساڵ زیندانی کران هەڕەشەی لێ دەکا. لە پڕاتیک دا یانی ئەو ئیدی قەت لە زیندان بەر نابێ بۆ ئەوەی چاوی بە کچەکان و هاوسەری بکەوێتەوە. بەڵام دەمیرتاش وەک ئەندامانی دیکەی هەدەپە بڕیاری دا هەڵ نەیە و لە تورکییە بمێنێتەوە. ئەو بڕیاری دا لە ووڵات بمێنێتەوە. کاتێک ئەمن لە مانگی سێپتامبری [ ساڵی ٢٠١٦] لە ستۆکهۆڵم چاوم پێی کەوت ئەو گوتی ئەمن بەو زووانە دەگیرێم و دەخرێمە زیندانەوە و قسەکەی ڕاست دەرچوو . کاتێک لە مانگی دیسامبری [ ساڵی ٢٠١٦] چوومە تورکییە ، ڕێگام پێ نەدرا چاوم پێی بکەوێ، لە بن دیواری زیندانەکەی ڕاگیرام، ئەو لە زیندانێکی تاق هێشتراو دا بەند کراوە. سەلاحەدین ئەوەشی بە من گوت، ئەوە دنیای دەرەوەی تورکییە یە کە داهاتووی هەدەپە دیاری دەکا و ئەوە دنیای دەرەوەیە کە داهاتووی من دیاری دەکا. ئەوە گرینگە کە ئێوە پڕۆتێست بکەن و تورکییە لە ئاست پڕۆتێستی دەرەوە حەساسە. ئێستا ڕۆژی پێنجشەمەی داهاتوو یەکەم ڕۆژی محاکەمەی سەلاحەدین دەمیرتاش بەڕێوە دەچێ. ئێستا محاکەمەکان دەست پێ دەکەن. لە تورکییە دەستگای قەزایی سەربەخۆ بوونی نییە. و پرسیارەکەی من ئەوەیە داخودا حکوومەتی سوێد بەر لە ڕۆژی پێنجشەمە سەفیری تورکییە لە سوێد بانگ دەکا یان بە شێوەیەکی دی پێوەندیی ڕاستەوخۆ بە تورکییەوە دەکا سەبارەت بەو دادگا نا مەشڕووعە؟ ئایا بەر لە پێنجشەمە یەکێتیی ئوڕووپا پرۆتیستی خۆی دەردەبڕێ؟ سپاس ڕێزدار سەرۆک!
سەرۆکی پارڵمان: سپاس، فەرموو وەزیری دەرەوە

مارگۆت واڵسترێوم: زۆر سپاس ڕێزدار سەرۆکی پارڵمان، با ئەمن لە سەرەتاوە بڵێم لە ڕاستییدا ئەمن سەری حورمەت دادەنوێنم بۆ ئەو کارەی  ئێوە کردووتانە، ئەو کارەی کە ئەتۆ خۆت شوێستێد بە شەخسی خۆت کردووتە. ئەمن پێم وایە دانانی ئەو سیستیمەی بەدەنگەوەهاتنی کریڤییە هەتا بڵێی هێژایە و کارێکی چاکە. ئەمن پێم وایە ئەوە هەتا بڵیی ئازایانە و گرینگە ئەوەی کە ئێوە چوونەتە وێندەرێ ، ئەتۆ سەفەری ئەوێت کرد و ئەوە تەنێ سیگناڵێکی پتەو نییە بەرەو دەور و بەر و دەرەوە بەڵکوو لە پراتیکیش دا هەر وەک ئەوەی گوتت نیشان دانە بە دنیای دەرەوە کە مرۆڤ دەبێ سەرنجی خۆی جەخت بکا لە سەر ئەوەی لەوێ ڕوودەدا. جا بۆیە ئەمن دەبێ بڵێم ئەو کارەتان هەتا بڵیی جێی شانازییە. هەر وەک دەزانی ئێمە لە بەرنامەی سیاسەتی دەرەوەیی حکوومەت دا باسی تورکییەشمان کرد بەڵام وەکوو هەمیشە کورت بوو و ئەوە باشە کە ئێمە لێرە لێی دەدوێین. ئەمن بە شەخسەش چاوم بە سەر ئەوەوەیە کە ئێمە بەکاتی خۆی هەڵوێست دەرببڕین یان پشتیوانی بکەین کاتێک یەکێتیی ئوڕووپا هەڵوێست دەردەبرێ کە ئێمەش وەک سوێد هەلوێستی خۆمان دیاری بکەین. ئەمنیش چاوم بە دەمیرتاش کەوتووە و ئەوە گرینگە ، بە تەواوی هەر وەک ئەوەی ئەتۆ دەڵێی، کە ئەو مەسەلەیە لە سەری هەرە سەرووی ڕۆژەڤی ئێمە دابێ . ئەمن بە تەواوی لەگەڵ شیکردنەوە و لێکدانەوەکەی تۆ دام و هەر وەها تێوەگلان و شان وەبەردانت بۆ مافی مرۆڤ. بە داخەوە ئێمە شاهید بووین ڕەوت بە ئاراستەی پێچەوانە دا بڕوا . ئەوەی کە ئێمە لە بار و دۆخی ئاوا دا دەیکەین واتە کاتێک محاکەمە بەڕێوە دەچن ئێمە داوا دەکەین کە بچین و لەو محاکەمەیانە دا وەک چاوەدێر ئامادە بین و ئێمە حەول دەدەین کاری ئەوتۆ لەگەڵ ووڵاتانی دیکەی ئەندامی یەکێتیی ئوڕووپا ڕێک بخەین و بەو شێوەیە بەهێزتر دەتوانین بجووڵێینەوە. و ئەمڕۆ دوای ئەوەی لێرەوە چوومەوە وەزاڕەتی دەرەوە لەوە دەکۆڵمەوە بۆ ئەوەی بزانم لەو بارەیەوە تا کوو کوێ چوون بۆ ئەوەی چاوەدێری محاکەمەکە بکەین لەگەڵ ووڵاتانی دیکەی ئەندامی یەکێتیی ئوڕووپا. و هەر وەها ئەوەش لایەنێکی باشە ئێمە لەگەڵ سەفیر قسە بکەین یا بە شێوەی دیکە بەڕێگای سەفیری خۆمان لە تورکییە بە ئاشکرا هەڵوێستمان دەرببڕین کە ئێمە چاومان بە سەر ئەوەوەیە و ئێمە ئەوەی لە دەستمان بێ دەیکەین بۆ ئەوەی چاوەدێری محاکەمەکە بکەین. لایەنێکی زۆر جیدی دیکەش هەیە لەمەڕ ئەو هەنگاوانەی کە حکوومەتی تورکییە هەڵی هێناوەتەوە ئەویش ڕاوەدوونانی ژمارەیەکی زۆر ڕۆژنامەوانانە، هەر وەها کەسانی ئاکادێمیک و ئەوە جگە لە سیاسەتمەدارانی سەر بە ئۆپۆزیسیۆن. و ئەوە گشت پلوورالیسم و ئەو دینامیزمەی کە لە تورکییە هەبووە و ئێستاش هەیە و لە هەموو کۆمەڵێکی دێمۆكرات دا بەردی بناغەیە سست دەکا. و ئەوە تەواو بە پێچەوانەی ئەوەیە کە ئێمە لە دوای هەڵبژاردنی ٧-ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٥ دا دیتمان کاتێک کە هەدەپە هاتە ناو پارڵمانەوە و ئەوە سەرکەوتنێک بوو نەک هەر بۆ نوێنەرایەتی کردنێکی ووردتری گەلە جۆربەجۆرەکان بەڵکوو سەرکەوتنێکیش بوو بۆ پاڕلمانێکی زیاتر یەکسان ، چونکە زۆر لە نوێنەرانی هەدەپە لە پارڵمان ژنن. و ئێستا ئەو هەنگاوانەی کە بۆ پێشێل کردنی هەدەپە هەڵگیراونەتەوە لەو دەمەوە دەستی پێ کردووە کە حەسانەی پارڵمانی نوێنەرانی هەدەپە لا براوە. و ئێمە لەم حەوتووی ڕابردوو دا پەیاممان پێ گەیشت، زانیاریمان بۆ هات لە مەڕ هێرشی بەربڵاوتر بەدژی نوێنەر و دەمڕاستی کورد ، لە ئاستێکی زۆر هەراوتر دا وەکوو بەشێک لە نەبەردی مەشرووع بە دژی تێرۆریسم و تێرۆریسمی پ.ک.ک ، بەڵام ئەوە یارمەتی دەکا بە نیشاندانی وێنەیەکی سەرکوتکەر لە کۆمەلی تورکییە. و ئێمە لەو باوەڕە داین  بەشێکی زۆر لە بەرپرسانی هەدەبە وەبەر ئەو هێرشی گرتنە کەوتوون. جیاوازی هەیە و ئەوە خاڵێکی ناوەندییە کە مرۆڤ جیاوازی بخاتە ناو کردەوەی توندوتێژی و تێرۆریستی لە لایەک و دەربڕینی بیروبۆچوونی ئۆپۆزیسیۆن لە لایەکی دیکەوە . و ئەوە ئەو شتەیە کە لێرە لە گۆڕێ دایە. و ئەمن لێبڕاوانە و بە گردبڕی دڵنیایی دەدەم بە شوێستێد کە ئێمە چاوەدیری ئەو محاکەمەیە دەکەین بە شێوەیەکی لەبار!

سەرۆکی پارڵمان: فەرموو یووناس شوێستێد
یووناس شوێستید: سپاس ڕێزدار سەرۆکی پارڵمان و سپاس وەزیری دەرەوە بۆ ووڵامەکەت. ئەمن پێم وایە ئەوە ئاگادارییەکی زۆر پۆزیتیڤە کە سەفاڕەتخانەی سوێد لە تورکییە تێوە دەگلێ بۆ چاوەدێری کردنی ئەو محاکەمانە. و ئەمن دەمەوێ ئەوەش جەخت بکەمەوە کە هەم وەزاڕەتی کاروباری دەرەوە و هەم سەفاڕەتخانەی سوێد لە تورکییە زۆریان یارمەتی داین کاتێک ئێمە لەوێندەرێ لە تورکییە بووین و ئەمن لەو بارەیەوە سپاسی خۆم دەردەبڕم. چارەنووسی تورکییە بۆ هەموو هەرێمەکە گرینگە. ئینسان لە سەر دوو ڕێیانێکە. و ئەمن پێم وایە ئەوە دژوارە کە پێشوەچوونێکی دێمۆکڕاتیکی ئاشتییانە بدۆزرێتەوە بە بێ ئەوەی بە شێوەی جۆر بەجۆر ماف بدرێ بە کەمایەتی کورد. و لە چاوی ئەردۆغان دا گەورەترین تاوانکاری هەدەپە ئەوەیە کە لە پێناو مافی کوردان و هەر وەها لە سەر مەسەلەی دیکەش وەدەنگ هاتووە. هەدەپە هەر وەها پشتیوانی کردووە لەو کوردانە لە سوورییە کە پاشەکشەیان بە دەوڵەتی ئیسلامی کردووە و فیداکاری گەورەیان کردووە لە نەبەرد بە دژی جینایەتەکانی. لەو پێوەندییە دا تورکییە دەورێکی دووجەمسەری گێڕاوە. لە لایەکەوە کەوتووەتە بەر هێرشەکانی دەوڵەتی ئیسلامی و ئێستا لە سەر ئەرز لە سوورییە شەڕی دەکا بەڵام لە لایەکی دیکەشەوە ڕێگای داوە دەوڵەتی ئیسلامی بە سنوورەکانی دا شەڕکەری ناقانوونی بگوێزێتەوە و بازرگانی هەموو لایەنەی لەگەڵ کردووە و بە کورتی دەوڕێکی دوو جەمسەری لەگەڵی هەبووە لەو ساڵانەی دواییدا. ئینسان دەتوانێ پرسیار بکا تورکییە چۆن دەوێرێ ئاوا ملهوڕ بێ و ئەو دەورە دوو جەمسەرییە بگێڕێ؟ لەوانەیە بەڕێوەبەرایەتی تورکییە پێی وابێ ئەو دوو شێوە جووڵانەوەیەی لێ قەبووڵ دەکرێ و کەس هیچ ناڵێ؛ لە لایەکەوە ئەندامێکی ناتۆ یە ئەوەش مانای ئەوەیە ووڵاتانی دیکەی ئەندامی ناتۆ ڕەخنەی لێ ناگرن، ئینسان دەتوانێ ئەوە لە ناو لایەنگرانی ناتۆ لە سوێد ببینێ ، ئەوان ڕەخنە لە تورکییە ناگرن و لێرە سیاسەتمەدارانی بورژوا دەڵێن ئێستا تورکییە خۆی لە گەڵ شەرتەکانی ئەندامەتی لەیەکیتیی ئوڕووپا دا گونجاندووە، تورکییە چەکێکی زۆر لە ووڵاتانی ئەندامی یەکێتیی ئوڕووپا دەکڕێ، تورکییە دان و ستاندنێکی گەورەی ئابووری هەیە لەگەڵ ئوڕووپا، بەڵام ڕەنگە لە هەموان گرینگترئێستا ئەوە بێ کە تورکییە پێشی پەنابەرانی گرتووە کە خۆیان بگەیێنە ئوڕووپا. و ئەمن لەو باوەرە دام تورکییە ئەو گرێ بەستەی لەگەڵی کراوە سەبارەت بە پەنابەران وەکوو بارمتەیەک لەئاست ئوڕووپا بەکار دەهێنێ. لایەنێکی کە هەدەپە ئاماژەی پێ کردووە، ئەو پەیمانە بووەتە هۆی بارودۆخی خراپ بۆ بەنابەران و بووە بە هێزێکی گوشارهێنان لە دەست ئەردۆغان دا. و پرسیار ئەوەیە داخودا یەکێتیی ئوڕووپا دەیەوێ چاو بخشێنێتەوە بە ڕەهەندە ناوەندییەکانی ئەو سیاسەتە دا و تا چەندە پێی وایە ئەوە بووەتە هۆی ئەو ئاڵۆزییەی کە ئێستا لە تورکییە دەیبینین؟ لە مانگی ئاوریل دا تورکییە ڕێفڕاندۆم دەکا سەبارەت بە قانوونی بنچینەیی نوێ. ئەو ڕێفراندۆمە حەولێکە بۆ ڕەوایی دان بە سەرۆکایەتی سەرەرۆیانەی ئەردۆغان. و ڤێنستر پارتی ( پارتیی چەپ)  و هەدەپە داوا دەکەن لە هاووڵاتیانی تورکییە لە سوێد کە لەو ڕێفراندۆمە دا بەشداری بکەن و دەنگی نا بدەن بەو گۆڕانانەی کە لە قانوونی بنچینەیی دا کراون. دیارە ئەوە ڕێفراندۆێکی ئازاد و دێمۆکڕاتیک نییە کە ئێمە دەیبینین. نوێنەر و دەمڕاستانی ئەو پارتییانەی کە دژی ئەو گۆڕانانە لە قانوونی بنچینەیی دان لە ڕاستییدا لە زیندانەکان دان. ئێمە شاهیدی ئەوەین بینا و شوێنی هەدەپە دەکەونە بەر پەلاماری و هێرشی سەرسەریان، مەترسی گەورە هەیە لە سەر ئەوانەی لە شوێنی هەڵبژاردن لەو ڕێفراندۆمە دا دەنگی نا بدەن. جا پرسیاری من لە مارگۆت واڵسترێوم سەبارەت بەو ڕێفراندۆمە ئەوەیە: ئایا حکوومەتی سوێد پێی وایە بە لەبەر چاوگرتنی ئەو بارودۆخەی کە ئێستا لە گۆڕێ دایە ، واتە لە کاتێکدا کە ئۆپۆزیسیۆن دە زیندان دەکرێ، مێدیا بەرتەنگ کراوەتەوە، دەکرێ ڕێفڕاندۆمێکی ئازاد لە تورکییە ئەنجام بدرێ؟ ئەگەر بارودۆخەکە ئەو جۆرەی کە هەیە تا مانگی ئاوریل درێژە بکێشێ؟ سپاس سەرۆکی پاڕڵمان !
سەرۆکی پارڵمان: سپاس! فەرموو وەزیری دەرەوە
مارگۆت واڵسترێوم: بەڵێ سەرۆکی پاڕڵمان. ئەمن پێم وایە ئەو گەنگەشەیەی ئێمە و ئەو پرسیارە  بەڕاستی یارمەتی ئەوە دەکا ئێمە بیر لە هەڵوێستی درێژ خایەن و هەروەها بیر لە پێوەندیی خۆمان لەگەڵ تورکییە بکەینەوە ، و هەر وەها پێوەندی یەکێتیی ئوڕووپاش لەگەڵ تورکییە. ئێمە کارمان بۆ ئەوە کردووە کە ڕوانگەی ئەندامەتی تورکییە لە یەکێتیی ئوڕووپا دا بپارێزین. ئێمە لەو باوەڕە داین پاراستنی ئەو ڕوانگەیە لە کۆنەوە هەبووە و دەکرێ بڵێین لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە. ڕێفۆرمەکان لە تورکییە و ئەو پێشوەچوونانەی کە بە ئاراستەیەکی ڕاست دا چوون و ئێمە لەو باوەرە داین لە درێژ خایەن دا ئەوە شێوەی هەرە کاریگەرە بۆ شوێن دانان لە سەر ئەو ڕێگایەی کە تورکییە هەڵی دەبژێرێ. دیارە ئێمە لەو بوارانەی دا کە بەرژەوەندیی هاوبەشمان هەیە هاوکاری یەکتری دەکەین. ئەگەر ئێمە بتوانین دیالۆگێکی بەربڵاو و ئافرێنەرمان هەبێ ، ئەوە دەبێتە هۆی بەهێزبوونی هێزە پێشکەوتوو و ڕێفۆرمخوازەکان لە تورکییە. دەبێ ئەوەشمان لە بیر بێ کە لە گشت ئەو پێواژۆیە دا هێز و توانایان وەبەر بنێین کە بتوانن هەڵسووڕێن و بەخۆیان بپەرموون لە سەر قسەی خۆیان ڕاوەستن. و لەو دیالۆگی لەمەڕ یەکێتیی ئوڕووپا لەگەڵ تورکییە دا ئێمە و خەڵکی دیکەش بە بەردەوامی باسی گرینگی دێمۆکڕاسی، ڕێز گرتن لە مافی مرۆڤ ، ڕێز گرتن لە پرێنسیپەکانی دەوڵەتی قانوون، و بارودۆخی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکییە دەکەین. جا بۆیە ئێمە لە دیالۆگمان دا لە نێوان یەکێتیی ئوڕووپا و تورکییە دا لە سەر ئەوانە پێکێشیمان کردووە. و ئەوە ڕاستە ئەمنیش هەر هەمان بۆچوونی تۆم هەیە کە ئەوە چۆن دەڕوا و تەنانەت لە مەر پێوەندیی لەگەڵ تێرۆریسم و شەڕی دژی تێڕۆریسم دا. بەڵام ئەگەر ئەو توندو تیژی و زەبروزەنگە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکییە بەردەوام ببێ ئەوە سەدەمە دەگەیێنێ بە هەموو حەولێک بۆ وەگەرخستنی پێواژۆی ئاشتی. و بە بێ هەبوونی پێواژۆیەکی ئاشتی و گەڕانەوە بۆ دەوری مێزی وتووێژ لەگەڵ کوردەکان، مرۆڤ ناتوانێ تورکییەیەکی هەبێ کە پێگەیشتوو و پێشکەوتوو بێ، دێمۆكرات بێ و بە ئاراستەیەکی دروست دا بڕوا. دیارە بۆ هەموو هەرێمیش و بۆ دەرەتانی ئارامی و هێدیایەتی لە هەرێم دا ئەوە لایەنێکی ناوەندییە. تەنیا نوختەیەکی کە ئەمن لەگەڵ قسەکانت نیم لە ڕاستیید گرێ بەستی لە مەڕ پەنابەرانە لەگەڵ تورکییە. ئەو گرێ بەستەی لە مەر پەنابەران لە ڕاستییدا بریتی یە لە یارمەتیدانی ئەو پەنابەرانەی کە لە تورکییەن و تا ئێستا تا ڕادەیەکی زۆر تورکییە ڕێزی گرتووە لە ناواخنی ئەو پەیمانەی لەو بارەیەوە لەگەڵمان گرێ داوە. و ئەو پارەیەی لەو بارەیەوە دەدرێ، دەدرێ بە دەستگاکانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ، ئەوە دەدرێ بۆ یارمەتیدانی ئەو کەسانەی کە ئێستا وەک پەنابەر لەوێن ، و ئەتۆ دەزانی کە ئەوانە ژمارەیەکی زۆرن و دەبێ ئێمە ددان بەوەشدا بهێنین کە تورکییە یارمەتی کردووە بۆ وەرگرتنی لێشاوی گەورەی پەنابەران و پڕۆژەی زۆر باشی بۆ پەنابەران وەڕێ خستووە، ڕێگەیان پێ دەدا بێنە ناو کۆمەڵ، کار بکەن، سیاسەتێکی یەکانگیر کردنی هەیە کە هەتا ئێستا هەڵسووڕاوە. دیارە ئەوە ئەرکێکی قورسە کە مرۆڤ دەبێ بەردەوام بەگژی دا بچێ. دەکرێ بڵێم ئەوان تا ڕادەیەکی زۆر ڕێزیان گرتووە لەو ڕێکەوتنەی لەگەڵیان کراوە. ئاشکرایە ئێمە لێرە دا باسی یەک میلیۆن تا دوو میلیۆن پەنابەر دەکەین. و ئەمن پێم وا نییە مرۆڤ بکرێ بڵێ تورکییە بە خراپ کەلکی لەو بارودۆخە وەرگرتووە بەشێوەیەکی ناڕەوا، بەڵکوو ڕێزی لەو گرێ بەستە گرتووە. بۆ ئەوانیش ئەوە مانای ئەوەیە کە بتوانن بارودۆخی ئەو هەموو کەمپی پەنابەریی یەی کە لەوێ هەن باشتر بکەن ، جا بۆیە ئەمن پێم وایە ئێمە دەبێ بەردەوام بین لە سەر ئەو گرێ بەستەی کە لەمەڕ پەنابەران کراوە چونکە ئەوە بەر لە هەموو شت بریتی یە لە یارمەتی بەوانەی کە ئێستا بەنەغدەن وەک پەنابەر لە تورکییەن. و ئەوان حەوجێیان بەو پشتیوانییە هەیە. وەکوو دیکە ئەمن لەگەڵ قسەکانی تۆ دام سەبارەت بەو شێوەیەی کە بارودۆخەکە شی دەکەیەوە و ئەو ئالنگاریانەی وا لە سەر ڕێن .
سەرۆکی پاڕڵمان: یووناس شوێستێد!
یووناس شوێستێد: سپاس ڕێزدار سەرۆکی پاڕڵمان، سپاس وەزیری دەرەوە. ئەمن بە گشتی ئامۆژگاری خەڵک ناکەم بۆ ئەوەی ببنە ئەندام لە یەکێتیی ئوڕووپا دا. پێم وایە هەموو ووڵاتێک بۆ خۆی دەبێ لەو ڕووەوە بڕیار بدا و ئەوە تورکییەش دەگرێتەوە. و ئەو ڕۆژەی کە تورکییە جارێکی دی وەک دێمۆکڕاسییەک هەڵسووڕێ ئەو ڕۆژە دەبێ ئەو دەرفەتە بۆ تورکییەش هەبێ ئەگەر خۆی وای بوێ. لەمەڕ گرێ بەستی پەنابەران ئێمە بۆچوونمان جیاوازە . ئێمە لەو باوەڕە داین کە تورکییە ئەو شەرتانە بەجێ ناهێنێ کە لە گرێ بەستەکە دان، پەنابەران بە شێوەیەکی راست ناحاوێنێتەوە، مافی پەنابەری نادا بە هاووڵاتیانی نا ئوڕووپایی ، بە شێوەیەکی بەربڵاو بەخراپە کەلک وەردەگیرێ لە پەنابەرانی سوورییەیی لە تورکییە. و ئەو گرێ بەستە وەک نیشانەیەکە لە ژێرکەوتنی یەکێتیی ئوڕووپا و کۆمەڵی جیهانی بۆ هەبوونی بەرپرسیارییەکی هاوبەش لەمەڕ پەنابەرانی سوورییە لە تورکییە. لەو بارەیەوە پێشتر گەنگەشەمان کردووە و بۆچوونی جیاوازمان هەیە. بەڵام تا ئەو جێیەی دێتەوە سەر خاڵی سەرەکی پرسیارە نووسراوەکەی من ، ئەمن دەمەوێ سپاسی وەزیری کاروباری دەرەوە بکەم بۆ ووڵامی ڕوون و ئاشکرای کە یوکسەکداغ و دەمیرتاش و زیندانییە سیاسییەکانی دیکە دەبێ بەر بدرێن هەرچی زووتر و ئەوە پەیامێکی گرینگە لە سوێدەوە و ئەوەی کە سەفاڕەتخانەی سوێد بە ڕێگای جۆر بەجۆر ئامادە دەبێ لەو کاتەی دا کە ئەو محاکەمانە ئەنجام دەدرێن. و هەم لە پێوەندی دوولایەنە لەگەڵ تورکییە و هەم بە ڕێگای یەکێتیی ئوڕووپا دا حەول دەدا بەشێوەیەکی عادڵانە ڕەفتار بکرێ لە گەڵ نوێنەرانی هەدپە لە ئاستی جۆر بە جۆر دا و ئەوان ئازاد بکرێن. سەلاحەدین بە منی گوت ئەوە دنیای دەرەوەیە دیاری دەکا داخودا ئێمە ئازاد دەبین یان دە زیندان دەکرێین. ئێستا ئەو دەمە هاتووە و ئەمن هیوادارم سوێد ئەو ووڵاتە بێ لە چوارچێوەی یەکێتیی ئوڕووپا دا کە لە سەر مافی سیاسی و مافی مرۆڤ دەکاتەوە لە تورکییە. سپاس ڕێزدار سەرۆکی پارڵمان!

سەرۆکی پاڕڵمان: وەزیری دەرەوە

مارگۆت واڵسترێوم: ڕێزدار سەرۆکی پاڕلمان، ڕێگام بدە سپاسی یووناس شوێستێد بکەم هەم بۆ ئەو تێوەگلانە قووڵەی خۆی و هەم بۆ ئازایەتی وی کە دەبێ شتێک بکرێ و بۆ ئەوەی کە چووەتە ئەوێ و ئەمن پێم وایە وەکوو گوتم ئەو سیستمەی وەخۆ کردن و بوون بە کریڤ مۆدێلێکی باشە و ئەمن سەری ڕێز لەبەر ئەو کارە دادەنوێنم ، سپاس بۆ ئەو بیروڕا گۆڕینەوە گرینگە و ئەو پێوەندییە باشە کە ئێوە [ پارتیی چەپ ] دایدەچێنن لەگەڵ نوێنەرانی کۆمەڵی تورک و بۆ ئەو قسەکردن و گەنگەشەیەی کە ئێمە دەکرێ هەمان بێ . ئەوە زۆر گرینگە ئەو پێشوەچوونەی ئێستا لە تورکییە هەیە هەڵگەڕێتەوە و ئێمە بە ڕێگای سەرنجدانی یارمەتی ئەوە دەکەین و هەر وەها بەڕێگای دیبەتێکی ئافرێنەری ڕوو لە دابێ. زۆر سپاست دەکەم.

 سەرۆکی پارڵمان! سپاس گەنگەشە لەسەر پرسیاری نوسراوی ژمارە ٢٥٧ –ی یووناس شوێستید بەم شێوەیە کۆتایی هات.
وەرگێڕان لە سوێدییەوە: حەسەن قازی   

Saturday, February 18, 2017

وێنەیەکی بە نرخ لە ئاڵبۆمی نەمر حوسێنی زێڕینگەران (فرووهەر ) دا

این عکس در حدود هشتاد سال قبل  در مهاباد  باتفاق آقایان  صالح عثمانی و حاجی موءمین  خان و اسماعیل فتحی دائی اینجانب برداشتە شدە است
دست راست ردیف اول نفر وسط حاجی موءمین خان  با نوکر  و دائی اینجانب فتحی و نوکرش چچی  ... صالح عثمانی قبلی است کە در پشت سر قرار گرفتە  با نوکرش .. .. ...
( با جوهر آبی شرحی اضافە شدە است)  جوانان  ....  ....  دلگیر بدانند
... سنگ است آدم مثمر شیشە
٢٠ / ٥ / ١٩

وێنەیەکی نزیکەی ١٦٠ ساڵ لەمەو پێش لە ئاڵبۆمی نەمر حوسێنی زێڕینگەران دا!
وەک دەبینین پێشتر چەند ووشەیەک بە میداد نووسراوە ؛ ' این عکس یادگار ... ] دوایە نەمر حوسێنی زێڕینگەران (فڕووهەر) لە پشت ئەو وێنەیە ئەو شەرحەی بە جەوهەری سوور نووسیوە:
' ئەم وێنەیە نزیکەی هەشتا ساڵ لەمەو بەر لەگەڵ ئاغایانی ساڵح عوسمانی و حاجی موءمین خان و ئیسماعیل فەتحی خاڵی من هەڵگیراوە.
لای ڕاست رێزی یەکەم کەسی ناوەڕاست حاجی موءمین خان لە گەڵ نۆکەرەکەی ، و خاڵی من فەتحی و نۆکەرەکەی ... ساڵحی عوسمانی  پێشوویە کە نۆکەرەکەی لە پشت سەری ڕاوەستاوە [ چەند ووشەیەک ناخوێندرێتەوە]
(بە جەوهەری ئابی لەو شەرحەی زیاد کردووە) لاوانی ... ... دڵگرتووبزانن ، ... بەردە ، ئینسان لە شووشە
٢٠ – ٥ – ١٩   کە دەکاتە  ١١ – ٧ – ١٩٤٠ زایینی
ئەگەر ئەو تاریخەی کە بە جەوهەری ئابی نووسراوە  لە بەرچاو بگرین و ٨٠ ساڵ دوای هەلگیرانی وێنەکە نووسرابێ مێژووی وێنەکە ئێستا دەبێ بە ١٥٧ ساڵ. وێدەچێ ئەو تەخمینەی  ' نزیکەی ٨٠ ساڵ لەمەوپێش ' تەواو نەبێ و وێنەکە تازەتر بێ . بەرز و پیرۆز بێ بیرەوەری نەمر حوسێنی زێرینگەران .

تێبینی: مافی ئەو شەرحەی سەرەوە پارێزراوە بۆ وێبنووسی ڕوانگە

Saturday, February 4, 2017

دزی بە ڕۆژی ڕووناک


دزی بە ڕۆژی ڕووناک

ماڵپەڕێک کە ناوی خۆی ناوە  ' مێژووی کورد '  وەک لەم لینکەی  خوارەوە دا دەیبینن  هەشت بابەتی وێبنووسی ڕوانگەی کە بریتین لە نامە، وێنە و لێکدانەوە و لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ڕوانگە دا بڵاو بوونەتەوە لە ماڵپەڕەکە دا بڵاو کردووەتەوە بێ ئەوەی کەمترین ئاماژەیەک بە سەرچاوە بکا. ئەمن لە ٢٩-ی دیسامبری ٢٠١٦ لەو دزییە ئاگادار کرام و دەستبەجێ ئەم کورتە تێچنەم لە ژێر بابەتە دزراوەکان دا نووسی. ·
بۆ بەرپرسانی ئەو ماڵپەڕ
لەم سەردەمە دا دزی و گزی ناشاردرێتەوە. ئێوە ئەو بابەتەی سەرەوەی ماڵپەڕی ' ڕوانگە' تان بێ ئێوەی واوێکی لێ بقرتێنن بە ناوی خۆتان بڵاو کردووەتەوە وەک نە بای بێ و نە بۆران. تکایە یان لە سەرەوە و خوارەوەی بابەتەکە بە ئاشکرایی ناوی سەرچاوەکە بنووسن یان گشت ئەو بابەتانەی لە وێبنووسی ' ڕوانگە'تان وەرگرتووە لابەرن. دیارە ئەگەر ئەوە نەکەن خوێنەرەوانی کورد بە ڕێگای جۆر بە جۆر لەو بێ ئەمانەتییە ئاگادار دەکرێنەوە
وێبنووسی ڕوانگە
حەسەن قازی 
٢٩-ی دیسامبری ٢٠١٦

لەو دەمەوە نە بابەتەکانیان لا بردووە و  نە تێچنەکەشیان سڕیوەتەوە و ئەوەش نیشانەی ئەوەیە مێشیشیان لێ میوان نەبووە بەو ئاگادار کردنەوەیە. دیارە هەتا بابەتەکان لا نەبەن یان ڕوونکردنەوەیەک نەدەن خوێنەران بە چاوی دزی ئەدەبی لێیان دەڕوانن .

 http://www.historyofkurd.com/2016/12/27/6-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%DA%95%D9%87/

Friday, February 3, 2017

کومەلەی ژیانی کورد

 کۆمەڵەی ژیانی کورد
کۆمەڵەی ژیانی کورد
نووسینی: ڕەحمان حەلەوی
وەرگێڕان لە فارسییەوە: حەسەن قازی
... هاوین تێپەڕی و ساڵی خوێندن لە سەر ڕا دەستی پێکردەوە. نا ئارامی هەر وا بەردەوام بوو.ناوچە خاوەنی نەبوو. لە یەکێک لە دوای نیوەڕۆیەکانی مانگی ڕەزبەر لە دەبیرستانەوە دەهاتمەوە ماڵێ. غەرقی فکر و خەیاڵات بووم لە پڕ یەکێک سڵاوی لێکردم دەبینم ئەوە ئاغای حوسێن فڕووهەر ە. پێم سەیر بوو چونکە هیچ ئاشناییەکی ئەوتۆمان نەبوو. ئاغای فڕووهەر دوای چاکوچۆنی گوتی: کارێکی پێویستم بە ئێوە هەیە. هەڵبەت بڕێک نیگەران بووم بەڵام ئەو زوو ترسەکەی ڕەواندمەوە و گوتی ئەمشەو لە ماڵی ئێمە مەجلیسێکمان هەیە هێندێک لە دۆستان سەربڵیندمان دەکەن دیارە بڕیار وایە لە سەر کارێکی گرینگ بیر و ڕا ئاڵوگۆڕ کەین . ئاغای مەلا قادر مودەڕیسی تەشریف دێنن . ئەمن بە بیستنی ناوی وی بە تەواوی نیگەرانییەکەم ڕەوییەوە چونکە دەمزانی ئەو قەت لە کاری نالەبار دا بەشداری ناکا. بڕیارمان دا سەعات ٨-ی ئێوارە بچمە ماڵیان بەڵام نەمدەتوانی لە مێشکم دا لێکی دەمەوە ئەو بیروڕا ئاڵوگۆڕ کردنەکە لە سەرچی دەبێ.
 لەو سەعاتەی دا کە داماننابوو لە دەرگای ماڵی ئاغای فڕووهەرم دا.فڕووهەر بۆ خۆی دەرگای لێ کردمەوە و بردمییە ژوورێ ئەوانەی لە مەجلیسەکە دا ئامادە بوون بریتی بوون لە ئاغایانی : مەلا قادر مودەریسی، سەدیق حەیدەری، عەبدولڕەحمان ئیمامی، محەمەد یاهوو، ڕەحمان زەبیحی و فڕووهەر بۆ خۆی. جگە لە ئاغایانی مودەریسی و زەبیحی نەبێ لەگەڵ ئەوانیدی ئاشناییەکی ئەوتۆم نەبوو و لە ناویان دا لە هەموان جەوانتەر من بووم. هێندەی پێ نەچوو ئاغای مودەریسی دەستی کرد بە قسان . دوای شرۆڤە کردنی بارودۆخی ناوچە گوتی: ئێستا دەرفەتێکی بە قیمەت بۆ نەتەوەی ئێمە بۆ وەدەست خستنی مافی خۆی پێک هاتووە. ئەرکی نەتەوەیی ئێمە لێمان دەخوازێ لەو کات و ساتە دا لە هیچ تێکۆشانێک تەنەخی نەکەین. بەو ئیمان و باوەڕییەوە بڕیارمان داوە بە بەشداری و هاوکاری یەکتری تەشیلاتێک دامەزرێنین بۆ ئەوەی ئەو ڕیسالەتە مێژووییەوە بە ئەستۆوە بگرێ . بەو بۆنەیەوە ( ڕووی لە من کرد ) ئێوەش بانگ کراون بۆ ئەوەی لەو کارە گرینگە دا هاوڕێمان بی و هەموان لەگەڵ بوون بۆ ئەو بانگەوازییە. هەڵبەت ئەگەر ئەو ویستە قەبووڵ نەکەی بۆخۆت دەزانی بەڵام بەو باوەڕییەی کە بەتۆمان هەیە دەزانین ئەگەر لەگەڵ ئێمەش نەبی لەدڵت دا لە دۆستان و هاوپەیمانانی ئێمەی و لە بەر ئەوەی ئەو تەشکیلاتە بە ناوی ' کۆمەڵەی ژیانی کورد ' ئێستا بە نهێنی کار دەکا دڵنیاین ئەوەش نادرکێنێ. ئەگەر قۆلێشی لە سەر بکێشی ئەوە برا و دۆستی خۆشەویستی ئێمەی.
دوای ماوەیەک بێدەنگی گوتم هەر چەند بۆ ئەو کارە ئامادەییم نەبوو و پێم وا نییە لاییقی ئەوە بم لە نێو ئێوە دابم بەڵام لە قووڵایی دڵەوە و بە نیازی پاک ئەوە قەبووڵ دەکەم و گەورەترین شانازییە بۆ من، بوونی من ئی نەتەوەی کوردە و تا ڕۆژی مردن لەگەڵ ئێوە دەبم. ئاغای مودەریسی هەستا و لە باوەشی وەرێنام.دوایە ڕێوڕەسمی سوێند خواردن بە ڕێوە چوو. ئاغای فڕووهەر لە گۆشەی وەتاغەکە پەردەیەکی لا دا ، لە شوێنێک کە وەک میحڕاب وا بوو مێزێکی پچووک داندرابوو و خەنجەر و قورئانی پیرۆزی لە سەر بوو. ئەمن سوێندم خوارد و لەو دەمییەوە یەک لە ئەندامانی کۆمەڵەی ژ.ک بووم هەموومان یەکتریمان لە باوەش کرد و دوایە یەک یەک ماڵی ئاغای فڕووهەرمان بەجێ هێشت.
 ئەمن گەڕامەوە ماڵێ بەڵام ئەو شەوە تا نزیک بەیانی خەوم لێ نەکەوت . زیاتر بیرم لەو شتانە دەکردەوە کە سوێندم پێ خوارد بوون. وەفا داری بە کۆمەڵەی ژ.ک و فیداکاری بۆ وەدەستخستنی مافی دیاریکردنی چارەنووس کارێکی پێویست بوو بەڵام بەرعۆدە بوون و سوێند خواردن بە ئەوەی کە هەموو پیاوانی کورد بە برا و هەموو ژنانی کورد بە خوشکی خۆم بزانم شتێکی نامەنتقی و نە پێویست بوو هەرچەند کە ئەو بابەتە ڕیشەی مەزەبی هەبوو بەڵام هێنانی بۆ ناو بیرو باوەڕ و مەڕامی سیاسی پێویست نەبوو و یان سوێند خواردن بەوەی کە تا ئاخری عومر ئەندامی حیزبی کۆمەڵەی ژ.ک بم ئەگەر چی لە جێدا گرفتێک نەبوو بەڵام ئەوە بە پێچەوانەی ئازادییەکانی تاک بوو چونکە هەموو ئینسانێک دەکرێ لە درێژایی ژیانی خۆیدا بە هۆ و لە سۆنگەی جۆر بەجۆر بیر و ڕای بگۆڕێ و ڕێگایەکی دی وەبەر بگرێ و یان ڕێبازی هەنووکەیی و شێوەیی هەیی بۆ گەیشتن بە ئامانج پێ هەو نەبێ. بەو پێیە ناچار کردنی کەسێک کە تا دوایی ژیانی لە سەر یەک بیر وڕا و باوەڕی بمێنێتەوە جۆرێک دیکتاتۆری و داسەپاندنی بیروڕای سیاسی یە. نوختەیەک کە حەتمەن پێویستە لێرە دا سەرنجی بۆ سەر ڕابکێشم ئەوەیە کە ئەمن لە ئەندامانی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ژیانی کورد نەبووم چونکە لە هێندێک کتێب دا ناوی ئەمنیشان خستووەتە ناو لیستەی دامەزرێنەران. هەڵبەت لەوە دا هێچ گومان نییە ئەو کاتەی من چوومە ناو کۆمەڵە کەسی هەرە کەم تەمەنی ئەو گرووپە بووم. ئەمن لە سەر ئەو باوەڕە بووم و ئێستاش هەر وام کە قەبووڵ کردنی مەڕام و مەسلەک و بەشداری لە گرووپێک دا بۆ من بە مانای ئەوە نییە لە فکری پلەو پایە دا بم . چ جیاوازی نییە بۆ من لە سەرەوە بم یان خوارەوە ، سەردەست بم یان ژێردەست ، مەرجی سەرەکی خزمەت کردنە. بە بۆچوونی من ئەو کەسانەی کە دەکرێ وەکوو ئەندامانی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ژ.ک ناویان ببردرێ بریتین لە ئاغایان: محەمەد نانەوا زادە *، حوسێن فرووهەر ، عەبدولڕەحمان ئیمامی ، ڕەحمان زەبیحی ، قاسم قادری ، مەلا عەبدوڵا داودی ، محەمەد یاهوو ، مەلا قادر مودەریسی ، سەدیق حەیدەری و عەبدولڕحمان کەیانی. بەڵام نابێ حەق نەگوترێ کە گشت ئەو تەشکیلاتە و دامەزراندنی کۆمەڵە بیری میرحاجی عێڕاقی پێکی هێنا و گەورەترین دەوری سەرەکی بە ملەوە بوو و هەر ئەویش بوو کە توانی بانگەوازی ئەوانە بکا لە پێناو ئەو کارە گەورەیە دا هەنگاو هەڵێننەوە.
 نوختەیەکی دیکەی کە یەکجار جێی داخ و لە لایەنە لاوازەکانی ئەو تەشکیلاتە وەحیساب دەهات نەبوونی مەڕامنامە و ئەساسنامە ئەویش بە نووسراو بوو و لە ڕاستیدا ئەندامان تەنێ شتێکی گشتیان دەزانی سەبارەت بە ئامانج و مەڕامی ئەو ڕێکخستنە. لە سەرەتاوە حەول دەدرا کەسانێک وەک ئەندام ڕابکێشرێن کە سەڵاحییەتیان تاقی کرابێتەوە و لە دووی درابێ ، کەسانی فیداکار بن و باوەڕییان هەبێ بە ئامانج و مەڕام بەڵام بەرە بەرە کە ئەو کۆمەڵەیە لە حاڵەتی نهێنی هاتە دەرێ و خۆی ئاشکرا کرد و لە لایەکی دیکە بە وەرگرتنی ئەندام بە بێ پێڕاگەیشتن بە سەڵاحییەت و کەسایەتی ئەوان کۆمەڵە بوو بە سیایی لەشکر و لە ماوەیەکی کورت دا لە هەموو کوردستان دا پەرەی سەند. لەوەش دەرچێ بە هاتنی ژمارەیەک لە سەرۆک عەشیرەتەکان و دەوڵەمەند و خاوەنموڵک و شێخەکانی ناوچە بۆ ناو کۆمەڵە دەستەڵات لە دەست هەیئەتی دامەزرێنەر و هۆگرانی ڕاستە قینە هاتە دەرێ. تا ئەو جێگایەی کە تەنانەت ناوی کۆمەڵەیان لە کۆمەڵەی ژ.ک وە گۆڕی و کردیان بە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان و ئەوەش تەواو بە پێچەوانەی ئەو سوێندەی بوو پێشتر خواردبوویان . هەڵبەت ئەو ناو گۆڕینە بە پێی ئامۆژگاری و فەرمانی کاربەدەستانی شووڕەوی ئەنجام درا و هۆی ڕاستەقینەی ئەوەش ئەوە بوو لەبەر ئەوەی دەوڵەتی شووڕەوی بە تایبەتی حکوومەتی ئازەربایجانی شووڕەوی کە هەڵسووڕێنەری سەرەکی هەموو جۆرە چالاکی سیاسی بوو لە بەشی ڕۆژئاوای ئێران پێی وا بوو دانەر و دامەزرێنەری ئەو کۆمەڵەیە میرحاجی عێڕاقی بووە و ئیحتیمالی هەیە یەکێک بێ لە دەستنێژانی ئینگلیس ، جا بۆیە پێویست بوو لە سەرەتاوە ناو و عینوانی حیزب بگۆڕدرێ دوایە بە بانگهێشتنی سەرکردە و تاکوتەرای بە نفووز بۆشووڕەوی دەیەویست بە تەواوی چالاکی حیزب بخاتە دەست خۆی.
 لە لایەکیشەوە جێگای داخ بوو کە تاکوتەرای سیاسەتمەدار و خوێندەوار و باشمان نەبوو. تەنێ عەقیدە و ئیمان و فیداکاری بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی گەورە بەس نییە ، دیرایەت و سیاسەت زۆر جار دەتوانێ لە هێزی عەسکەری و شەڕ زیاتر کاریگەر بێ. هەر وەک لە ڕەوتی سیاسی و ڕووداوەکانی دواتر دا دیتمان چلۆن قەواموسەلتەنە بە مانۆڕێکی سیاسی ئەڕتەشی دەوڵەتی شووڕەوی لە ئێران دەرپەڕاند و لە ئاکامی ئەو مانۆڕە سیاسییە دا هەموو چالاکە سیاسی و نەتەوەییەکانی ئازەربایجان و کوردستانی پووچەڵ کردەوە .هەڵبەت ئەو بابەتانە پێویستە بە دوورو درێژی قسەیان لێوە بکرێ کە هەڵیان دەگرین بۆ کات و دەرفەتێکی دیکە. لەگەڵ گشت ئەوانە بە حەقیقەت و بە دڵقایمییەوە دەبێ بگوترێ کۆمەڵەی ژ.ک بناخە و بنچینە و دایکی خەباتی نەتەوەیی لەو ناوچەیە دا بوو . بە جێیە سلاو بنێرین بۆ گشت ئەو کەسانەی لەو ڕێبازە دا گیانیان لە دەست دا یان تووشی دەربەدەری ، زیندان و ئاوارەیی هاتن و ئێستا سەریان ناوەتەوە. روحیان شاد بێ و بیرەوەرییان هەمیشە پیرۆز بێ.
* خودا لێ خۆشبوو نانەوازادە کە لە جەنگەی خەباتی نەتەوەیی دا پلەی سەرهەنگی درابوویە لە کەوتنی فڕۆکە لە بەرەی سەقز گیانی لە دەست دا و ناوی وی بۆ هەمیشە لە کاروانی تێکۆشەرانی نەتەوەیی کورد دا ئاستە کرا.

********
 تێبینی وەرگێڕ: ئەو بابەتەی نەمر ڕەحمان حەلەوی لە تۆڕی کۆمەلی فەیس بووک دا بە زمانی فارسی بڵاو کراوەتەوە. دوکتور حەلەوی بەر لە ڕاگەیاندنی کۆمار بە وەرگرتنی بوورسی خوێندن چووە ئازەربایجانی شووڕەوی.دوای ڕووخانی جمهووری کوردستان بە بێ ویستی خۆی ناردراوە ئێران.دیسان چووەوە شووڕەوی لەوێ تووشی ناخۆشی و زیندان هات. دوا جار گەڕاوە ئێران و لە بەشی حقووق لە زانکۆی تاران دوکتورای وەرگرت و کاری پارێزەری دەکرد. نەمر حەلەوی لە ٢- ئۆکتۆبری ٢٠١٠ لە تەمەنی ٨٩ ساڵی دا کۆچی دوایی کردووە و لە مەهاباد نێژراوە. ئەو ڕیوایەتە کورتە لە مەڕ ' کۆمەڵەی ژیانی کورد' زنجیرەی ١٢ هەمی بیرەوەرییەکانێتی کە لە تۆڕی کۆمەڵی فەیس بووک دا بە زمانی فارسی  لە لاپەڕەی 'رحمان حلوی ' دا بڵاو بووەتەوە. وێنەکانی ڕەحمەتی دوکتور حەلەوی ش بە سپاسەوە  هەر لەو لاپەڕەیە وەرگیراون.



Thursday, January 19, 2017

فرە زمانی لە کوردستان

 فرە زمانی لە کوردستان

بەرنامەی ' گەلی ئازاد ' لە تێلێڤیزۆنی نەورۆز ، وتووێژی بەڕێز سیاوەش گۆدەرزی لەگەڵ حەسەن قازی سەبارەت بە فرە زمانی. ئەو بەرنامەیە لە  ٢- ٨ – ٢٠١٥ بڵاو کراوەتەوە.

گۆدەرزی: ڕۆژتان باش بینەرانی بەرنامەی ' گەلی ئازاد '. مافی زمانی و یەکسانی زمانی ئەو چەمکانەن کە لەم ساڵانەی دواییدا کەوتوونەتە ڕۆژەڤ. لەو سۆنگەیەوە لە بەرانبەر ڕوانگەی سەردەستی تەک زمانی باسی فرە زمانی و فرە کولتووری دەکرێت. بەرنامەی ئەمجارەی ' گەلی ئازاد ' تایبەت بۆ باس و شرۆڤەی فرە زمانی و فرە کولتووری تەرخان دەکەین و بۆ ئەو مەبەستەش ئێستا بەڕێز کاک حەسەنی قازی لە ستودیۆ یە. کاک حەسەنی قازی بەخێر بێی!

قازی: زۆر سپاست دەکەم. زۆر خۆشحاڵم کە لە بەرنامەی ' گەلی ئازاد ' دا بەشداری دەکەم لەگەڵ بەڕێزت.

گۆدەرزی: زۆر سپاس بۆ تۆش کاک حەسەن. کاک حەسەن دەزانین کە تیۆری فرە زمانی، بە گشتی باس و خواسی فرە زمانی لە ئاستی کوردستان دا لە لایەن دوکتور ئەمیری حەسەنپوور و هەر وەها جەنابتەوە کەوتە ڕۆژەڤ لە ساڵانی ڕابردوو دا ، بەڵام ئەم تێئۆرییە، فرە زمانی لە خۆیدا وەک مێژوو باکگڕاوند و پاشخانێکی دیکەی هەیە لە ئاستی جیهان دا. پێم خۆشە بەر لەوەی  بێینە سەر باسی کوردستان و هاتنی ئەم تێئۆرییە و باسکردنی ئەم تێئۆرییە لە کوردستان دا  لە ئاستی جیهان دا پاشخانی ئەم تێئۆرییە باس بکەی . سپاست دەکەین.

قازی: دیارە ئەگەر ئێمە تەماشای هەڵکەوتی زمانەکان بکەین لە ئاستی جیهانی دا، وەک دەزانین ژمارەیەکی زۆر زمان هەبن کە ئەو زمانانە هەموویان لە بارەی ڕەسمییەت و فەرمی بوونەوە ڕەنگە لە هەموو ووڵاتان  عەینی هەڵکەوتیان نەبێ، بەڵام ئەوەی ئاشکرایە ئەوەیە کە زۆر بە دەگمەن ووڵاتێک دەبیندرێتەوە کە هەر تاقە زمانێکی تێدا بێ. دەکرێ بڵێین زۆربەی ووڵاتان فرە زمانین ، بەڵام لەوانەیە بە هۆی جۆر بەجۆری مێژوویی یان سیاسی زمانێک بە سەر زمانێکی دیکە دا سەرەتی پێدرابێ، بەڵام بە گشتی ئەگەر لەبەرچاو بگرین مەسەلەی فرەزمانێتی هەر بەشێکە لە پڕۆسەی خۆی هەبوونی زمان لە ووڵاتانی جۆر بە جۆر دا. دیارە گرینگە ئەوەمان لەبەر چاو بێ لە باری مێژووییەوە مافی زمانی دەکرێ بڵێین بە شێوەی کۆنکرێت تەقریبەن لە ساڵی ١٩٤٨ بەملایەوە لە قانوون و چوارچێوە نێونەتەوەییەکاندا باسی لێوە کراوە، ئەویش بە پەسندکرانی پەیماننامەی جیهانی مافی مرۆڤ لە ساڵی ١٩٤٨ کە لەوێدا ئێشارەیەک کراوە بە مافی زمانی. دیارە پێش ئەوەش ئاماژەی ئاوا هەبوو بۆ وێنە لە سەدەی ١٩ ئەگەر لە نێو دوو ووڵاتان لە سەرهێندێک شت تەوافوق کرا بێ، لەوانە بۆ نموونە بە گەلێک، گرووپێک یان دەستەیەکی ئێتنیکی  مافی زمانی بدرێ، بەڵام ئەو مافە لە چوارچێوەیەک و یا قالبێکی نێونەتەوەییدا باسی لێوە نەکراوە.
بە دوای ئەوە دا مافی زمانی چەندین قۆناغی بڕیوە هەتا گەیشتووەتە ئەو سەردەمەی کە ئێمە قسەی لێ دەکەین و بە تایبەتی لە ساڵی ١٩٧٠کان بەملایەوە ، دیارە ئەو قسانەی کە ئێستا دەیکەم هێندێک حاڵەتی جیهانشموولی هەیە، لە ساڵانی ١٩٧٠ کانەوە لە سەر ئەو مەسەلەیە قووڵتربوونەوە زیاتر بووە و بە تایبەتیش لە پێوەندی لەگەڵ ئەو بوارانەی زانستی زمان کە پێوەندی پەیدا دەکاتەوە بە بەکارهێنانی زمان ئەوەش لەو ساڵانە دا زیاتر چووتە پێشێ و بە تایبەتی  لە زانستی زمانناسی لە ئەمریکا کە بۆ یەکەمجار سەری هەڵداوە ئەگەر بکرێ باسی بکەین لەوێ چەمکی زمانناسیی کۆمەڵایەتی زۆر قووڵ بووەتەوە.



گۆدەرزی
: کاک حەسەن دەزانین کە بە گشتی هاتنی ئەو باسە بۆ کوردستان ، یانی لە ناو بەحسی کوردی دا ، بۆ خۆی ئەم باسە تووشی جۆرێک رێئاکسیۆنێکی بڵێین دژ کردەوەیەکی توندی هەمەلایەنە بوو ، ئەویش لە ژێڕ کاریگەری ناسیۆنالیزمی کوردی بە گشتی و ڕوانگەی تەک زمانی یا بە گشتی بڵێین  نەتەوە – دەوڵەت. لە ڕاستییدا ئەم بیرۆکەیە کە، ئێمە دەزانین کە کوردستان چەند زمانی تێدایە  و چەند زراواشی تێدایە. بەڵام  بە گشتی ئێوە هاتنی ئەو باسە بۆ کوردستان بە تایبەتی  بە کێ ئەبستنەوە، دیارە لێرە مەبەستم لە باری تێئۆریکەوەیە ؟


قازی
: شتێک هەیە ئەویش ئەوەیە کە مافی زمانی و نەتەوە بوون، نەتەوە بوونیەتی، زۆر چووە دەباڵ یەکەوە، بەیەکتری گرێ دراوە، یانی لە زۆر نموونەی جیهانی دا ئەگەر تەماشا بکەین  یەکێک لە خەسڵەتەکانی کە دەتوانێ نەتەوەیەک لە نەتەوەیەکی دیکە  دەکرێ جیا بکاتەوە یەکێک لە هۆکارەکان دەتوانێ زمان بێ، دیارە ئەوە گشتی نییە ؛ لە جێگای ئاوا هەیە کە زمان ئەو حاڵەتەی نییە و ئەو ڕۆڵە ناگێڕێ. جا ئەوەی کە ئەو باسە چۆن هاتووەتە کوردستان و بۆ هاتووەتە کوردستان  زۆر تەبیعی یە کە ئەگەر گەلی کورد لە هەر بەشێکی کوردستانێ لە بەر چاو بگرین لەبەر ئەوەی لە مافەکانی خۆی بێ بەش بووە و بەتایبەتیش بە هاتنە ئارای نووسین و بڵاوبوونەوەی چاپەمەنی  و فۆڕموولە کردنی بۆچوون، ئەو شتانە ، ئەگەر ئەوە لە پێوەندی لەگەڵ کوردستانی عێڕاق  دا لە بەر چاو بگرین لە زەمانی ئینتیدابی بریتانیا ڕا کە قەبووڵ کراوە بە شێوەیەک لە شێوەکان  کە شێوەزارێک لە شێوەزارەکوردییەکان جێگای قەبووڵ بێ و بەکار بهێندرێ ئەو بەحسە لەوێ زیاتر خۆی دیوەتەوە و لە بەر ئەوەی ئەو قالبی کەیانی کوردییە دروست نەبووە ئەو باسەش لە قالبی کۆنێ خۆی دا  هەرماوە و نەبڕاوەتەوە . و وەک لە سەرەتا دا جەنابت ئیشاڕەت پێ کرد لە ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەیەک ، کۆمەڵێک  لە نووسەر و ڕووناکبیران بە پێی ئەو قالبەی کە لە نەریتی کۆن و لە تڕادیسیۆنی شۆڕشی فەڕانسە دا هەبووە کە لەوێش زمانێک کراوەتە سەردەست ، ئەو مەسەلەیە  لەوێش تا ڕادەیەک هاتە گۆڕێ.  وەکوو دیکە یەک لەلایەنەکانی دیکەی  کە ڕەنگە هۆی ئەوەی ئەو مەسئەلەیە بۆ کۆمەڵی کوردەواری و  تایبەتی لە باشووری کوردستان دا هێندێک زوو بێ  ئەوەیە لە بەر نەبوونی فەزایەکی سیاسی کراوە ، لە ڕێژیمی پێشوو دا مەبەستمە، ئەو جۆرەی کە پێویستە لێگەرینێکی تایبەتی لە سەر زمان، لێگەڕینی  مەیدانی زۆر کەم کراوە، ناڵێم بە موتڵەقی نەکراوە ، بەڵام زۆر کەم کراوە جا لە بەر ئەوە  زۆرێک لە زانیارییەکان لە بارەی زمانەوە  دیسان دەبەسترێتەوە بەو شتانەی کە لە ڕابردوو دا هەیە. بۆ نموونە بۆ دابەشکردنی شێوەزارە کوردییەکان حەتتا زۆر جار  موڕاجەعە دەکرێ بە سەرچاوەی کۆن و بۆ نموونە دەگوترێ شەڕەفخانی بتلیسی لە شەڕەفنامە دا  شێوەزارەکانی ئاوا دابەش کردووە و  ئیستیناد بەوە دەکەن بۆ ئەوەی نەتیجەی ئەوڕۆیی لێ وەربگیرێ. کە دیارە ئەوە بە بۆچوونی من لە جێگای خۆی نییە. بەشێکیش کە ئاڵۆزی هەیە لەو بارەیەوە  گرێدراوی ئەوەیە کە بە مێتۆدی تازە بە پێی  لێکۆڵینەوەی مەیدانی  هێندێک لەو داتایانەی کە پێویستە بۆ ئەوەی کە تۆ  بگەیە مەرحەلەی ئەوەی کە پلانی بۆ دابنێی و  قسەی لە سەر بکەی دە ڕاستیدا ئەو جۆرەی کە دەبێ  جێ بە جێ نەکراوە.


گۆدەرزی: بەڵام بە گشتی ئەو باسە دەکەوێتە دەرەوەی چوارچێوەی زمانناسانەوە بەتایبەتی  کاریگەری ناسیۆنالیزمی کوردی بڵێین ڕوانگەی نەتەوە – دەوڵەت ، یەک ئاڵا، یەک نەتەوە ، یەک زمان هەر لەو ڕوانگەیەوە. پێت وایە کاریگەری ناسیۆنالیزمی کوردی لەو بارەیەوە چییە؟ باسەکە دەکەوێتە دەرەوەی چوارچێوەیەکی زمانناسانەوە دەبێتە سیاسی لە جیاتی ئەوەی بە گشتی  ببێتە زمانناسانە و هەر وەها لە سۆنگە و ڕوانگەی  بڵێین ڕاستییەکانی کوردستانەوە ئەو باسە بکرێت.

 قازی: ئەگەر جارێ لەوەڕا دەست پێ بکەین بە هەر شێوەیەک ئەتۆ باسی زمان بکەی  ناکرێ  جیای بکەیەوە لە وەزعی سیاسی. بە هیچ جۆر ئیمکانی ئەوەی کە بتوانی جیای بکەیەوە نییە. بۆ نییە چونکە بە سیاسەت زمانەکە قەدەغە کراوە. بۆ نموونە قەدەغە کردنی زمانی کوردی لە باکووری کوردستان  کە بە شێوەیەکی زۆر زەق دیتراوە یا لە ڕۆژئاوای کوردستان ، دیارە ئەو قەدەغەیە مومکینە بۆ سەردەمایەک لە باشوور و لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لە جێگای دیکەش  هەبووبێ، لە بەر ئەوەی وەکوو ئەکتێکی سیاسی ، وەکوو کردەوەیەکی سیاسی بووە  قەدەغە کرانەکە، سیاسەت ئەوەی ئیجاب کردووە  لە خزمەت سیاسەتێکی دیکە دا ، کە وابوو داوا کردنی ئەو خواستەش ، جێ بە جێ کردنی ئەوە، پێکهێنانی ئەوەش ناکرێ لە بەرنامەیەکی سیاسی جیا بکرێتەوە.  ئەوە زۆر زۆر گرینگە.  یەک نوختەی دیکەش دەمەویست باس بکەم چونکە بەوە باسەکەمان ڕوونتر دەبێتەوە. ئەویش لە پێوەندی لەگەڵ چەمکی ' ناسیۆنالیسم ' دایە. یانی چەمکی ناسیۆنالیزمیش و حەتتا فکرەی ناسیۆنالیزمیش  بۆخۆی شتێکی زۆر ئاڵۆزە. بەستراوەتەوە بەوەی کە لە کوێ و لە چ شێوەیەکی زەمانی ، مەکانی دا دەتوانێ خۆی نیشان بدا.
تا ئەو جێگایەی کە دەگەڕێتەوە سەر مەسئەلەی کورد  گەلۆ ئێمە دەتوانین تەنێ ئەوە بڵێین کە  بۆ نموونە لە بەشێکی کوردستان دا چەمکێک هەیە بە ناوی ناسیۆنالیسمی کورد ؟  ئەوە زەحمەتە .  چونکە زۆرێک لەو شتانەی  کە کورد لە باری مێژووییەوە، یانی مێژووی موشتەرەک  یا بیرەوەری موشتەرەک  بەرەو یەکتریان دەباتەوە  غاییبە، و چوارچێوەیەک نییە کە هەموویان کۆ کاتەوە ، بۆیە دەکرێ باسی  چووزانم هووییەتخوازییەکی لەت لەت کراو بکەی.  بەو مەفهوومە، جا لە بەر ئەوە  ئەگەر بێی و لە بەرانبەر ئەوە دا بڵیی ناسیۆنالیستەکان وا دەڵێن و غەیرە ناسیۆنالیستەکان وا ناڵێن  ئەوە تا ڕادەیەک لە پێوەندی لەگەڵ مەسئەلەی کوردی دا  هێندێک ڕەنگە جێگای مۆناقەشە بێ ، بەڵام بە گشتی ئەوەیە لە سەروبەندێکی دا کە ئێمە تێیدا دەژین  لە هەر ووڵاتەی کە ئەو تەفەکورە سەردەست بووبێ بیری  ئەوەی کە تۆ هەر خۆت ببینی و نکووڵی لە ئەوەیدیکە بکەی ، یانی فکری ناسیۆنالیستی  ئەگەربە شێوەیەک لە مەفهوومی عەداڵەتی کۆمەڵایەتی ، لە مەفهوومی ئازادی  خاڵی بکرێتەوە بەڕاستی بەرەو فاشیزم دەڕوا  کە نموونەی ئەوە لە ئەڵمان دیتراوە  و نموونەی زۆر زیندووتریشی لە دەورانی ئێستا دا لە هێندێک ووڵاتان بە ئاشکرا دەبینین . ئەوە دەتوانێ لە پان ئیرانیزم دا خۆی نیشان بدا، دەتوانێ لە ناسیۆنالیزمی غەیری تاریخی کە لە  تورکییە دا دەبیندرێ تا ڕادەیەک. 

گۆدەرزی: دیارە لە ڕاستیدا مەبەستی منیش لە باری سیاسییەوە هەر ئەو کارتێکەرییەیە  کە ناسیۆنالیسمی کوردی لە ماوەی سەد ساڵی ڕابردوو دا بڵێین بەو بیرۆکەیە کە دەبێت دەوڵەتێک هەبێ و ئەو دەوڵەتە زمانێک و ئاڵایەکی هەبێت ، لەو ڕوانگەوەیە بڵێم ئەو رێئاکسیۆنانەی کە لە کوردستان دروست بوون بەشێکیان دەکەوێتە ئەو چوارچێوەوە. بەڵام بە هەر حاڵ ئێستا لە بەرانبەری ڕوانگەی تەک زمانی دا ڕوانگەی فرە زمانی هەیە کە ئەمە لە ڕاستیدا لە کردەوە دا لە ' ڕۆژئاوا' ی کوردستان جێ بە جێ کراوە. لە کانتۆنەکانی جزیرە، عەفرین و کۆبانی لە پەنای زمانی کوردی دا زمانەکانی عەڕەبی ، ئاسووری، و حەتا باسی ئەوەش دەکرێ بۆ نموونە زمانی تورکومانیش و بە شێوەیەکی فەرمی ئەو زمانانە لەوێ کاریان پێ دەکرێت، یانی ئێستا بە کردەوە تیۆری فرە زمانی، فرە کولتووری کەوتووەتە بواری پراتیکییەوە. ئێوە پێشوەچوونەکان لە پێوەندی لەگەڵ فرە زمانی لە ڕۆژئاوای کوردستان چۆن دەبینن؟

قازی: وەکوو کوتم ئەو پێشکەوتنانەی کورد ، لە باشووری کوردستان بووە ،لە باکووری کوردستان بووە ، لە ڕۆژئاوای کوردستان بووە و تەنانەت لە دوای ڕووخانی ڕێژیمی شایەتی لە ئێران بووە ، پێشتر ئەوەی کە توانیبات لە سەر زمانی کوردی قسەت کرد با ، مەقالە نووسرابا و موناقەشە کرابا لە ئێران ئەو ئیمکانە نەبوو ، بەڵام ئەلئان لە ئێرانیش بە شێوەیەک لە شێوەکان ئەو ئیمکانە  پەیدا بووە. جا بەلەبەر چاوگرتنی ئەو پێشکەوتنانەی کە بەهەر حاڵ تا ڕادەیەک ڕوویداوە لە هەر کام لەو بەشانەی کوردستان ئەو مەسئەلەیە ئیمکانی موناقەشە کردن و دووان و لە سەر قسەکردنی زۆر زیاتر بووە . مەسەلەن لە سەروبەندێک دا کە ئیختیناقی فیکری و سیاسی زیاتر بووە ئەوەی کە خەڵک لە هەورامان بۆ نموونە، یا خەڵک لە  بادینان، وەکوو دوو میسال فکر لەوە بکەنەوە کە لە ژیانی ئیداری و بەڕێوەبەری و سیاسەت و لە هەر بوارێک دا زمانی خۆیان بەکار بهێنن ، مانیفێستی نەبووە، خۆی نیشان نەداوە، دەرنەخراوە چونکە زەمینە نەبووە، ئیمکان نەبووە. بەڵام ئێستا بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە ڕۆژنامە هەیە، میدیا هەیە، تۆڕی کۆمەڵایەتی هەیە دەبینی کە بەشێوەیەکی گەرم وگوڕ ئەو موناقەشەیانە هاتوونەتە مەیدانێ و جارێکی دیکەی فرەیێتی ئەگەر بکرێ ئەو ئیستیلاحە بەکار بهێنین ، فرەیێتیی کولتووری لە کۆمەڵی کوردی دا زۆر بە ئاشکراتر خۆی نیشان دەدا. لێرە دا شتێکی کە دەتوانێ مەسئەلەکەی ساخ کاتەوە و بەرەوپێشی بەرێ پێوەندیی دانی مەسئەلەی زمانە بە مافی مرۆڤ. یانی ئەگەر ئێمە مەسئەلەی مافی مرۆڤی زمان لەبەرچاو بگرین و ئەوە بکرێ لە ناو کۆمەڵانی گەل دا موناقەشەیەکی بەربڵاوتری لە سەر بکرێ دەتوانێ زەمینەی ئەوە دروست بکا کە ئەو تۆلێڕانس و قەبووڵ کردنی دوولایەنە و چەند لایەنە ش زیاتر بکا. یانی ئەو تەسەورەی کە بۆ نموونە ، لە تەسەورێکی ئاوا ڕا حەڕەکەت دەکرێ کە هەورامی زمان، کورمانجی زمان، سۆرانی زمان ، کەلوڕی زمان  ئەوانەی کە لە کۆمەڵگەیەکدا بەگشتی وەکوو کورد دەناسرێن ئەگەر هەر یەک لەوانە بە شێوەزاری مەنتەقەی خۆیان قسە بکەن ، بە شێوەزاری ناوچەی خۆیان بنووسن ، بەو شێوەزارەی فرچکیان پێی گرتووە پێی بنووسن ئەوە دەبێتە هۆی لەتبوون و دابڕان، یانی فەڕزەکە ئەوەیە، ئاوای دادەنێن، گریمانەکە ئەوەیە، دە حاڵێکدا تەواو بە پێچەوانەکەی ڕاستە. پێچەوانەکەشی ئەوەیە کە ئەگەر هەموو بە سینگی کراوەوە بێ لەبەرچاوگرتنی کەم و زۆری هەژماری جەمعییەتەکە، زیاد و کەمەکەی چەندە بێ ، چونکە بۆ ئەوانە هەموو نموونەی پۆزیتیڤ هەیە لە ئاستی جیهانی دا . ئەگەر ئەوە بکرێ ئەو دەمی هەم زەمینەی تەفاهومی کۆمەڵایەتی پتەوتر دەبێ ، تەبایی کۆمەڵایەتی زیاتر دەبێ، خەڵک بە شێوەیەکی زۆر خۆشتر دەتوانن لەگەڵ یەک تەعامول بکەن، لەگەڵ یەکتری بژین. جا ئەو نموونەی کە باست کرد لەمەڕ کۆمەڵگەیەکی کە بە نیسبەت بەشەکانی دیکەی کوردستان، پچووکتری وەکوو ڕۆژئاوای کوردستان لە ماوەی ئەو سێ چوار ساڵەی ڕابردوو دا سەرەڕای ئەوەی کە وەزعێکی بێ سباتی عەسکەری لە گۆڕێ دابووە  و مەسئەلەی ئاوارەیی هەیە ، مەسئەلەی داخرانی سنووران هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا بزووتنەوە و تەڤگەڕی کۆمەڵایەتی، سیاسی لە ڕۆژئاوای کوردستان توانیویەتی ئەو مەسئەلەیە تا ڕادەیەکی زۆر بەرەو پێش بەرێ و دەبێ ڕۆژ بەڕۆژ ئەوە زیاتر پەرە پێدا. وەک دەزانی ئەوە بە چەند پێریۆد دا چووە. یانی پێش ئەوەی ئەو پەیماننامەی کۆمەڵایەتی لە ساڵی ٢٠١٤، لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٤ بڵاو بکرێتەوە پێش ئەویش حەڕەکەتی کوردی لە ڕۆژئاوای کوردستان، تەنانەت لە زەمانێک دا کە هێشتا حکوومەتی مەرکەزی سوورییە لەو مەنتەقانەی کوردستانی سوورییە دا سەردەست بووە، تەنانەت لەو زەمانانەش دا وەک دەزانی ڕێکخراوێک هەبوو بە ناوی ' سازیێ زمانێ کوردی ' کە ئەو سازیێ زمانێ کوردی لە مەرحەلەی یەکەم دا بە شێوەی تەنانەت بڵێین نهێنی لە نێو  بنەماڵان دا کوورسی زمانی کوردی و خوێندنی زمانی کوردی هەبوو و ووردە ووردە کە حکوومەت مەجبوور بوو هێزەکانی بکشێنێتەوە، بەڵام بەهەر حاڵ سیستمی پەوروەردە لەوێ هەر مابووەوە، جا هاوکات لەگەڵ ئەوە ، هاوشانی ئەوە ئەو سازی زمانی کوردی توانی دیارە یەکەم جار لە عەفرین، هاووڵاتییەکی کورد، تێکۆشەرێکی کورد وەتاغ و خانووی دە ئیختیارنان کە لەوێ مەدرەسەی کوردی بکەنەوە . هەر چۆنێک بێ ئەو سازییە دەستی کرد بە کردنەوەی مەدرەسەی کوردی و لە مەرحەلەی یەکەم دا ئەساسی کارەکەیان لە سەر ئەوە دانا کە پێویستی هەیە بە پەروەردەی مامۆستا ، چونکوو دەزانین کە زمانی کوردی ئەگەرچی هێماکانی ، دەتوانین بڵێین هێندێک لە هێماکانی ، مەبەستم لە شێوەزاری کوردیی کورمانجی یە، بڵێین بەدرخانییەکان لە باکوور ڕا هاتن و لەوێ پێشیان خست ، یان ڕەحمەتی عوسمان سەبری ، بەڵام لە دوای تەشکیلی دەوڵەتی سوورییە لە ١٩٤٦ بەم لایەوە هەتا ئەو دواییانە لەوێ زمانەکە قەدەغە بووە. بەڵام  بەلەبەرچاو گرتنی ئەو نەریتەی کە هەبووە ئەگەرچی زمانی عەڕەبی هەر زمانی نووسین و زمانی ئیداری و زمانی ڕووناکبیرانی کورد بووە کە زوربەی زۆریان دیارە لەوێ وەزعێکی وا هەبووە کە خەڵک بە زمانی خۆی هەر قسەی کردووە جگە لە هێندێک عەشیرەت نەبێ کە مومکینە لە ناوچەی ، لە کۆنەوە ئەیووبییەکان  کە لە دیمەشق بوون یان  هێندێک خەڵکی دیکەی لە مەنتەقەی حەڵەب و ئەوانە ، تەنانەی نموونەی ئاوا هەیە کە زمانەکە پارێزراوە بەڵام جلوبەرگەکە بووە بە عەڕەبی و گۆڕاوە. هەرچۆنێک بێ زۆربەی خەڵکەکە لە قسە کردنی ڕۆژانە دا بە کوردی قسەیان کردووە بەڵام زمانی سەردەست دیسان عەڕەبی بووە ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لە بەر بوونی ئەو نەریتی پێشووی کە باسم کرد و تەبیعەتەن لەو هەلومەرجەش کە لە باکووری کوردستان بەوجود هاتووە. چونکە دەزانین کە لە چەند ساڵی ڕابردوو ڕا لە باکووری کوردستانیش لەگەڵ ئەوەشدا کە زمانی کوردی هێشتا بە شێوەیەکی تەواو ئازاد نییە، یانی لە پەروەردە دا نییە، هێشتا دەتوانین بڵێین زمانێکی قەدەغەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا لە زەمینەی چۆنایەتی پێوە چاران بە زمانەوە بەشێوەیەکی زانستی زۆر کار کراوە. بەتایبەتی ژمارەیەک لە تێکۆشەرانی پێشخستنی زمان لەو بارەیەوە کاریان کردووە ، لەگەڵ زۆرێک لە زانایان لە ئاستی جیهانی دا پێوەندییان کردووە و تەنانەت لە زۆر کۆنفڕانس و سێمیناران دا بەشدارییان کردووە و تەنانەت لەو بارەیەوە چوارچێوەیەکیشیان گەڵاڵە کردووە بۆ وێنە بۆ ئەوەی کە خوێندنی زمانی کوردی چۆناوچۆن بەڕێوە بەرن. بۆ وێنە لە ناوچەیەک لەوانەیە منداڵێک لە بنەماڵەیەک دابێ کە لەڕووی زمانییەوە بەتەواوی ئاسمیلە بووبن، یان گرووپێکی دیکە کە نە زۆر چالاکانە بە کوردی قسەبکەن . مەبەستم ئەوەیە بڵێم کە بۆ گرووپی جیاوازی منداڵان چوارچێوەیەکیان داناوە. جا ئەوە لە  'ڕۆژئاوا'ی کوردستانیش کەلکی لێ وەرگیراوە. بێجگەلە لەوە لە پێوەندیی لەگەڵ پەسند کرانی ' پەیماننامەی کۆمەڵایەتی ' لە ساڵی ٢٠١٤ ، چەندین ئاکادێمی، پێک هاتوون . ئاکادێمی جەلادەت بەدرخانمان هەیە، ئاکادێمی شەهید فەرزادی کەمانگەر. لە چوارچێوەی ئەو ئاکادێمییانەش دا کار لە سەر ئەوە دەکرێ کە ئەو سیستمی پەروەردەیی کە لە ڕابردوو دا هەبووە، سیستمە سوننەتییەی کە هەبووە بگۆڕدرێ، بۆ وێنە دەوری مامۆستا و شاگرد بگۆڕدرێ ، یا ئەوەی کە مرۆڤ تەنێ لە چوارچێوەیەکی موعەیەن دا پسپۆڕایەتی هەبێ، ئەوە دەبێ بگۆڕدرێ. واتە گۆڕینی سیستمی پەروەردە بە گشتی و دیارە ئەوەش یارمەتی دەکا بە پێشبردنی زمانی کوردی. ببوورە زۆر درێژ بووەوە؛ مەسەلەیەکی دیکەش هەیە وەکوو ئێوەش ئیشارەیەکتان پێ کرد لەم ' پەیماننامەی کۆمەڵایەتی ' دا ، وا بزانم لە خاڵی ٩ دا باسی زمان دەکرێ . لە خاڵی ٩ دا هاتووە: ' زمانی ڕەسمی کانتۆنی جزیرێ بریتین لە زمانی کوردی ، عەڕەبی  و سوریانی هەر وەها مافی  هەموو پێکهاتەکانی دیکەیە کە بە زمانی دایکیی خۆیان پەروەردە بکرێن .' کاتێک کە باسی زمانی سوریانی دەکەن، مەبەست لە زمانی ئارامی نوێ یە ...



گۆدەرزی: جەختی پرسیارەکەش لە سەر ئەوە بوو ئەو فرە زمانییە چۆنە؟ یان هەلومەرجێکی سیاسی ئەوەی خولقاند کە فرە زمانی لەوێ جێگر بێ.

قازی: بەڵێ، بێجگەلە ئەوەش . لە ناوچەی دیکە مۆمکینە زمانی ئەرمەنی هەبێ لە کانتۆنێکی دیکە، یان چەچەنی هەبێ و بۆ ئەوانیش دەرەتانی پێشخستنی زمانەکانیان هەیە. دیارە لە بەر ئەوەی من خۆم لە وێ نەبووم و لە نزیکەوە ئەو ئاڵوگۆڕانەم نەدیوە ، بەڵام هەر ئەوەی کە لەوبارەیەوە ئەو پێشبینییانە کراون واتە ئاخێوەرانی زمانی جۆر بە جۆر بتوانن  بە شێوەیەکی ڕێک و پێک و دە ئازادی دا  زمانی خۆیان بەکار بهێنن ئەوە لە ڕووی تیۆرییەوە زۆر دەسکەوتیکی گرینگ و گەورەیە و ئەوەش کە لە پڕاتیک دا چۆن بەڕێوە دەچێ و چۆن بەڕێوە ناچێ ئەوە مەسەلەیەکی دیکەیە کە دەبێ زیاتر موناقەشەی لە سەر بکرێ. شتێکی گرینگ ئەوەیە  تا ئەو جێیەی کە من خوێندوومەتەوە و لێی ئاگادارم حکوومەتی مەرکەزی لە هێندێک ناوچە بە تایبەتی لە کانتۆنی جزیرێ هێندێک لە مەدرەسە دەوڵەتییەکانی دانەخستووە ، تەنانەت لە دۆخی شەڕیش دا و حکوومەت ماوەیەک دانی مووچەی مامۆستایانی ڕاگرتبوو ، لەگەڵ ئەوەش دا سازیی زمانی کوردی توانیویە لە چوارچێوەی مەدرەسە دەوڵەتییەکانیش دا بە شێوەیەک لە شێوەکان خوێندنی زمانی کوردی بگونجێنێ.


گۆدەرزی
: کاک حەسەن دەزانین کە ئێستا هەلومەرجێکی سیاسی لە گۆڕێ دایە، یانی بڵێین سەرەتای ٢٠١١ وا دەکات کە لە ' ڕۆژئاوای کوردستان ' دیسان بە هۆی هێزێکی سیاسییەوە مەسەلەی فرە زمانی و بە گشتی بڵێین لە چوار چێوەی ئەو پڕۆژەیەی کە پێی دەگوترێت خۆ بەڕێوەبەریی دێمۆکڕاتیک مەسەلەی فرە زمانیش جێگە بگرێ. بەڵام ئەم بیرۆکەیە بە هەمان شێوە لە باکووری کوردستانیش وایە، بەڵام، لە باکووری کوردستان بڵێین فرە زمانی لە خودی هەرێمی باکووری کوردستان دا نییە ، بەڵکوو ڕەنگە بگوترێت فرە زاراوایی هەیە، کورمانجی هەیە و زازاکی یان بڵێین کرمانجکی ، بەڵام بە گشتی بڵێین ئەو بیرۆکەیە لە تیۆری خۆ بەڕێوەبەریی دێمۆکڕاتیک یان کۆنفێدڕالیسمی دێمۆکڕاتیک یان ئەوەی کە بڵێین ڕێزدار ئوێجاڵان باسی دەکا. یانی باسەکە  لەو ڕوانگەیەوە یە. بێجگەلە ڕوانگەیەکی زمانناسانە بۆ زمان. ئێوە لەو پێوەندییە دا بڵێین لە بەشەکانی دیکەی کوردستان دا جۆرێکی دیکە بیر دەکرێتەوە هەر دیسان لە پێوەندیی لەگەڵ زمان دا. هاوکاتیش ئێوە باسی باکووری کوردستانتان کرد، بەڵام، بە گشتی بڵێین لێرە دا چۆن هەلومەرجێکی جڤاکی لە ڕۆژئاوا دەکرێ تیۆرییەکی زمانی بخاتە بواری پڕاتیکییەوە و هاوکاتیش لە باکووری کوردستان دیسانەکە . لەگەڵ ئەوەی کە هەلومەرجێکی جیاوازیش هەیە بە تایبەتی لە ڕووی زمانییەوە کار بەو تیورییە دەکرێ یانی فرە زمانی ، فرە کولتووری ، فرە ڕەنگی لە باکووری کوردستان پەسند کراوە لە ڕاستیدا.

قازی: جەنابت لە سەرەتای ئەو پرسیارە دا ویستت جیاوازییەک دابنێی لە نێوان زمان و شێوەزار یان لەهجە یان هەرچییەکی نێوی بنێین. هەر چۆنێک بێ ئەمن پێم وایە ئەو مەسەلەیەی کە ئێستا باست کرد تەنانەت ئەوە لە پێوەندیی لە گەڵ موناقەشەی زمانی سەبارەت بە باشوور هەبوو. کە بەڵێ ئەوانەی کە دەڵێن دەبێ فرە ستانداردی هەبێ ، ئەوانە لێیان تێک چووە، تێکەڵی دەکەن ، ئەوە نازانن کە ئەو کێشەیە لە ووڵاتانی دیکە لە نێوان دوو زمانان دایە ، لە حاڵێک دا لە کوردستان ئەوە جیاوازیی زاراواییە. یانی ئەو ئارگومێنتە لە ڕاستییدا بە لاڕێ دا بردنی مەسەلەکە ، مونحەریف کردنی مەسەلەکەیە. هەر چۆنێک بێ نێوی بنێی زمان، نێوی بنێی لەهجە، نێوەی بنێی شێوەزار ئەوانە هەموو ئێستا لە ڕووی زانستییەوە جێگای موناقەشەیە. یانی تەعریفێکی موتڵەق بۆ زمان نییە کە بێنی چەمکی زمانی پێ بناسێنی. تەعریفێکی موتڵەق لە سەر شێوەزاریش بەو شێوەیە نییە. ئەوە دەبەسترێتەوە بە دەستەڵات. دیسان ئەو بابەتە دێتەوە ناو سیاسەت بتەوێ و نەتەوێ. ئەوەی کە باست کرد پێش ئەوەی کە بێمە سەر 'ڕۆژئاوا ' . موقایەسەیەکی زۆر گرینگ هەیە لێرە دا، شەباهەتێکی زۆر گرینگ هەیە کە زۆر جار ڕەنگە سەرنجی نەدرابێتێ. ئەویش ئەوەیە ووڵاتی فەنلاند یەکێک لەو ووڵاتانەیە بێ لەبەرچاو گرتنی سیستمە سیاسییەکەی، دەگوترێ کە دێمۆکڕاتترین سیاسەتی زمانی هەیە ؛ بە کورتی لەوە دا کە ٩٤ لە سەدی خەڵکەکەی زمانیان فەنلاندی یە و ٦ لە سەدیان زمانیان سوێدی یە و ئەوەش لەو زەمانییەوە ماوەتەوە کە فەنلاند بەشێک بووە لە سوێد و هێندێک لە توێژێکی ئاریستۆکڕات لەوێ بەجێ ماون. هەر چۆنێک بێ لە قانوونی بنچینەیی دا ئەو ٦ لە سەدە ماف و هەمو شتێکی دیکەیان لەگەڵ ٩٤ لەسەدەکەی دیکە وەکوو یەک وایە. لەو بارەیەوە کەس باسی زۆرایەتی و کەمایەتی ناکا. نموونەیەکی ئاوا لە باکووری کوردستان دەبیندرێ. لە باکووری کوردستان زۆربەی خەڵک بە کورمانجی قسە دەکەن ، بەشێکی زۆر کەمیش لە باری جەمعییەتییەوە بە کوردیی دملکی یان کوردیی زازاکی قسە دەکەن. بەڵام ئەو تەفەکورە، ئەو بۆچوونە زمانییە ، ئەو بۆچوونە عادڵانەیە، ئەو بۆچوونە یەکسانیخوازانەیە لە چوارچێوەی زمانی دا لە کۆنەوە دامەزراوە. مرۆڤ زۆر بە نودرەت دەتوانێ ببینێ کە ڕووناکبیرێک یان نووسەرێک ئیجازە بە خۆی بدا بڵێ ناکرێ بە دملکی بنووسرێ. یان دملی ئاخێوەرێک مەجبوور بکرێ بە کورمانجی بنووسێ. ئەوە لەگەڵ ئەوەشدا وەک باس کرا لە قانوون دا هێشتا پیادە نەکراوە، بەڵام ، لە پڕاتیک دا لە زێهنییەتی ڕووناکبیران و ئەوانەی دا کە بە مەسەلەی زمانەوە دەچارێن تەواو جێی خۆی کردووەتەوە ، یانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا ئەوە دەتوانێ نموونەیەک بێ وەک چۆن فەنلاند لە ئاستی جیهانی دا نموونەیە. پاشان ئەو مەسەلەیە لە ڕۆژئاوای کوردستانیش وەکوو گوتم ئێمە دەبینین  کە فکری خۆسەری دێمۆکڕاتیک، دێمۆکڕاتیسمی ڕادیکاڵ، کە خەڵک لە خوارەوە ڕا بێ ئەوەی کە دەوڵەت بێ و کارەکانی بۆ ئەنجام بدا بۆ خۆی خۆی بەڕێوەبەرێ، بۆخۆی خۆی ڕێک بخا ، فرچک کردنی ئەو بیرە لە باکوورەوە هاتووە و لە ڕۆژئاواش لە ماوەی ئەو دوو سێ ساڵەی ڕابردوو دا ، سەرەڕای وەزعی ئاڵۆزی کۆمەڵایەتی و هەلومەرجی عەسکەری و شەڕ ویستوویەتی خۆی پیادە بکا. ئەوەی لێرە دا گرینگە ڕووحییە و مێنتالیتی یە ، زۆر جار مەسەلەی پڕاتیکیش دێتە گۆڕێ کە دەتوانین زیاتری لە سەر بڕۆین کە مەبەستم لەوە چییە.

گۆدەرزی: باشە، هەر لێرە دا کاکە حەسەن نموونەیەکی دیکە بە پێچەوانەی ئەمەیە، لەبەرامبەر ئەمە دا  باشووری کوردستانە. باشووری کوردستان دەزانین بە پێچەوانەی باکووری کوردستان ، لە باکووری کوردستان هێژێمۆنییەکی تەواوی کورمانجی هەیە لەپەنای دا زازاکی کە مافی تەواوی خۆی هەیە جەنابت باست کرد کە دەگەڕێتەوە بۆ ڕوانگەیەکی سیاسی. بەڵام لە باشووری کوردستان دا هەرێمێکی فرە زمانە ، هاوکات فرە زاراواشە، زۆر زاراوی دیکەشی تێدایە، یانی بێجگەلە سۆرانی، هەورامی تێدایە، کەلوڕی تێدایە لە خانەقین و دەور و بەر، دوای ئەوە وەکوو زمان تورکومانی تێدایە، عەڕەبی تێدایە. بەڵام، هێشتا ئەو ڕوانگەیە یانی ڕوانگەیەکی فرە زمانی ، یان ڕوانگەیەکی دێمۆکڕاسییانە بۆ زمان لە باشووری کوردستان دا جێگەی نەگرتووە. ئێوە ئەوە بە چی دەبەستنەوە؟

قازی: ئەمن پێم وایە ئەو مەسەلەیەی کە لە ساڵی ٢٠٠٨ هێندێک لە ڕووناکبیران و نووسەران هێنایانە گۆڕێ ، بەخۆشییەوە بەشێکیان لەو بۆچوونەی ئەو دەمی بەشێوەیەک لە شێوەکان پاشگەز بوونەتەوە و ئەوە جێگای خۆشییە بە بۆچوونی من.

گۆدەرزی: کامە بۆچوون؟ ئەوەی لە پێوەندی لەگەڵ ئەلفابێت دا بوو یا بە گشتی لە سەر زمان ؟

قازی: نا بە گشتی لە سەر زمان. ئەو دەمی زۆر بە توندوتیژی دژی بۆچوونەکانی بەڕێز مامۆستا ئەمیر حەسەنپوور دەنووسرا و قسە دەکرا ، جار جار لایەنی شەخسیشی پەیدا دەکرد، بەڵام، هەر چۆنێک بێ ، لەو دواییانە دا ئەمن لەگەڵ چەند کەسێک لەوانە کە زۆر چالاک بوون لەوبارەیەوە هێندێک دیالۆگی کورتم هەبووە، ئەوانیش بەو ئاکامە گەیشتوون کە ئەو مەسەلەیە لە سەرەوە ڕا و بەشێوەی ئامیرانە ڕاناپەڕێ و دەرەتانی ئەوەی کە هەموو کەس یەک جۆرە جلوبەرگ دەبەر کا، یەک جۆر قسە بکا ، یەک جۆر بدوێ ، یەک جۆر پێ بکەنێ ئەوە بەو شێوەیە زەمانی نەماوە و دەبێ زەمینەی ئەوە دروست ببێ کە شێوەزارەکان، زمانەکان هەر ناوێکی لێ بنێین با بنێین بتوانن بە تەنیشت یەکەوە بەرەو پێش بچن. چونکوو ئەگەر دیقەتت کرد بێ لەو ماوەیەش دا کە ئەو تۆفانە بەرپا بوو دە ناو فینجانێک دا، ئەوە وا نەبوو کە قەت وا نەبووە مەسەلەی زمان  موشکیلەیەکی ئەساسی بۆ بەڕێوەبەریی لەوێ دروست کرد بێ. ئێستا دەبینین لە بادینان، لە هەرێمی کورمانجی ئاخێف کە ئەو شێوەزارە دەلکێنێ بە ئاخێوەرانەوە لە باکوور ، لەوێ تەواو جێی خۆی کردووەتەوە بەرەوپێش دەچێ . ڕۆژنامەی ڕۆژانە هەیە کە بەخەتی لاتینی دەنووسرێ، ئەوە جێگای خۆی کردووەتەوە و لە هەورامانیش هەر وەتر. و لە ناو ئەوانەش دا کە بەزمانی فەیلی یا کەلوڕیش قسە دەکەن بەرنامەی ڕادیۆیی هەیە، بڵاو کراوە هەیە. یانی ئەمن پێم وا نییە ئەو فکرەیە ڕیشەیەکی ئەوەندە قووڵی داکوتابێ لە باشوور کە ڕێگەی گۆڕان بگرێ. لەوێش حەتمەن گۆڕان پێک دێ.

گۆدەرزی: بەڵام لە ئاستی سیاسی دا، بڵێین ئێمە باسی ڕۆژئاوا و باکوورمان کرد کە پۆتانسییەلێکی سیاسی، حەڕەکەتێکی سیاسی و زۆر بە کورتیش ئینسان دەتوانێ بڵێ کە بیرۆکەی خۆ بەڕێوەبەریی دێمۆکڕاتیک ، کە ئەو دەسەڵاتە،هەرێم ئەو دەستەڵاتەی هەیە کە بۆخۆی بڕیار لە سەر زمانی خۆی بدا. بەڵام ، لە باشووری کوردستان بە پێچەوانە جۆرێکی دیکە لە سیاسەت دەکرێ، یانی سیاسەتی ڕەسمی پارتییەکانی باشوور ڕێگا بەو شتە نادا. پێت وایە لەو بارەیەوە دەتوانێ چ چەت و ڕێگرییەک هەبێ لە سەر رێی ئەو پڕۆسە؟

قازی: تەسەوری من لە مەڕ پارتییە سیاسییەکان ، بە تایبەتی سیاسەتی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە پێوەندیی لەگەڵ زمان دا ئەو بۆچونە نییە. یانی ئەمن نەمدیوە کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان بییەوێ شێوەزارێک بە سەر شێوەزارێکی دیکە دا بسەپێنێ چونکە بۆخۆشی دەزانی لە پڕاتیک دا ئیمکانی ئەوەی کە خەڵک ئەوە قەبووڵ بکەن نییە. وەکوو لە سەرەتای قسەکانیش دا باسم کرد ئێستا مێدیا و ئامراز و وەسیلە زۆر بووە بۆ ئەوەی خەڵک لە یەکتری ئاگادار بن، بەڵام، وەک ڕەنگە بیستبێتت لەو ماوەیەی دوایی دا فکرێکی ئاوا هاتووەتە گۆڕێ کە زمانی ئینگلیسی بکرێتە زمانی ڕەسمی. نازانم بیستووتە یان نا؟ هەرچۆنێک بێ فکرێکی ئاوا هاتووەتە گۆڕێ، زمانی ئینگلیسی پێشنیاز کراوە، وا بزانم لە پارڵمانیش قسەی لێوە کراوە، چەندێک لە ئەندامانی پارڵمان ئیمزایان بۆ کۆ کردووەتەوە کە کارێکی ئەوتۆ بکرێ ، دیارە ئەوەش ڕێگا دەکاتەوە بۆ هاتنە گۆڕی موناقەشەیەکی دیکە. ئەویش بۆچوونە لە سەر ڕەسمی بوون. ئەمن پێم وایە باشتر وایە ئەو نەریتەی کە لە زەمانی شۆڕشی فەڕانسەوە هاتووە و لە هێندێک ووڵاتان کاری پێ کراوە و لە فەڕانسە خۆی ئیدی چبڕ کاری پێ ناکرێ، بۆ نموونە ئەو زمانانەی کە ئەو دەمی سەرکوت کراون ئێستا جارێکی دیکە سەر هەڵدەهێننەوە و بەکار دەهێندرێن و ترێندێکی جیهانی بەڕاستی بۆ پاراستنی زمانانی ژێر مەترسی هەیە. بۆ وێنە ووڵاتێکی وەکوو ئەمریکا ، ڕەنگە بینەرانی ئێمە، یان ئەوانەی کە وەک پیشە لە زمان ناکۆڵنەوە ڕەنگە ئاگادار نەبن کە لە ئەمریکا زمانی ڕەسمی ئینگلیسی نییە ، یانی لە ڕەسمییەت دا، لە قانوون دا زمانی ئینگلیسی زمانی ڕەسمی نییە ، چونکە ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی دانیشتووی ئەمریکا هەن ، نزیکەی ١٧ میلیۆن کە بە زمانی ئێسپانیایی قسە دەکەن.

گۆدەرزی: بەڵام لە کردەوە دا زمانی ئینگلیسی سەردەستە.

قازی: بەڵێ ڕاستە، بەڵام بزووتنەوەیەک هەیە بۆ ئەوەی ڕەسمییەت بە ئینگلیسی بدرێ بە ناوی ' ئینگلیش فرست' ، بەڵام ، هەموو جارێ کە ئەوانە پێشنیاز دەکەن ئەوە ڕەد دەکرێتەوە. ڕاستە لە هێندێک لە ئەیالەتان زمانی ئینگلیسی ڕەسمی یە بەڵام لە ئاستی فێدێڕاڵ دا زمانی ڕەسمی نییە. جا ئەمن لە سەر ئەو باوەڕەم لە ناوچەی ئێمەش چ لە ئاستی دەوڵەتەکان دا و چ لە ئاستی خۆمان دا زمانی ڕەسمی نەبێ باشترە. یانی بۆ نموونە ئەگەر ئێستا ڕۆژئاوای کوردستان لە بەر چاو بگرین لە پەیماننامەی کۆمەڵایەتی دا باسی ٣ زمان کراوە، لەوێدا باسی زمانی چەچەنی تێدا نییە، باسی زمانی ئەرمەنی تێدا نییە.

گۆدەرزی: تورکومانیشی تێدا نییە.

قازی: تورکومانیشی تێدا نییە، کە وا بوو یانی چی ؟ یانی ئەگەر یەکیان ڕەسمی بێ و ئەویدییان ڕەسمی نەبێ ئەوە دەبەسترێتەوە بە باڵانسی دەسەڵات ، بۆ وێنە ئەگەر لە کۆبوونەوەیەکی کۆمۆنی دا ئەرمەنییەکان ژمارەیان زیاتر بێ دەتوانن ئەوە بهێننە گۆڕێ. جا بۆیە ئەمن لەو باوەڕە دام لە ڕەسمییەت گەڕێین بێینە سەر مەسەلەی پڕاتیک . ئەگەر مرۆڤ مێنتالیتەیەکی دێمۆکڕاتی هەبێ ئەو دەمی لە کاروباری ڕۆژانە دا کوردێک لێی زەحمەت نایە تورکومانێک چۆنی دەوێ زمانەکەی خۆی بەکار بهێنێ. پڕاتیک شتێکە ، مەسەلەی سەر کاغەز شتێکی دیکەیە.

گۆدەرزی
: دیارە باسی ئینگلیسیت کرد لە باشووری کوردستان دا. بەس وەکوو تێبینییەک دیارە من خۆم لە کۆنفڕانسێک دا بەشدار بووم  لە سەر زمان. پێم وایە ئەو بیرۆکەیە بیرۆکەی دەسەڵاتێکی تەجاری و بازرگانی یە لە باشووری کوردستاندا ئەوەی کە زۆر جار بە ' دوبەی کردن' ناوی دەندرێ کە جیاوازە لە ویستی خەڵک ، بەڵام ، بە هەر حاڵ پرسیاری من ئەوەیە  کە لەم ماوەیە دا ڕەشنووسی دەستووری هەرێم کەوتووەتەوە ڕۆژەڤ و بە پێی ئەو باسانەی کە دەکرێت باسی خۆبەڕێوەبەری بۆ هەرێمەکان زۆر بە توندیی پێشی دەگیرێ، حەتا قەرارە بڕگەیەکیشی پێ زیاد بکەن کە  هیچ هەرێمێک نابێ بۆ خۆی خۆبەڕێوەبەر بێ یانی جیاواز لە دەسەڵاتی پارێزگا، ناحییە و قەزاکان. پێت وایە کە جێگیر کردنی بڕگەیەکی ئاوا لە دەستووری هەرێم دا ڕێگر نابێ لەوەی کە بۆ نموونە سبەینێ ئەگەر هەرێمێکی وەک هەورامان کە دەیهەوێت هەورامی  بکاتە زمانی خۆی لە هەرێمی خۆی دا یان لە هەرێمی دیکە بۆ نموونە شەبەک هەیە یان شنگار و بادینان هەیە لە شوێنەکانی دیکە دا. ئەگەر بگەڕێینەوە سەر کارتێکەری سیاسەت لە سەر زمان. پێت وایە ئەوە چ کاریگەرییەکی دەبێت لە سەر داهاتووی زاراوایەکان لە باشووری کوردستان دا؟

قازی: ئەمن پێم وایە ئەو قانوونی بنچینەیی فێدێڕاڵی کە ئێستا هەیە لە عێڕاقێ و لەوێدا زمانی کوردی هاوشان و هاوتەراز و یەکسانە لەگەڵ زمانی عەڕەبی کە ساڵی ٢٠٠٥ پەسند کراوە ، لەوێدا زمانی کوردی ئاوا قەبووڵ کراوە و کاتێک ئاوا قەبووڵ کراوە باسی ئەوەش نەکراوە کە جیاوازی بخرێتە نێوان شێوەزارەکان. ئەوە بەو مانایەیە کە لە هەرێمی کوردستانیش  بە پێی ناوچە ، بە پێی هەرێم، هەرێمی بادینان، هەرێمی هەورامان دەتوانێ زمانی خۆی بەکار بهێنێ و دەتوانێ ناوی ئەوە بنێ زمانی کوردی یانی ئاماژە قانوونییەکە ئاوا دەکرێ تەفسیر بکرێتەوە. جا لەبەر ئەوە ئەمن پێم وا نییە ئەگەر هاتوو ئاڵوگۆڕێکی ئەوتۆ بکرێ واتە پارێزگا زیاد بکرێ یان کانتۆن دابمەزرێندرێ ئەوە خۆی لە خۆی دا کێشەیەکی ئەوتۆ ساز ناکا چونکوو ئەگەر تێکی نەدەن لە قانوونی بنچینەیی عێڕاق دا بناغەیەکی باش داندراوە لە پێوەندیی لەگەڵ زمانەکان دا و زمانی عەڕەبی و زمانی کوردی وەکوو زمانی دەوڵەتیی و یەکسان قەبووڵ کراون.

گۆدەرزی: کاک حەسەن بێینە سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان و مەسەلەی زمانەکان. دەزانین کە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش بە هەمان شێوە مووزائیکێکە، و مووزائیکێکی زمانی و کولتووری هەیە و ڕەنگە زۆر زیاتریش بێ لە باشووری کوردستان یان هەرێمەکانی دیکە. و بە تایبەتی ئازەری و کورد زۆر تێکەڵ دەژین  و سنوورێکی دوورودڕێژیان هەیە و لە زۆر شوێنیش لەناو یەک دا دەژین. و ئەو باسەش ئێستا بۆ نموونە ئازادیی فرە زمانی و فرە کولتووری بە جۆرێک نەکەوتووەتە ڕۆژەڤی سیاسەتی کوردی ڕۆژهەڵات . یانی سیاسەتی پارتیی سیاسی ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ئێوە هەم لە ڕوانگەیەکی زمانییەوە و هەم لە ڕوانگەی پێکەوە ژیان و داهاتوو بۆ  گەلی ئازەری و کورد ئەو پرسە چۆن شرۆڤە دەکەن؟

قازی: دیارە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش ، یانی لە قسە کردن سەبارەت بە زمان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش  هێندێک ئەو چوارچێوە و دیتنی نەریتی هەیە بە مانای ئەوەی کە دەبێ شێوەزارێک پێش بخرێ و سەردەست بکرێ، هەر چۆنێک بێ هەر وەک باسمان کرد ئەو بۆچوونە لە بەشەکانی دیکەی کوردستان سست دەبێ بە مانای ئەوە کە هەڵگران و ئاخێوەرانی شێوەزارە جۆر بە جۆرەکان  لە بواری جۆر بەجۆر دا دەکرێ شێوەزارەکەیان بەکار بهێنن. بەڵام مەسەلەیەکی دیکەش هەیە ئەویش سووئی تەفاهومێک، خراپ بۆچوونێک هەیە سەبارەت بەو دوو مادەیەی کە لە قانوونی بنچینەیی جمهووری ئیسلامی دا هەیە کە ئەو دوو مادەیەش بە هیچ جۆرێک بەو مانایە نییە کە ددان بەوە دا هاتووە کە زمانی کوردی یان زمانی تورکیی ئازەربایجانی یان بەلووچی  دەکرێ  بۆ پێ خوێندن بەکار بهێندرێن. لەوێدا باسی ئەوە کراوە کە هاوشانی زمانی فارسی ئەو زمانانەش دەکرێ ئەدەبییاتی خۆیان بەکار بهێنن. هەر لە بەر ئەوەشە لەگەڵ ئەوەشدا کە دەگوترێ ئەو مادانە جێ بە جێ نەکراون بەڵام لە پڕاتیک دا کراوە، هەم نەشرییە هەیە بە زمانی تورکیی ئازەربایجانی ، بە کوردیش هەیە. دەمەوێ بڵێم ئەو تەسەورە نابێ بێتە گۆڕێ کە لە چوارچێوەی ئەو مادانە دا دەکرێ مەسەلەی زمانی جێ بە جێ بکرێ.

گۆدەرزی: ئەی لە ڕوانگەی کوردی یەوە؟

قازی: لە ڕوانگەی کوردییەوە ئەگەر تەماشای بکەین دەبینین لە ئێران مەسەلەی زمان کراوەتە بابەتێکی ئەمنییەتی. وەک چۆن مەسەلەی کورد مەسەلەیەکی ئەمنییەتی یە لە ڕوانگەی حاکمانی ئێرانەوە، مەسەلەی زمانیشیان هەر ئاوا لێ کردووە. بۆ نموونە پارەکە ساڵی ٢٠١٤ کە ئاغای ڕووحانی هاتە سەر کار و دە مادەی پێشنیار کرد و باسی جێ بە جێ کردنی ئەو مادە موعەوەقانەی ناو قانوونی بنچینەییش هاتە گۆڕێ ، لەو پێوەندییە دا ئەگەر وەبیرت بێ ڕێکخراوەی پاراستنی فەرهەنگ و ئەدەبی فارسی واتە فەرهەنگستانی ئێران زۆر بە توندی کاردانەوەی نیشان دا نیسبەت بەو مەسەلەیە، ئەوەش لە بەر ئەوە بوو کە مەسەلەی زمان لە ڕوانگەی ئەوانەوە وەک بوارێکی ئەمنییەتی چاو لێ دەکرێ. جا بۆیە ئەو دەستگایەش ئەگەرچی دەبێ خەریکی گەشە پێدانی زمان و ئەدەبییات بێ ، هات ئەکتێکی سیاسی لە خۆیەوە نیشان دا و باسی ئەوەی کرد ئەگەر کارێکی ئاوا بکرێ ئەوە دەبێتە هۆی لەت بوونی ووڵات. بەڵام لە بەرانبەر ئەوە دا گەلانی ئێران یان ئەو بەشە لە کۆمەڵ کە بە زمانی غەیری فارسی قسە دەکەن زەمینەیەکی هاوبەشیان هەیە و دەکرێ لە سەر ئەوە زۆر زیاتر بەیەکەوە کار بکەن  و بەتایبەتی ئێوە باستان کرد لە باری جوغرافیاییەوە تورکی ئازەربایجانی و کورد لە نزیک یەک دەژین و بەیەکەوە دەژین گرینگە بتوانن لە سەر ئەو نوختە موشتەرەکە کە ئەویش داوخوازی زمانییە یەک بگرن و ئەگە مرۆڤ لە بوارێک دا یەکی گرت ڕەنگە ئەوە ببێتە هۆیەک بۆ ئەوەی لە سەر شتی دیکەش تەفاهوم دروست بێ. ئەگەر بۆچوونی جیاواز لە سەر مەسەلەی خاک هەبێ ، ئەگەر لە لایەکی دیکە دا موشتەرەکاتەکەت زەق کردەوە لەو بارەیەوەش دەتوانی بە تەفاهوم بگەی.

گۆدەرزی: کاک حەسەن تەنها خولەکێکمان ماوە، بەڵام، ئەگەر بە شێوەیەکی کۆنکرێت بۆ نموونە لە پێوەندیی لەگەڵ زمانی ئازەری دا .

قازی: دیارە ئەو بەناو کردنە زۆر کەس قەبووڵیان نییە دەڵێن تورکی

گۆدەرزی: لە پێوەندیی لەگەڵ زمانی تورکیی ئازەربایجانی دا پێت وا هەیە پارتیی سیاسی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و بە گشتی مێدیای دەرەوەی دەوڵەت لە ئێران دا ، مێدیای کوردی بۆ نموونە تێلێڤیزیۆن و مێدیاکانی دیکەی کە هەن پێت وا نییە کەمتەر خەمی دەکەن لەگەڵ زمانی تورکیی ئازەری دا؟

قازی: بەڵی ئەمن پێم وایە دەیکەن. و ئەوە کارێکی زۆر گرینگ دەبێ ئەگەر تێلێڤیزیۆنە کوردییەکان حەول بدەن هەر نەبێ بەرنامەیەک یا چەندین بەرنامە بە زمانی تورکیی ئازەربایجانیش هەبێ چونکە دەزانین لە لایەکی دیکەوە تەبلیغاتێکی زۆر ڕەگەزپەرستانە بە دژی خەباتی قارەمانانەی گەلی کورد و گەلانی دیکە دەکرێ لەوانە گەلی تورکی ئازەربایجانیش.

گۆدەرزی: زۆر سپاس بۆ تۆ بەڕێز کاک حەسەنی قازی ، نووسەر و لێکۆلەرەوە زۆر سپاس.

قازی:  سپاس بۆ ئێوە گەلێک مەمنوون

گۆدەرزی: بەڵێ بینەرانی هێژا لە شاری دەندرلێو لە ووڵاتی بێلژیکەوە لەگەڵتان بووین هەتا بەرنامەیەکی دیکە بۆ ئازادی و لە ئازادی دا بژین ماڵتان ئاوا.    

تێبینی: ئەگەرچی  ساڵ و نیوێک لەو هاوپرسییە تێدەپەڕێ بەڵام ناوەرۆکەکەی کۆن نەبووە. هەر بۆیە بۆ کەلک لێوەرگرتنی هۆگرانی بابەتی زمان لیرە دا قسەکانم دابەزاندووە.
حەسەن قازی ژانڤییەی 2017