Tuesday, February 12, 2019

پەسنی نەتەوەی کورد و قەسەدە لە پارڵمانی بریتانیا . بەشێک لە پرسیار و ووڵامەکانی وەزیری کاروباری دەرەوەی بریتانیا لەو بارەیەوە


پەسنی نەتەوەی کورد و قەسەدە لە پارڵمانی بریتانیا
بەشێک لە پرسیار و ووڵامەکانی وەزیری کاروباری دەرەوەی بریتانیا  لەو بارەیەوە.
دووشەمە ١١ی شوباتی ٢٠١٩
ئێوارەی دووشەمە ١١ی شوباتی ٢٠١٩  جێرمی هانت وەزیری کاروباری دەرەوەی بریتانیا کورتە ڕاپۆرتێکی پێشکێشی کۆبوونەوەی پارڵمان کرد سەبارەت بە خەبات دژی داعش و لە قسە کردن سەبارەت بەو کورتە ڕاپۆرتە دا ئەو قسانەی خوارەوە لە مەڕ نەتەوەی کورد و قەسەدە و پێشمەرگە  هاتە گۆڕێ.
جێرێمی هانت ( وەزیری دەرەوەی بریتانیا)
 بەڕێز سەرۆکی پارڵمان ئەگەر ڕێگام بدەی  پێم خۆشە دوایین زانیاری لە بەر دەست ئەم پارڵمانە بنێم  سەبارەت بە هەڵمەتی دژی داعش،کە یەکێک لە ڕێکخراوە هەر بێ بەزەیی و هەر دڕندە تێرۆریستییەکانە  کە دنیا بەخۆیەوە دیتبێ.لەوەتا حوکمی تێڕۆری داعش دەستی پێکرد ، لێکۆڵینەوەکانی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان زیاتر لە ٢٠٠ گۆڕی بە کۆمەڵیان دۆزیوەتەوە لەو ناوچانە عێڕاق کە سەردەمێک لە ژێر کۆنتڕۆڵی ئەو تێرۆریستانە دا بوون  و لە گۆڕانە دا لە نێوان ٦٠٠٠ تا ١٢٠٠٠ مەیت دۆزراونەتەوە. ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بەو ئاکامە گەیشتووە کە پەلاماری داعش بۆ سەر کەمایەتی ئێزیدی لە باکووری عێڕاق گەیوەتە جێنۆساید ، هەر وەک شاهیدی دانی تاکوتەرای ئازا و سەرنجڕاکێش دەیسەلمێنێ ، وەکوو بەرەوەی خەڵاتی ئاشتی نۆبێل نادیا موراد.
داعش سەردەمایەک حوکمی تێڕۆری خۆی بە سەر سەرزەوەییەک کە ئەندازەی بە قەد شانشینی یەکگرتوو دەبوو زاڵ کرد بوو ، بەڵام ئێستا ڕەپاڵ نراوە و لە قولنچکێک لە ڕۆژهەڵاتی سووریا پەستێوتراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، پارڵمان نابێ هەڵە بکا و شکانی زەوینی داعش بە تێکشکانی یەکجارەکی ئەو دابنێ. کردەوەی نیزامی لە لایەن زۆر نەتەوانەوە ، شانشینی یەکگرتووش لەگەڵ، دەستەڵانی داعشی بە سەر بەهەزاران میلی چوارگۆشە لە سووریا وعێڕاق دا ، شکاندووە – و دەکرێ ئەو سەرکەوتنە بە پشت گەرمی بۆ خۆمان بزانین ، لە هەمان کاتدا ئێمە سڵاو دەکەین لە ئازایەتی ئەوپەڕ ئاسایی هێزە چەکدارەکانی ئیتیلاف  کە ئەو هەلەیان ڕەخساند -  بەڵام لەکاتێک دا خەریکین داعش لە شوێنە سەرەکییەکانی  ڕادەماڵین ، دەبینین کە تفەنگ بەدەستەکانی ڕوو لە تاکتیکی گریلایی دەکەن  و تۆڕی تێرۆریستی نەریتی پێکەوە دەنێن. جا بۆیە ئێمە دەبێ درێژە بدەین بە هەڵمەتی عەسکەریی خۆمان ، تەنانەت کاتێک کە هەموو جۆرە ئامرازێکی دیپڵۆماتیک و ئینسانی خۆمان دەکار دەکەین بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەو هەلومەرجانەی دا کە بە دەرەجەی یەکەم بوون بە هۆی لە دایکوونی داعش.
ئەمڕۆ، ئەمن باسی ئەو هەنگاوانە دەکەم کە بریتانیا هەڵیان دەهێنێتەوە  بۆ خۆ پاراستن بە دژی سەرهەڵێناوەی داعش لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست  و لە پێناو پاراستنی خەڵکی خۆمان لێرە لە ووڵات.  ئەمن لە بارودۆخی هەنووکەوە دەست پێ دەکەم. قەسەدە ( هێزە دێمۆکڕاتەکانی سووریا)  ناوچەیەکی گەورەی لە دۆڵی فراتی لە داعش پاک کردووەتەوە  ولە ناوەندی  گرینگی جێی نێشتەجێی خەڵک ڕەپاڵی ناوە و  شەڕکەرەکانی لە ناوچەیەکی پچووک لە سنووری عێڕاق پەستاوتووە. کردەوەکانی قەسەدە ، لەتەک حەولەکانی هێزە چەکدارەکانی هەموو ووڵاتانی ئەندامی ئیتیلافی جیهانی بە میلیۆنان خەڵکی لە چنگ سەرەڕۆیی ڕزگار کردووە. هەڵبەت ئێمە بە تایبەتی شانازی دەکەین بە ئازایەتی و کارلێهاتوویی پیاوان و ژنانی ئەندامی هێزە چەکدارەکانی بریتانیا و ئەمن وا بزانم هەموو ئەندامانی ئەم پارڵمانە پیرۆزبایی دەکەن لە سیتوانی هەوایی توماس هانسفۆرد، فڕۆکەوانێکی تایفوون ، سەر بە گەلە فڕۆکەی ١ ، کە لە مانگی نۆڤامبری ساڵی ڕابردوو خەڵاتی تایبەتی درایە دوای ئەوەی چوار بارهەڵگری بۆمب ڕێژکراوی داعشی لە ڕاسپاردەیەکی تاقانە دا لە سووریا لە ناو برد.
لە ١٩ی دیسامبری ساڵی ڕابردوو، پرێزیدێنت تڕامپ کشانەوەی دەستبەجێی سەربازە ئەمریکاییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی سووریا ڕاگەیاند، کە لەوێ ٢٠٠٠ پیرسۆنێلی ئەمریکایی دامەزرێندرابوون.  بە پێچەوانەی ئەوەی زۆر کەس ئەو دەمی چاوەڕوانیان دەکرد، هیچ پەلەیەکی ئەوتۆ و لەپڕ بۆ ئەو دەرچوونە نەکراوە. هەر وەک ئەوەی  کە وەزیری کاروباری دەرەوەی ئەمریکا ، مایک بۆمپێئۆ لای من دایگرتەوە  کاتێک مانگی ڕابردوو لە واشنتن چاوم پێی کەوت. ئیدارەی ئەمریکا لە گرینگی ئەوە تێدەگا کە ئەو هێز کشاندنەوەیە دەبێ بەشێوەیەکی ئاوا ئەنجام بدرێ کە بکرێ ئەو پێشوەچوونە زۆرەی کە بە دژی داعش دەست کەوتووە بپارێزدرێ. ئێمە هەر وەها دەبێ ئەوەی لە هێزمان دا هەیە بیکەین ووڵامی ئەو هەلومەرجانە بدەینەوە کە بووە هۆی سەرهەڵێنانی داعش ، کە ئەمن ئێستا دێمە سەری. واتە پێداویستی سەرەکی بە پێشوەچوونێکی سیاسی لە عێڕاق و لە سووریا دا.  حکوومەتی تازەی عێڕاق . لە ژێرڕێبەرایەتی پڕێزیدێنت ساڵح و سەرۆکوەزیر عەبدولمەهدی لە گرینگی ئەوە تێگەیشتوون کە ئاشتی بە ڕێگای سیاسەتی دێمۆکڕاتیک و ڕێفۆرمی ئابوورییەوە دەبردرێتەوە ، و حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو  ئەوەی لە دەستی بێ دەیکا بۆ یارمەتیدانیان. دۆستی بەڕێزم سەرۆکوەزیر لە مانگی نۆڤامبری ساڵی ٢٠١٧ سەری لە عێڕاق دا  و لەوێ پێشنیاری شەراکەتێکی درێژخایەنی کرد لە بواری ئەمنییەتی دا. دۆستانی بەڕێزم  وەزیری کارو باری بەرگری  و بەرپرسی هێزە چەکدارەکان لە وەزاڕەتی بەرگری  لەو دەمییەوە چوونە عێڕاق و ئەو بەڵێنەیان بەرەو پێشەوە بردووە ، و لەو دواییانە لە مانگی ژانڤییە دا دۆستی بەڕێزم وەزیری بەرپرسی کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە وەزاڕەتی دەرەوە  سەردانی بەغدای کرد ، و لەوێ چاوی بە سەرکۆمارو سەرۆکوەزیر کەوت و لەوێ پاکەتێکی یارمەتی ٣٠ میلیۆن پاوەندی ڕاگەیاند.  شانشینی یەکگرتوو بە پەروەردە کردنی نزیکەی ٩٠٠٠٠  کەس لە هێزە ئەمنییەتییەکانی عێڕاق یارمەتی کردووە . ئێمە بەردەوام دەبین لە سەر ئەو کارە گرینگە ، لەوانە دامەزراندنەوەی ئاکادێمی نیزامی.
لە سووریا ، شەڕی ناخۆیی ، کە دەرفەتێکی گەورەی دا بە داعش ئەوە نزیکەی ٨ ساڵە درێژە دەکێشێ. پارڵمان چیرۆکی ئەو کێشە دەرداوییە دەزانی. هەر لە سەرەتاوە ، ئێمە ئەو پەڕی حەولی خۆمان داوە بۆ چارەسەرییەکی سیاسی، بەڵام حەولەکانمان لەگەڵ بڕیاری ئەسەد بۆ ژێردەستە کردنی  ووڵاتەکەی بە هەر نرخێک دەبێ بڵا ببێ  تێکهاڵاوە و بە مێتۆدگەلی هەرە دڕندانەوە . ئێمە درێژە دەدەین بە کار کردن بۆ پێشخستنی چارەسەرییەکی ئاشتییانە. لە هەمان کاتدا، ئێمە ووڵامی هەرە گەورەمان داوەتەوە بە تاقە قەیرانێکی ئابووری. حکوومەت بەڵینی دانی زیاتر لە ٢ میلیارد و حەسەدهەزار پاوندی داوە وەک یارمەتیی ئینسانی بۆ قەیرانی سووریا  و زیاتر لە ٢٧ میلیۆن جەمە خۆراکی لە بەر دەست ناوە و هەر وەها ١٠ میلیۆن ڤاکسین لە ساڵی ٢٠١٢وە . ئێستا کە ڕووبەرێکی گەورەی سووریا لە داعش پاک کراوەتەوە. پێداویستییەکی دەستبەجێ هەیە بە یارمەتیی ئینسانی لەو هەرێمانە دا. لە لایەن دۆستی بەرێزم وەزیری  کاروبارەی بەرەوپێشبردنی ناونەتەوەیی ئەمن دەتوانم ڕابگەێێنم  کە (UK Aid) ٢٠ میلیۆن پاوندی دیکەی یارمەتی کردووە بەو ناوچانەی سووریا کە لە دەست داعش دەرهێندراون . لەوانە ڕەقە، کە بە گشتی ئەو یارمەتییە لەم ساڵی داراییە دا دەگاتە زیاتر لە ٤٠ میلیۆن پاوند.
حکومەت هێشتا لەو بڕوایە دایە کە داعش بەتەنێ گەورەترین هەڕەشەی تێڕۆریستی یە لە سەر ئەم ووڵاتە. و لە کۆتایی دا ئەمن باسی ئەو هەنگاوانە دەکەم  ئێمە هەڵیان دەهێنینەوە بۆ پاراستنی ساخ و سڵامەتی خەڵکی خۆمان لەم ووڵاتە.  ئێمە زنجیرەیەک ئامراز دەکار دەکەین  بۆ کەمکردنەوەی هەڕەشەی تواناییەکی لە لایەن ئەو شەڕکەرانەی لە عێڕاق و سووریاوە دەگەڕێنەوە ئێرە.
ئەو کەسانەی کە دێنەوە شانشینی یەکگرتوو  دەبێ چاوەڕوان بن لێرە لێیان بکۆڵدرێتەوە ، و ئەگەر بەجێ بوو، ڕاوەدوو بنرێن. ئەو شەڕکەرانەی کە بەدەست هێزەکانی شەریکەکانمان لە هەرێمەکە دا گیراون ئەوانیش دەبێ چاوەڕوان بن بێنە بەر عەداڵەت بۆ هەر تاوانێکی کە کردبێتیان ، بە پێی پێواژۆی قانوونی ، بێ لەبەرچاوگرتنی نەتەوایەتییان .
لە سەر دەمی ئینترنێت دا ، داعش حەوجێی بەوە نییە خاک کۆنتڕۆڵ بکا بۆ ئەوەی پڕۆپاگاندە ژاراوییەکەی بڵاو بکاتەوە. پشتیوانانی لە چوارقوڕنەی دنیا هەتا دێ لە زێدە پڕۆپاگاندەی خۆیان بەرهەم دەهێنن، هەر وەها ناوەرۆکی دەستگاکانی پڕۆپاندەی ئەو گرووپە تێرۆریستییە لەگەڵ یەکتر بەش دەکەن . وەزاڕەتی کاروباری دەرەوە میوانداریی دەکا لە بنکەی ستڕاتێژیی پێوەندیی ئیتیلافی جیهانی ، کەلەگەڵ شەریکە ناونەتەوەییەکان کار دەکا بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ پڕۆپاگاندەی داعش. حکوومەتی ئێمە هەر وەها دەستی کردووە بە ئۆپێڕاسیۆنی سایبری بەربڵاو بۆ تێکشکاندن و لەناو بردنی تواناییەکانی ئانڵاینی داعش.
ئەو کاتەی بریتانیا لەگەڵ هەڵمەتی  دژ بە داعش کەوت ، ئێمە دەمانزانی دەست بە خەباتێکی درێژخایەن دەکەین بە دژی بزووتنەوەیەک کە خۆی تەرخان کردووە بۆ بارباریزمێکی لەگوێن سەدەی ناوەڕاست و تاریکیی. ئەگەرچی تێکشکاندی داعش و خاک لە دست دەرهێنانی دڵ قایمییمان دەداتێ ، بەڵام خەبات بە دژی ئیدێئۆلۆژییەکەی زۆر ماوەیەکی درێژتر دەخایەنێ و زۆری ماوە بە کۆتا بێ. تا ئەو کاتە، ئێمە دەبێ ووشیار بین ، و حکوومەت بەردەوام دەبێ لە سەر ڕاپەڕاندنی ئەرکی یەکەمی بە ئەنجام دانی هەرچییەکی کە پێویست بێ  بۆ پاراستنی خەڵکی بریتانیا. ئەمن ئەم داخویانییە پێشکێشی پارڵمان دەکەن.

 ئێمیلی تۆرنبێری  ( وەزیری سێبەری کارو باری دەرەوە لە پارتیی لەیبر)
....ئایا دەکرێ لە وەزیری کارو باری دەرەوە بپرسم چۆنێتی پێوە چاران چ دەبێ بە شارو شارۆچکە کوردەکان لە باکووری سووریا؟  ئایا ئەو لەگەڵ قسەی من ڕێکە ، کە دوای ئەو هەموو فیداکارییەی هێزە کوردییەکان کردیان لە شەڕ بە دژی داعش دا ، و هەر ئێستاش و ئەمڕۆش لەسەر ئەو فیداکارییە بەردەوامن ئایا ئەوە نەنگ و ڕیسواییەک بۆ ئەمریکا و دنیا نابێ ئەگەر ئێستا ئەوان جێ بهێلرێن و بخرینە بەر بەزەیی تورکیا و میلیشیاکانی ؟ ئایا وەزیری کاروباری دەرەوە بە ڕوونی دەڵێ نرخی چ دەبێ ببێ حەوڵ دەدرێ پێش بە دۆخێکی ئاوا بگیرێ؟ .......
جێرێمی هانت
 یای بەڕێز باسی شەرڤانانی کوردی قسەدەی کرد. ئەمن دەمەوێ ئازایەتی بەرز و جێی سەرسووڕمانی ئەو شەڕڤانانە بە ناوی ئەو پارڵمانەوە تۆمار بکرێ. ئەمن ئێستا لە بەر دەم پارڵمان ڕاوەستام و باسی ئەوە دەکەم کە پێم وایە زۆربەی ئەندامان پێیان وایە ئەوە کارێکی ئەوپەڕ سروشتی یە و – دەوێرم بڵێم – سەرکەوتنێکی نەدیتراوە لە سیاسەتی دەرەوەیی دا کە بکرێ ڕێکخستنێکی پیس هەر سێبەرێک لە ڕابردووی لێ مابێتەوە . و ئەوەش هەڵنەدەسووڕا و موومکین نەبوو بە بێ ئازایەتی سەرسووڕهێنەری شەڕڤانانی قەسەدە نەبێ. بە گردبڕی بە هیچ جۆر جێگای قەبووڵ نییە بۆ ئەو پارڵمانە ، حکوومەت یان ووڵات لەوێ بن و ئەوە ئاکامی دوژمنانەی هەبێ بۆ ئەو شەڕڤانانە لەلایەن دەستەڵاتە هەرێمییەکانەوە. ئەمن لەو بارەیەوە لەگەڵ دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا قسەم کردووە کاتێک لە ٢٤ی ژانڤییە سەرم لەوێدا ، و ئەمریکاش بۆ چوونی وەک دیتنی ئێمە وایە. لە ڕاستییدا ، تورکیاش لە بۆچوونی ئێمە سەبارەت بەو بابەتە ئاگادارە. تورکیا حاڵی حازر دەورێکی گەورە بۆ ئێمە دەگێڕێ، چونکە ژمارەیەک لە شەڕکەرانی گیراوی بێگانەی لە لایە  و ئاگادارییان لێ دەکا. ، جا بۆیە دەوری وی درێژە دەکێشێ تابڵیی گرینگ بێ بۆ ماوەیەک.
کریسپین بلانت ( پارتیی کۆنسێرڤاتیڤ ، ڕایگەیت)
  ئەمن سپاسی قسەکانی وەزیری کاروباری دەرەوە دەکەم بۆ دەربڕینی پێزانی تەواو لە ئاست قەسەدە لە شەڕکردنی لە پێناو بەرژەوەندییەکانی ئێمە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەئ ئەوان ٨٠٠٠ عەسکەریان بەخت کردووە ، چ ژن چ پیاو ، و ٥٠٠٠ کەسیان بۆ هەمیشە سەقەت بوون. وەزیری کاروباری دەرەوە دەلێ ئەوان لە کاتێکدا هەموو خاکەکەیان ڕزگار کردووە دوایە بە هەزاران شەڕکەری بێگانەشیان دەردەست کردوە و ئێستا بەرپرسیارن بۆ لێکۆڵینەوە لەو گیراوانە. بە دڵنیاییەوە ئەو دەوڵەتانەی کە ئەو جۆرە گیراوانە لە ووڵاتەکانی ئەوانەوە هاتوون دەبێ قورسایی لێکۆڵینەوە و ڕاوەدوونانی شارومەندانی خۆیان بە ئەستۆوە بگرن کە ئێستا ئاگادارییان لێ دەکرێ. کەنگێ وەزیری کارو باری دەرەوە کاربەدەستانی ڕادەسپێرێ بۆ ئەوەی دەست بکەن بە موزاکەرە لەگەڵ هێزەکانی فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیکی باکووری سووریا بۆ ناردنەوەی ئەو جۆرە گیراوانە بۆ شانشینی یەکگرتوو  و لێکۆڵینەوەی تەواو و ڕاوەدوونانی شارومەندە بریتانیاییەکان  کە بریتیین لە خەڵکی تەواو بێ گوناه تا کەسانی نائاسایی و تا دەگاتە خەڵکانی بکووژی بەمەترسی، کە ئەوانە دەبێ لە زیندانی بریتانیا دا بن هەرچەندی زووی کە لە ڕووی پراتیکییەوە هەڵبسووڕێ؟

جێرێمی هانت
ئەمن سپاسی دۆستی بەڕێز دەکەم بۆ قسەکانی. یەکەم، سەبارەت بە ئازایەتی ئەو خەڵکەی کە شەڕی داعشیان کردووە لە سووریا، گرووپێک هەیە کە تا ئێستا باسمان نەکردوون ، و ئەوانیش بریتین لە کڵاو سپییەکان، کە کاری ئەو ئەوپەرسروشتییان کرد لە سووریا – نەک هێندە لە کێشەی تایبەتی بە دژی داعش دا، بەڵام دەکرێ ئێمە شانازی بکەین کە ووڵاتەکەمان ٢٩ بنەماڵەی لە کڵاو سپییەکان لەم ووڵاتە دامەزراندووەتەوە و دەوری سەرەکیمان بوو بەرەو کۆتایی ساڵی ڕابردوو بۆ هێنانە دەری ٤٠٠ کڵاو سپی لە سووریا.
ئەو مەسەلەی دی کە دۆستی بەڕێزم هێنایە گۆڕێ – ئەمن هیچ گومانم لەوەدا نییە کە ئەو بە زانیارییەکی یەکجار زۆر لەمەر هەریمەکەوە قسە دەکا – هەتا بڵیی ئاڵۆز و پێچەڵپێچە. هۆکاری ئاڵۆز بوونی ئەوە نییە کە ئێمە نامانەوێ بەرپرسیارەتی ئەو تاکوتەرایانە بە ئەستۆوە بگرین ، ئەگەرچی چت لێت بشارمەوە ئێمە پێی خۆشحاڵ دەبین کە ئەوان قەت نەگەڕێنەوە، چونکە ئەوان چوونەتە ئەوێ بۆ شەڕ کردن لە ڕیزی  دوژمنێک دا کە جینایەتی هەرە دڵتاوێنی ئەنجام داوە. ئەوەی لە سەر شانی ئێمەیە ئەوەیە کە ئەو جۆرە کەسانە ڕووبەرووی عەداڵەت بکرێنەوە ، و جار و بار تەنێ ئەوە هاسان نییە کە ئەوان بهێندرێنەوە  ئێرە. جا بۆیە ئێمە لە سەر ئەوە کار دەکەین ئەوەندە گورج و خێرا کە ئێمە بتوانین چارەسەرییەکی  دروست بدۆزینەوە بۆ ئەوەی بکرێ چاو لە چاوی ئەو قوربانییانە بکەین کە ئازاریان چێشتووە  و پێیان بڵێین کە ئێمە بکەرانی ئەو جینایەتانەمان هێناوەتە بەردەم عەداڵەت .

باب ستوارت  ( پارتیی کۆنسێرڤاتیڤ  ، بێکن هام )
بە لەبەر چاو گرتنی ئەوەی لە دادگەی تاوانکاری شەڕ دا شاهیدیم داوە ، تێ گەیشتنی من ئەوەیە  ئەو کەسانەی تاوانبار دەکرێن بە تاوانی جێنۆساید یان تاوان بە دژی مرۆڤایەتی  دەبێ لەو ووڵاتە دا دادگایی بکرێن  کە تاوانکارییەکانیان تێدا ئەنجام داوە . ئایا ئەو کەسانەی کە بە دژی ئێزیدییەکان جێنۆسایدیان کرد  لە عێڕاق دادگایی دەکرێن یان ئەوەی کە دادگای تاوانکاری ناونەتەوەیی لەو بارەیەوە  هێندێک بەرپرسیارەتی هەیە بۆ ئەوەی بەو مەسەلەیەوە بچارێ ؟
جێڕێمی هانت
دۆستی بەڕێزم قسەکەی ڕاستە؛ یەکەم مەبەستی ئێمە ئەوەیە کە ئەوان دەبێ  لە عێڕاق دادگایی بکرێن ئەگەر هەڵبسووڕێ کە لە عێڕاق عەداڵەتیان لە سەر تەتبیق بکرێ. و هێچ هۆیەک لە گۆڕێ دا نییە ئەوە نەکرێ، بە لە بەرچاوگرتنی هاتنە سەر کاری حکوومەتی تازەی عێڕاق. هەڵبەت کەیسی ئاوا هەیە  کە لەواندا خەڵک ناتوانن عەداڵەتیان بەر بکەوێ  لەو ووڵاتەی دا کە جینایەتەکەی تێدا کراوە. ئەوە دۆخێکی وایە کە
ICC واتە دادگای تاوانکاری ناونەتەوەیی دەتوانێ دەور بگێڕێ ، و هەر بۆیەش ئێمە پشتیوانی لەو دادگەیە دەکەین . ئەو دادگەیە دەورێکی زۆر گرینگی هەیە کە لە ڕووی ناونەتەوەییەوە بیگێڕێ، سەڕەرای ژمارەیەک ئالنگاری کە هەنووکە ڕووبەڕووی بوونەتەوە.

جەک لۆپرێستی  ( پارتیی کۆنسێرڤاتیڤ ، فیلتن و برادلی ستۆک)
دۆستی بەڕێزم دەزانێ کە هەرێمی کوردستانی عێڕاق و پێشمەرگەی دلێر هاوپەیمانانی سەرەکی و گرینگ بوون  لە تێکشکانی داعش لە مەیدانی نەبەرد دا.  ئێمە هەموومان پێمان وایە و پێی لێ دەنێین  کە ئیدێئۆلۆژی داعش  هێشتا تێک نەشکاوە.  بە لەبەرچاوگرتنی  دەوری گرینگ و پۆزیتیڤی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ ئاڵنگاری و ڕووبەڕووبوونەوەی  ئێدێئۆلۆژییە تیژپەڕە بەردەوامەکان و پاراستنی ئەمنییەت لە هەرێم دا ، ئایا جەنابی وەزیر  حەولەکانی زیاتر دەکا  بۆ ڕاهێزاندنی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە عێڕاق دا  و یارمەتییان دەکا بۆ وەدەستهێنانی چارەسەرییەکی سیاسی تەواو و عادڵانە لەگەڵ بەغدا ؟
جێرێمی هانت
دۆستی بەڕێزم ئاماژە دەکا بە خاڵێکی گرینگ.  ئێمە لە حاڵی حازر دا یارمەتی دەکەین بۆ پەروەردەی پێشمەرگە.  دۆستی بەڕێزم وەزیری بەرپرسیار بۆ کاروباری ڕۆژهەڵاتیی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا هەر نزیکەی دوو حەوتوو لەمەوبەر لە بەغدا و هەولێر بوو ، و لەوێ چاوی کەوت بە سەرکۆمار ساڵح  وسەرۆکوەزیر عەبدولمەهدی  بۆ ئەوەی قسە بکا سەبارەت بە ئەو ئاشتبوونەوە گرینگە و جێکردنەوەی کوردەکان لەو پێواژۆی ئاشتبوونەوەیە دا،

مارک پریچارد ( پارتیی کۆنسێرڤاتیڤ ،  ورێکین )
وەزیری کارو باری دەرەوە دەزانێ کە ڕێژیمی خۆسەر و ئیتیلافی عەڕەب – مەسیحی  لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا  لە ژێر گوشارێکی زۆری ڕێژیمی ئەسەد دان . دوایین بیر کردنەوەی حکوومەت چییە سەبارەت بە نەخشەی ناوچەی هێمنی
سەرکۆماری تورکیا  ئەردۆغان؟
جێرێمی هانت
ئێمە لە نزیکەوە چاو لەو نەخشەیە دەکەین.  و ئێمە لەو بارەیەوە لەگەڵ هاوپەیمانەکانمان  لە دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خەریکی قسە کردنین.  ئێمە لە هۆی ستڕاتێژی تێ دەگەین کە بۆچی سەرکۆمار تڕامپ  دەیەوێ سەربازە ئەمریکاییەکان بکشێنێتەوە، بەڵام دەغدەغە و غەمی ئێمە ئەوەیە دەستەبەر بین ئەوە ئاکامی مەبەست نەبووی بە دواوە نەیە. جا لەبەر ئەوە ئێمە پێمان وایە ئەوە جێی دڵخۆشییە ، لەگەڵ ئەوەشدا کە لە ڕاگەیاندنی سەرەتایی دا گوترابوو کە ئەو پاشەکشەیە زۆر بە خێرایی دەست پێ دەکا ، بەڵام دەوڵەتە یەکگرتووەکان بە کردەوە بە پراگماتیسمێکی جێی سرنج جووڵاوەتەوە.

فیلیپ هۆلۆبۆن ( پارتیی کۆنسێرڤاتیڤ ، کێتێرینگ)
وەزیری کاروباری دەرەوە ، دۆستی بەڕێزم سیاسەتمەدارێکی ناونەتەوەییە.  سەد ساڵ لەوە پێش ، ئەو کەسەی لەم پلەیەی ویدا بوو  نەخشەی سنوورەکانی گشت ئەو ووڵاتانەی کێشاوە کە ئێمە ئێستا قسەیان لە سەر دەکەین لەم دوای نیوەڕۆیە دا . لە پەیماننامەی ڤێرسای لە ١٠٠ ساڵ لەمەو بەر ، گەلی کورد  بە کردەوە لە لایەن هێزە ڕۆژئاواییەکانەوە چاوی  لێ هەڵبواردرا و لای لێ نەکراوە. سەد ساڵ دواتر ، دوای حەولە دلێرانەکانیان بە دژی داعش ، داخودا دۆستی بەڕێزم  دڵنیایی دەدا بە پارڵمان  کە دیسان  پشتی کوردەکان بەر نادا  و یارمەتییان دەکا  بۆ دەستخستنی ئەگەر سەربەخۆێیش نەبێ ، بەلانی کەمەوە بۆ وەدەستهێنانی ئۆتۆنۆمی  لە سووریا ، عێڕاق ، تورکیا و ئێران دا ؟

سەرۆکی پارڵمان
جگە لە نرخی ئەو قسانەی  کە ئەندامی ڕێزدار کردی سەبارەت بە ستاتووی  وەزیری کارو باری دەرەوە  وەکوو سیاسەتمەدارێکی ناونەتەوەیی  ئەو ڕێزدارە بە گشتی خاوەن ڕوحێکی گەورەیە و باوکێکی هەتا بڵێی چاوکراوەیە لەتەک منداڵان دا .
جێڕێمی هانت
ئەمن تاڕادەیەک سەرەم لێ تێکچووە ، بەڵام کەسێک ڕوونم دەکاتەوە سەبارەت بە دەرگاکانی حیکمەتی ئێوە. ئەمن پێم وایە ئەوەی دۆستی بەڕێزم دەیڵێ نرخی ئەوەی هەیە بەجیدی بیری لێ بکرێتەوە. ڕاستی ئەوەیە ئێمە بینیومانە  کوردەکان چ هاوپەیمانێکی گرینگمان بوون لەو نەبەردە دا بە دژی داعش.  ئەگەر ئێمە ئێستا  پشتیان بەردەین ، ئەوە سیگناڵێکی گەلێک خراپ دەنێرێ سەبارەت بە بەرعۆدەییەکانی ئێمە لە ئاست هاوپەیمانەکانمان  لە هەر کێشەیەکی داهاتوو دا کە لەوانەیە ئێمەی تێوە بگلێین . لە پێوەندی لەگەڵ کاردانەوە نیشان دان لە ئاست ئەوەی کە هاوپلەکانی من  سەد ساڵ لەمەو بەر کردوویانە ، ئەوە لە سەر شانی هەموو وەزیڕێکی کاروباری دەرەوەیە کە پێویستی بەوەیە بە دەرەجەیەک لە دڵنەزمی لە پیشەکەی نزیک ببێتەوە.

جاناتان ئێدواردس ( پارتیی پلاید کامری ، کارماردنی ڕۆژهەڵات و دینەفۆر)
وەک زۆرێک لەو کەسانەی لەم گۆتوبێژە دا بەشداریان کرد ئاماژەیان پێ کرد . کوردەکان  کارە خراپەکەیان بۆ ئێمە کردووە لە سەر زەوی لە باکووری سووریا بە دژی داعش ، لەگەڵ ئەوەشدا ، بە پیی قسەی لێکدەرەوەیەکی بارودۆخی بەرگری ، ئەوان لەگەڵ قەسابییەکی توانایەکی ڕووبەڕوون بە دەست ئەڕتەشی تورکیا. حکوومەتی بریتانیا چ دەکا بۆ ئەوەی پێش بەو خەیانەتە پیسە بگرێ و کوردەکان لە ئاست هێرش و دەستدرێژی تورک بپارێزێ و دەرفەت بدا بە کوردەکان بۆ ئەوەی  کارەکە تەواو کەن لە دوایین پێگەی داعش لە ئەستانی دەیرەزۆر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا ؟
جێرێمی هانت
ئێمە لەوە تێ دەگەین  کە تورکیاش ، مافی هەیە سەبارەت بە یەکپارچەیی خاکی خۆی ، بەڵام ئێمە زۆر نیگەرانین  لەوەی کە دەکرێ ڕووبدا لە پێوەندی لەگەڵ ئەو بابەتەی ئاغای بەڕێز هێنایە گۆڕێ بێتوو پاشە کشەی ئەمریکا زۆر بە پەلە و تاڵووکە بێ، و ئەگەر ئەوە ڕوون نەبێ کە چ ئاکامێک هەم بۆ ئەمریکا و هەم بۆ ئێمە قابیلی قەبووڵ نابێ. هەر لەبەر ئەوەشە گۆتوبێژێکی زۆر هەبووە لە نێوان تورکیا، ئەمریکا، شانشینی یەکگرتوو، و هاوپەیمانەکانمان ، بە ووردی بۆ پێشگرتن لەو ئاکامەی ئەو بەڕێزە باسی لێوە دەکا.

وەرگێڕان : حەسەن قازی

سەرچاوە: ویبنووسی ڕوانگە
ڕاگواستنی ئەو وەرگێڕانە بە ئاماژە بە سەرچاوە ڕەوایە




Saturday, January 19, 2019

تڕامپ گوتی لە داعش دەدا .بە پێچەوانە گیانێکی تازەی وەبەر دێنێتەوە


تڕامپ گوتی لە داعش دەدا .بە پێچەوانە گیانێکی تازەی وەبەر دێنێتەوە
 سەرۆک کۆمار بڕیاری کێشانەوەی هێزە ئەمریکاییەکانی دا بە بێ ڕاوێژ لەگەڵ هاوپەیمانان یان تێگەیشتنی ڕاستییەکانی سەر ئەرزی واقع
 نووسینی برێت مەکورگ
برێت مەکورگ نوێنەری تایبەتی سەرۆکایەتی کۆمار بوو لە ئیتیلافی جیهانی دا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش
 ١٨ی ژانوییەی ٢٠١٩
 واشنتن پۆست
لە ١٧ی دیسامبر، وەزیری کاروباری دەرەوە مایک پۆمپێئۆ پێوەندییەکی گرینگی تەلەفۆنی کرد لە تەک من و چەند  کاربەدەستی بڵیندپایەی دیکەی وەزاڕەتی کاروباری دەرەوە ؛ ئەمن ئەو  پەیامم لە سەفارەتخانەی ئەمریکا لە عێڕاق وەرگرت ، کە ئەمن زۆر جار سەفەرم دەکرد بۆ ئەوێ  بۆ یارمەتی کردن بە شەڕی ئەمریکا بە دژی دەوڵەتی ئیسلامی . ئەمن لەوێ بووم بۆ پێداهاتنەوەی نەخشەکان لە گەڵ حکوومەتی نوێی عێڕاق  بۆ دەستەبەر کردنی ئەوەی ئەو دەسکەوتنانەی لەو شەڕە دا دەستمان خستبوون دەمێننەوە. ئێمە بە نیسبەت تەنێ چوار ساڵ لەمەو بەر زۆر پێشوەچووبووین، ئەو کاتەی کە دەوڵەتی ئیسلامی لە گوێسوانەی دەروازەکانی بەغدا بوو: ئەمڕۆ، بە پێی قسەی کۆڕی نەتەوە یەکگرتووەکان ، عێڕاق لەهەموو سەردەمایەک هێمنترە لەوەتا میسیۆنی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ یارمەتیی عێڕاق دەست بەکار بوو شەش ساڵ لەمەو بەر.
ئەو دەسکەوتنانە کە زۆر بە زەحمەت براونەتەوە لە سایەی خۆبەختکردنی شەریکەکانی شەڕی ئەمریکا لە سەر ئەرزی واقع – هێزە ئەمنییەکانی عێڕاق، پێشمەرگەی کورد، شەرڤانانی  سووریا  و قەسەدە -  ئەوانە هەموویان بە خوێن نرخی گرانیان بەخت کردووە.
کلیلی ئەو دەسکەوتانە ئامادەیەکی  ژمارەیەکی کەم و هەتا بڵێی کاریگەری نیزامییە ئەمریکاییەکان بووە لە سووریا. ئەو میسیۆنە لە ساڵی  ٢٠١٥  دەستی پێکرد و یارمەتی  داوە بە نکووڵی کردن لە توانایی دەوڵەتی ئیسلامی بۆ ئەوەی نەخشەی پەلامارەکانی لە سووریاوە دابڕێژێ یان بچێتەوە ناو عێڕاق. ئەو دۆخە  بێ  بەرعۆدەیی دانی سەرچاوەی ئەمریکا  یان تێوەگلانی ڕاستەوخۆی ئەمریکاییەکان  لە شەڕی ڕۆژانە دا  هەڵنەدەسووڕا .  ئەوان تواناییان  داوە بە هێزێکی ناوچەیی ، قەسەدە،کە ئێستا دەستەیەکی  تێکەڵاو جۆراوجۆرە و نزیکەی ٦٠٠٠٠  هەزار شەڕڤانی هەیە ، کە لە عەرەب ، کورد و مەسیحییەکان  پێک هاتووە ، و شار و شارۆچکەکانی سووریای لە  چنگ دەوڵەتی ئیسلامی ئەستاندووەتەوە.قەسەدە بە هەزاران خەساری داوە. تا حەوتووی ڕابردوو، دوو ئەمریکایی لە جەنگەی نەبەرد دا لە سووریا کووژرابوون ( چواری دیکەش ڕۆژی چوارشەمە کووژران لە بۆمب پێدادانێکی خۆ کووژی دا و دەوڵەتی ئیسلامی دەڵێ ئەو کارەی کردووە – ئەوە یەکەم چەشنی ئەو جۆرە هێرشەیە بۆ سەر هێزەکانی ئێمە لە سووریا -  کە هاوکاتە لەگەڵ ئەو ڕاڕاییەی لە واشنتن ساز بووە سەبارەت بە میسیۆنی ئێمە لە سووریا دا .)
  لەماوەی پێوەندییەکەی پۆمپێئۆ لە مانگی دیسامبر دا ئەو بە ئێمەی ڕاگەیاند گۆڕانێکی کوتوپڕ لە پلانەکانمان دا کراوە: سەرۆک کۆمار تڕامپ ، دوای دوانێکی تەلەفوونی لەگەڵ هاوتا تورکەکەی ، نەخشەی ئەوەی هەیە سەرکەوتن بە سەر دەوڵەتی ئیسلامی دا ڕابگەیێنێ  و ڕێنوێنی هێزەکانمان بکا بۆ کشانەوە لە سووریا.
  ئەمن دەستبەجێ گەڕامەوە واشنتن بۆ ئەوەی یارمەتی بکەم بە  کەمکردنەوەی لێکەوتەکانی ئەو بڕێارە ، بە تایبەتی لە ناو شەریکەکانمان لە ئیتیلاف دا ، کە ئێمە هەر تازە دڵنیامان کردبوون -  بە پێی تەعلیماتی کۆشکی سپی -  کە ئێمە پێوە نین بەو زووانە سووریا بە جێ بێڵین : ڕاوێژکاری ئەمنییەتی نەتەوەیی جان بولتۆن  ڕایگەیاند بوو " تا ئەو کاتەی هەڕەشەی ئێران درێژەی دەبێ لە سەرتاسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا "  ئێمە لە سووریا دا دەمێنینەوە.وەزیری کارو باری بەرگری جیم ماتیس و ئەمن تازە چاومان بە شەریکەکانی ئیتیلاف کەوتبوو و بەرعۆدەییەکانمان بەرەو ساڵی ٢٠٢٠  داگرتبووەوە.
هاوتاکانم لە ئیتیلاف دا تووشی سەرەگێژە هاتبوون ، شەریکەکانی شەڕمان لە قەسەدە دا ، کە ئەمن بە شێوەی بەردەوام لە سەر ئەرزی واقع لە سووریا سەرم دەدان ، لە پێشدا واق ووڕمان و دوایە  ناباوەڕیی خۆیان دەربڕی ، هیوادار بوون تڕامپ فکری خۆی بگۆڕێ . ئەوان هەر وەها پێکێشیان دەکرد لە سەر درێژە دان بە شەڕی خۆیان بە دژی دەوڵەتی ئیسلامی  و لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەو بڕیارە دا خەریک بوون بەرەو شوێنە سەرەکییەکانی تێڕۆریستان دەچوون  لە ڕۆژهەڵاتی سووریا . ئەمن زوو بەو ئاکامە گەیشتم  ناتوانم بە شێوەی کاریگەر ئەو تەعلیماتە نوێیانە ڕاپەڕێنم و لە ٢٢ی دیسامبر داوخوازی دەست لە کارکێشانەوەی خۆم پێشکێش کرد. بڕیاری سەرۆک کۆمار بۆ بەجێ هێشتنی سووریا بە بێ  ڕاوێژ ، پرس و ڕا بە هاوپەیمانەکانمان ،  بە کۆنگرە ، هەڵسەنگاندنی مەترسی ، یان ددان پێداهێنان بە ڕاستییەکاندا کرا.دوو ڕۆژ دوای پێوەندی پۆمپێئۆ لەگەڵ من تڕامپ جریواندی و نووسی : " ئێمە لە سووریا داعشمان تێک شکاندووە. "  بەڵام ئەوە ڕاست نەبوو، و ئێمە درێژەمان دەدا بە هێرشی هەوایی  بە دژی دەوڵەتی ئیسلامی. چەند ڕۆژ دواتر ، تڕامپ ئیدیعای کرد عەرەبستانی سعوودی " ئێستا قەبووڵی کردووە پارەی پێویست  تەرخان بکا کە پێویستە بۆ ئاوەدانکردنەوەی سووریا." بەڵام ئەوەش ڕاست نەبوو ، هەر وەک دوایە عەڕەبستانی سعوودی پشتڕاستی کردەوە. تڕامپ هەر وەها پێشنیاری کرد کە هێزە نیزامییەکانی ئەمریکا  دەتوانن لە ماوەی ٣٠ ڕۆژان دا سووریا بەجێ بێڵن ، کە ئەوەش دیارە  لە ڕووی لۆجستیکییەوە نالوێ.
لەهەموان خراپتر، ترامپ ئەو بڕیارە کوتوپڕەی خۆی دوای دوانێکی تەلەفۆنی لەگەڵ سەرۆک کۆماری تورکیا  ڕەجەب تەییب ئەردۆغان دا.ئەو پێشنیارەکەی  ئەردۆغانی کڕی کە تورکیا شان وەبەر شەڕی دژی دەوڵەتی ئیسلامی دەدا لە قووڵایی خاکی سووریا دا . لە ڕاستیدا، تورکیا ناتوانی  لە سەدان میل دوور لە سنووری خۆی لە خاکێکی نەیار دا بە بێ پشتیوانی  تەواوی ئەمریکا   ئۆپێڕاسیۆن بکا.  و زۆر لە گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکانی  سووریا کە تورکیا پشتیان دەگرێ  و ئەوانە تیژپەڕەکانیش دەگرێتەوە بە ڕاشکاوی ڕایانگەیاندووە مەبەستیان شەڕکردنە بە دژی کوردەکان ، نەک ئەوەی بە دژی دەوڵەتی ئیسلامی بەشەڕ بێن.
دوایین پێشنیازی تڕامپ ، کە بە ڕێگای جریوەوە درکاوە ، بۆ ساز کردنی ناوچەیەکی ئەمنی ٢٠ میلی – کە ئەردۆغان دەڵێ تورکیا دایدەمەزرێنێ -   ئەو بڕیارە هەر ئاوا  بە  بێ هیچ پێواژۆیەک یان شیکردنەوەیەک دراوە. ئەو ناوچەیە گشت ناوچە کوردەکانی ڕۆژهەڵاتی سووریا  وەبەر دەگرێ. هیچ هێزێک ئامادە نییە ئەوێ بە دەستەوە بگرێ ، و هیچ کاتیش نییە بۆ ساز کردنی هێزێکی ئەوتۆ، چونکە سەربازە ئەمریکاییەکان خۆیان ئامادە دەکەن ئەوێ بەجێ بێڵن.  و هاتنە ناوی ئەو هێزانەی ئۆپۆزیسیۆن کە تورکیا پشتیان دەکرێ وێدەچێ ببێتە هۆی جێگۆڕکێ کردن بە هەزاران کورد و هەر وەها هەڕەشە لە کۆمەڵگە لەشکانهاتووەکانی مەسیحی دەکا کە بەوناوچانە دا بڵاو بوونەتەوە.
ئاکامە ستڕاتێژیکەکانی ئەو بڕیارەی تڕامپ  لە ئێستاوە خۆی دەردەخا. هەتا تورکیا زیاتر پەرە بدا بە خۆگەیاندنی بە سووریا ، هەر ئاوا خێراتریش شەریکە عەڕەبەکانمان لە هەرێم دا  بەرەو شام دەچن.  ئەوە بە هەڵکەوت نییە  کە بەحڕەین و  ئیماڕاتی یەکگرتووی عەڕەبی  بە ماوەیەکی کورت  دوای  ئەوەی تڕامپ گوتی دەڕۆین دیسان سەفاڕەتخانەکانی خۆیان لە سووریا کردەوە. ئەو ووڵاتانە ، و هەر وەها عەڕەبستانی سعوودی، میسر و ئۆردۆن یش لەو باوەڕەدان  کە لا کردنەوە لە شام  دەتوانێ یارمەتی بکا بە  کەمکردنەوەی نفووزی ڕووسیا ، ئێران و تورکیا لە سووریا دا ،  و ئەوان دیتنی پێچەوانەی واشنتن بە کەم دادەنێن.
قەسەدە، بە تێگەیشتن لەوەی کە دەکرێ زۆ زوو بە تەنێ بمێنێتەوە و لە کاتێکدا کە لەلایەن هێزی نەیارەوە گەمارۆدراوە ، خێرایی داوە بە موزاکەرەکانی لەگەڵ ڕێژیمی  بەشار ئەلئەسەد . تورکیا ، کە هاوپەیمانێکی ناتۆیە ، بە ماوەی چەند ڕۆژ دوای ڕاگەیێندرانی بڕیاری تڕامپ ، وەخۆ کەوت و کاربەدەستانی بڵیندپایەی خۆی نارد بۆ مۆسکۆ  بۆ ئەوەی هەنگاوەکانی دواتر لە سووریا گەڵاڵە بکەن. ئیسرائیل ، هاوپەیمانی هەرە نزیکی ئێمە لە هەرێمەکە دا ،  گورج دوای نەمانی ئەمریکا لە خاکی سووریا دا لەگەڵ واقعییەتێکی تازە ڕووبەڕوو دەبێ. تەنێ   ڕووسیا و ئێران هەر بژیان گوت بە بڕیاری تڕامپ.هەر ئامرازێکی لەوانەیە لە سووریا بە دەستمانەوە بووبێ بە دژی ئەو دوو دوژمنانە  هەر بە گوتنی تڕامپ  کە ئێمە ئەوێ بە جێ دێڵین لە کورتێی دا.
ئەو ڕەوتانە ئەوەندەی دیکەش خراپ دەبن بێتوو سەرۆک کۆمار  ڕێبازی خۆی نەگۆڕێ: شەریکەکانمان ئیدی گوێمان نادەنێ و بریاری ئەوتۆ دەدەن کە بە پێچەوانەی بەرژەوەندییەکانی ئێمە دەبن.نەیارەکانمان لە دەرفەت دەگەڕێن ، بە زانینی ئەوەی کە دەوڵەتە یەکگرتووەکان خەریکە دەرچێ. دەوڵەتی ئیسلامی و گرووپە  تیژپەڕەکانی دیکە  ئەو بۆشاییە پڕ دەکەنەوە  کە بە ڕۆیشتنی ئێمە ساز  دەبێ، تواناییەکانیان  دەبووژێننەوە بۆ هەڕەشە کردن  لە دۆستەکانمان  لە ئوڕووپا – هەر وەک ئەوەی ئەوان بە درێژای ساڵی ٢٠١٦ کردیان -  و دواجار هەڕەشە  لە خۆمان  دەکەن لە ووڵاتەکەمان دا .
بەدڵتر دەبوو، ئەگەر تڕامپ هەر جۆرە کشانەوەیەکی ڕا  گرتبایە تا ئەوەی زانیارییەکی تەواو و دروستی وەردەگرت سەبارەت بە لێکدانەوەی مەترسی ، ستاتوسی دەوڵەتی ئیسلامی و هەڵسەنگاندنی ئیمکانی ئەوەی کە تورکیا ، یان هەر کەسی دیکە، جێگای ئێمە بگرێتەوە.  داوا کردن لە پێنتاگۆن بۆ داڕشتن و بەڕێوەبردنی پلانێکی کشانەوە لە نەبوونی نرخاندنێکی ئەوتۆ دا  گەوجانەیە. ئەوە بەس نییە کە کاربەدەستانی بڵیند پایە بگەڕێنەوە یان هەلومەرج بە بڕیارێکەوە بلکێنن. ئەو بڕیارە دەبێ لە لایەن سەرۆک کۆمار خۆیەوە بدرێ.
  لە نەبوونی ئەو ئالتێرناتیو عاقڵانە بەڵام هەڵنەسووڕاوە دا کاربەدەستانی ئەمریکا حەول دەدەن پێشنیار بکەن ئەو بڕیارە قەیدێ ناکا. لەو حەوتووانەی دواییدا ئەوان ڕایانگەیاندووە  کە گشت ئامانجەکانمان لە سووریا – لەوانە  دەرپەڕاندنی ئێران و گۆڕانی سیاسی لە شام -  هێشتا دەکرێ پێک بێ  ، بە پێچەوانەی ئەوەی  تڕامپ دەلێ  سووریا هەر " ڕمڵ " و " مەرگ " ە  و ئەوەی کە ڕێبەرانی ئێران  " دەتوانن چییان دەوێ با بیکەن "  لە وێندەرێ. .
و دیتنەکانی تڕامپ خۆی بە پێچەوانە ئەوەندی دیکە ئعتیباری ئەمریکا  پێشێل دەکەن. سیاسەتێکی زۆر واقعبینانەتر  لەمەڕ سووریا  دەبێ ئەو ڕاستییە سەختانەی خوارەوە لەبەرچاو بگرێ.
یەکەم، ئێمە سووریا بە جێ دێڵین ، ئەوە دەکرێ لە ماوەی شەش مانگ دابێ ، چوار مانگ یان کەمتر، بەڵام تڕامپ  پەیتا پەیتا بە ئاشکرا دەری بڕیوە کە ئەو دەیەوێ دەرکەوێ. هەتا ئەو ڕاستییە زیاتر خۆڕاگری لە بەرانبەر دا بکرێ یان وەکوو جیاوازییەک لە تاکتیکەکان دا شرۆڤە بکرێ ، بەوەی کە ستڕاتێژیمان نەگۆڕاوە،  ئەوەندەش مەترسی هەرە خراپی  دەرچوونێکی جێی شەرم و سەرشۆڕانە، پەلامارەکان دژی هێزە ئەمریکاییەکان، پشت بەردانی هەموولایەنەی قەسەدە  بە بێ هیچ پلانێک  کە ئەوە چی بەدواوە دەبێ  زیاتر دەکا. ئێستا جەخت دەبێ لە سەر  نیزامییەکانمان و دەرکەوتنێکی سڵامەتیان  بێ. داوا کردن لەو هێزە کەمەمان  کە زیاتر لەوە بکەن مەترسی زیاتر دەکا بە دەم کشانەوەمان
دووهەم، ئەسەد دەمێنێتەوە. ئەو ڕاستییە ئێستا لە چوارچێوەی بیرکردنەوەی شەریکە هەڕێمییەکانمان دایە ، لەوانە عەڕەبستانی سعوودی و ئیسرائیل ، کە ئەوانیش وەک هەموو کەس لە واشنتن بە دژی ئێران توندن  بەڵام دەزانن کە بە بێ ئێمە ، هەر دەرفەتێک بۆ نەهێشتنی  ئەو دیکتاتۆڕە کۆمەڵ کوژە ، کە ئێران و ڕووسیا پشتی دەگرن ، تەنێ خەون و خەیاڵە.
سێیەم، تەنیا قەسەدە دەتوانێ لەو ناوچانەی کە سەردەمایەک دەوڵەتی ئیسڵامی بوو لە باکووری ڕۆژهەڵاتی  سووریا ئارامی و سەبات پێک بێنێ. هیچ هێزێک ناتوانێ جێی قەسەدە بگرێتەوە. و بە ڕۆیشتنی ئەمریکا، قەسەدە نیازی بەوەیە لە پشتیوانێک بگەڕێ، یان مەترسی ئەوە بداتە بەر خۆی و لەبەر یەک هەڵوەشێ و بۆشاییەک ساز بێ کە تێیدا جارێکی دیکە دەوڵەتی ئیسلامی بتوانێ سەر هەڵێنێتەوە. قەسەدە بۆ ئەوەی سەبات بپارێزێ ، لەوانەیە هیچ بژارێکی دیکەی نەبێ جگە لەهاتنە ڕەدایە لەگەڵ شام و چوونە بن چەتری دەوڵەتی سووریا نەبێ. ئەو ئاکامە ناخۆش و نابەدڵە لەوانەیە پێویست بێ بۆ ئەوەی خۆی لە شکانێکی ستڕاتێژیک و کارەساتێکی ئینسانی بپارێزێ
.
چوارەم ، لە سووریا ، تورکیا شەریکێک نییە باوەڕی پێ بکرێ. هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا  کە تورکیا پشتیان دەگرێ  پڕن لە تیژپەڕان و زۆر کەمترن لەوەی کە هێزێکی کاریگەری  ئاڵنگاری بن  بۆ ئەسەد و بەدیلێکی  موحتەمەل لە جیات قەسەدە. ئەو شوێنانەی سووریا کە بە ڕواڵەت تورکیا کۆنتڕۆلیان دەکا ، وەک ئوستانی ئیدلیب  لە باکووری ڕۆژئاوا  بە شێوەیەکی لە زێدە ئەلقاعیدە بەسەریان دا زاڵ دەبێ. دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا  دەتوانێ یارمەتی تورکیا بدا بۆ پاراستنی سنوورەکانی ، بەڵام هاتنی ئەڕتەشی تورکیا یان ئەو شەڕکەرانەی ئۆپۆزیسیۆن  کە تورکیا پشتیوانیان لێ دەکا بۆ ناو ناوچەکانی قەسەدە  لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا – وەک ئەوەی ئێستا قسەی لێوە دەکرێ – ئاڵۆزی خێراتر دەکا و فەزایەک بۆ تەڕاتێنی تیژپەڕان ساز دەکا.
جا کە وا بوو ئامانجەکانی ئەمریکا لە سووریا دەبێ بەرتەنگ بکرێ لەسەر کەمکردنەوەی مەترسی سەرهەڵێنانەوەی  دەوڵەتێکی ئیسلامی و پێشگرتن لە ئێران  بۆ هێزوەبەرنانی ئامادەییەکی عەسکەری کە هەڕەشە لە ئیسرائیل بکا. ئامانجی یەکەم  بە باشترین شێوە ئاوا  دەست دەکەێ کە دەستبەر بکرێ قەسەدە  وەک خۆی بمێنێتەوە و دەستڕاگەیشتن بە فەزای هەوای هەر هەبێ بە ڕێگای لە کێشە کەمکردنەوە لەگەڵ ڕووسیا، و خاڵی دووەم بە ڕێگای پشتیوانی لە ئیسرائیل کە لەو دواییانە دا ددانی پێداهاتووە وەک هەڵمەتی ووردی هەوایی بە دژی هەڕەشەکانی  ئێران لە سووریا
ئەو ئامانجە بەرتەنگانە جێی ڕەزایەتی ئەوانە نابێ کە  هیوای گەورەتریان بۆ سووریا  لە سەر دایە . بەڵام هیوای ئەوتۆ مردوون . ئێستا کە سەعات دەنگ و فەنگی دەقیقەکانی  دەرکەوتنی ئەمریکای لێوە دێ ، ئێمە دەبێ ئەوەی لە دەستمان دێ بیکەین بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە هەر گرینگەکانی ئەمریکا – و تەنانەت ئەوە لەوانەیە  بەرژەوەندییەکی زۆر بێ .
سەیر و سەمەرە ئەوەیە کە تێکشکاندنی دەوڵەتی ئیسلامی  ئەوەیە  کە سەرۆک کۆمار  لە سەرەتاوە ڕایگەیاند کە ئامانجێتی. لە ساڵی  ٢٠١٦  ئەو بە ڵێنی دا "  دنیا لە داعش دەکا بە جەهەننەم " ، بەڵام بژارەکانی ، ئەو دواییانەی ، بە داخەوە ، هەر لە ئێستاوە ژیانێکی تازە وەبەر دەوڵەتی ئیسلامی  - و نەیارەکانی دیکەی ئەمریکا – دێنێتەوە.
 وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە: حەسەن قازی
سەرچاوە: وێبنووسی ڕوانگە
 تێبینی: ڕاگۆاستنی ئەم بابەتە بە ئاماژە بە سەرچاوە ڕەوایە

Tuesday, January 15, 2019

وەزیری بەرگری بریتانیا: هەموو ووڵاتەکەمان قەرزداری پێزانییە لە ئاست قەسەدە


وەزیری بەرگری بریتانیا: هەموو ووڵاتەکەمان قەرزداری پێزانییە لە ئاست قەسەدە

هاوس ئاف کامنس ( پارڵمانی بریتانیا) پرسیار لە وەزیری بەرگری گاڤین ویلیامسۆ‌ن
دووشەمە ١٤ی ژانوییەی٢٠١٩

پرسیاری ئالستر کار مایکڵ ( پارتیی لێبڕاڵ دێمۆکڕات).  دوایین جار وەزیری بەرگری کەی قسەی کردووە لەگەڵ هاوتا ئەمریکاییەکەی سەبارەت بە جێگیرکردنی هێزەکانی ئیتیلاف لە سووریا لە داهاتوو دا؟
گاڤین ویلیامسۆن (وەزیری بەرگری) : ئەمن بەشێوەیەکی بەردەوام لە پێوەندی دابووم لەگەڵ وەزیری کاروباری بەرگری ئەمریکا  و لە سەر مژارگەلی جۆر بەجۆر بەیەکەوە دواوین ، لە وانە بارودۆخی سووریا. حەوتووی ڕابردوو ئەمن یەکەم جار قسەم کرد لەگەڵ وەزیری کاتی کاروباری بەرگری ، و وەزارەتی بەرگری ئێمە بەردەوام دەبێ لە سەر پێوەندی و ڕاوێژ لەگەڵ وەزاڕەتی بەرگری ئەمریکا
ئالسترکارمایکڵ ( پارتیی لێبڕاڵ دێمۆکڕات ) یەک لەو مەترسیانە زۆرانەی کە لەبەر هەڵوێستی پرێزیدێنت تڕامپ هاتووەتە گٶڕێ ، کە لەو دواییانە  لە جریوەیەک لە تویتر دا خۆی نیشان دا، ئەوەیە کە هێزە کوردەکان لە سووریا و دانیشتووانی کورد لە سووریا جێ دەهێلڕێن بۆ ئەوەی بکەونە بەر پەلامارەکانی ڕووسیا ، تورکیا و ئەوانیدی. کوردەکان لایەنێکی گرینگ بوون لەو ئیتیلافەی دا کە ئێمەش تێیدا لایەنێکین. ئایا وەزیری بەرگری هێندێک دڵنیایی دەداتە من ودەستەبەر دەبێ، هەرچییەکی ئەمریکا دەیکا بیکا ، ئێمە بەردەوام دەبین شانبەشانی ئەوانە ڕاوەستاوین کە شانبەشانی ئێمە ڕاوەستان؟
گاڤین ویلیامسۆن ( وەزیری بەرگری) : هەموو ووڵاتی ئێمە هەتا بڵێی قەرزداری پێزانییە لە ئاست قەسەدە  و زۆر لە هێزەکوردەکان  کە بەشێکن لەو هێزە. ئەمن بەردەوام دەبم لە سەر قسە کردن لەگەڵ هاوتا فەڕانسەیی و ئەمریکاییەکانم بۆ ئەوەی دەستەبەر بین ئێمە ئەوەی لە دەستمان بێ دەیکەن بۆ درێژە دان بە پشتیوانیکردن لە قەسەدە. ئەو شەڕەی ئەوان شانبەشانی ئێمە لە دژی داعش کردیان شەڕێکی گرینگ بووە و ئێمە نابێ لە بیر بکەین کە ئێمە پێزانییان پێ قەرزدارین .

فابییان هامیلتن ( پارتیی کرێکار) : بە دوای ئەوەیدا کە سەرکۆماری تورک ئەردۆغان وەدوای داوە حەوتووی ڕابردوو لە ئانکاڕا  چاوی بکەوێ بە ڕاوێژکاری ئەمنییەتی نەتەوەیی ئەمریکا جان بولتن بۆ گفتوگۆ کردن لە سەر داهاتووی یەپەگەی کورد کە دژی داعش لە سووریا شەڕی کردووە، ئایا وەزیری بەرگری نیگەران نییە کە کشانەوەی هێزە ئەمریکاییەکان لە سووریا دەرفەت دەدا بە تورکیا بۆ ڕووخان بە سەر شەڕڤانانی کورد دا و لە ناوبردنیان، کە تورکیا بە تێرۆریستیان دادەنێ؟ ئایا حکوومەتی ئێمە دەتوانێ زیاتر دەستەبەر بێ لە ئاست هێزە کوردەکان و درێژە بدا بە پشتیوانی لەوان لە حەولەکانیان دا بۆ سەرکەوتن بە سەر داعش دا لە سووریا ، و ئایا حکوومەت کارێکی ئەوتۆ دەکا بۆ پێمل کردنی هاوپەیمانەکەمان لە ناتۆ دا واتە تورکیا کە دەست بگێرێتەوە لە بە کارهێنانی توانایی عەسکەری بە دژی کوردەکان؟
گاڤین ویلیامسۆن( وەزیری بەرگری) : ئێمە دەبێ پێ لەو ڕاستییە بنێین کە داعش تا ڕادەیەکی بەرچاو  لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوو دا لە هێزی کەم کراوەتەوە و بەشێکی زۆر لەو خاک و کەوشەنەی لە دەست داوە کە کۆنتڕۆڵی دەکرد. بەڵام ئێمە نابێ کەمتەر خەمی بنوێنین سەبارەت بەو هەڕەشانەی ئێستاش دەیکا . ئێمە پێویستە کار بکەین لەگەڵ هاوپەیمانەکانمان وەکوو قەسەدە ، هەر وەها لەگەڵ دراوسێیەکانی دیکەی سووریا ، بۆ ئەوەی دەستەبەر بین لە سەر درێژە دان بە گوشار بۆ سەر داعش و دەرفەتی نەدەینە بۆ ئەوەی لەم ووڵاتە سەدەمەمان پێ بگەیێنێ. نوێنەری بەرێز بە تەواوی قسەکەی ڕاستە کە دەڵێ پێویستە ئێمە لەگەڵ شەریکەکانمان، لەوانە تورکیا قسە بکەین ، بۆ ئەوەی دەستەبەر بین هەموان بێنە دەوری مێز  بە مەبەستی ساز کردنی ئاشتییەکی درێژخایەن لە سووریا کە، بە گرینگییەوە ، کوردەکانیش وەبەر دەگرێ.
وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە: حەسەن قازی
سەرچاوە : ڕوانگە، ڕاگوێستنی ئەو بابەتە بە ئاماژە بە سەرچاوە ڕەوایە 




Sunday, January 13, 2019

خۆبەخشێکی سپای ئاشتی ئەمریکا پڕۆفێسۆر ئەمیر حەسەنپوور وەبیر دێنێتەوە: هەر لە لاوێتییەوە فێمێنیست بوو

                                                         
پرۆفێسۆر مێری ئیلەین هێگلاند و فەوزیە قازی لە سوێد، مانگئ ئووتی ٢٠١٨
خۆبەخشێکی سپای ئاشتی ئەمریکا پڕۆفێسۆر ئەمیر حەسەنپوور وەبیر دێنێتەوە:
هەر لە لاوێتییەوە فێمێنیست بوو
مێری ئیلەین هێگلاند، پڕۆفێسۆری مەردمناسیی کولتووری ، دیپارتمانی مەردمناسی، زانکۆی سانتا کلارا
وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە : حەسەن قازی

ئەمیر حەسەنپوور لە ساڵی ١٩٦٠ کاندا  پێشوازی کرد لە چەندین کەس لە خۆبەخشانی سپای ئاشتی ئەمریکا  لە شاری مەهاباد و ئەوەی لە دەستی دەهات کردی بۆ ئەوەی  ئەوان مانەوەیان لەو شارە بە خۆشی تێپەڕێنن و کاری خولقێنەرانە بکەن . مانەوەی ئێمە لە مەهاباد  ژیانی دوو لە ئێمە ئەمن و پڕۆفێسۆر توماس ڕیکسی بە تەواوی ئاڵوگۆڕ کرد – ئێمە چوار کەس بوون و دوو کەسمان بڕیارمان دا پایاننامەی خوێندنی بەرزی خۆمان سەبارەت بە ئێران بنووسین . ئێمە بەردەوام بووین لە سەر دەرس گوتنەوە و بڵاو کردنەوە سەبارەت بە ئێران. دوکتور ڕیکس لەمەڕ مێژووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و من خۆم لەمەڕ مەردمناسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. دوو خۆ بەخشەکانی دیکەی سپای ئاشتی ئەمریکا لە مەهاباد بریتی بوون لە دەیل هاو  کە لە بەشی کشتوکال دا کاری دەکرد و ڕابێرت ئابرامسۆن*، کە وەکوو توماس ڕیکس ، لە دەبیرستانەکانی کوڕان لە مەهاباد دەرسی ئینگلیسی دەگوتەوە. ئەمیر ئێمەی بە خێزانەکەی خۆیان ناساند و بە گەرمی وەریان گرتین ؛ و لە ماوەی مانەوەم لە مەهاباد لە نێوان ساڵانی ١٩٦٦ – ١٩٦٨ دا  کە لەوێ لە دەبیرستان کچان دەرسی ئینگلیسیم دەگوتەوە ، ئەو دەرفەتەم بۆ هەڵکەوت گشت ئەندامانی بنەماڵەی ئەمیر و تەنانەت چەند کەس لە ئامۆزاکانیشی بناسم . بنەماڵەی ئەمیر  زۆر جار بانگیان دەکردمە ماڵی خۆیان. دایکی ئەمیر ئاشپەزێکی کارامە و دەستاو خۆش بوو ، و وەک ئەمیر بۆی باس کردم چەند جۆرە خۆراکێکی ساز دەکرد  کە ژنانی دیکەش لە مەهاباد لەوەوە فێر ببوون ئەو جۆرە خۆراکە دروست کەن و ئەو خۆراکانە کەوتنە لیستەی خواردنی دیکەی کوردی. ئاشکرایە دایکی ئەمیر زۆر کاری کردبووە سەر کەسایەتی ئەمیر و ئەو زۆر لە دایکی نزیک بوو . فاتمە قەسیمی هەتا بڵێی کەسایەتێیەکی نائاسایی هەبوو. ژن و هاوژینی ئەمیر شەهرزاد موجاب دەڵێ خەڵک بە " سەید زادە " بانگیان  دەکرد ، و هەڵبەت ئەندامانی ماڵێ بە " دایە" و " دایە خانم " ناویان هەڵدەدا. ژنێکی هەتا بڵێی بەهۆش و هەڵکەوتوو بوو ، فاتمە قەسیمی بە ڕواڵەت یەکەم ژن، یان لانی کەم یەک لە هەوەلین ئەو ژنانە بوو لە مەهاباد کە قورئانی ختم  کرد بوو . زۆر دەستڕنگین بوو بۆ ساز کردنی شتی ناو ماڵ، لە هەمان کاتدا فەیلەسووف و پیتۆڵ و بیرکەرەوەیەک بوو ، و تا ئەو جێگایەی من بزانم  بۆچوونی سەبارەت بە دین بۆچوونێکی عارفانە بوو. هەڵبەت  هاوکار و شەریکی ژیانی گشت تەمەنی ئەمیر ، پڕۆفێسۆر شەهرزادی موجاب  دایکی ئەمیری زۆر لە من باشتر دەناسێ و زیاتری دیوە و دەتوانێ زۆر زیاتر لە سەر خەسڵەتەکانی وی و پێوەندیی لەگەڵ ئەمیر بدوێ .
ئەمن لەو باوەڕە دام ئەمیر بەشێکی زۆر  سەبارەت بە فێمینیزم و بۆچوونی لە مەڕ ژنان، لە بەر بەسترانەوەی بەو دایکە هەڵکەوتوو و بەرزەوە فێرببوو، ئەمن ئێستاش هەموو ئەو کات و ساتەی لەگەڵ ئەو ژنە گەورەیەم بە سەر بردووە بە شانازییەوە بە بیر دەهێنمەوە ، ئەگەرچی دژوار بوو بەیەکەوە قسە بکەین چونکە من کوردیم نەدەزانی ، ئەویش فارسییەکەی هێندە ڕەوان نەبوو. ئاواتم ئەوە بوو زیاتری لێ فێر بووبام، ئەوە گەلێک ناخۆش بوو مرۆڤ بیری لێ بکاتەوە  کە ئەمیر لە دایک و نیشتمانی دوور کەوتووەتەوە و ناتوانێ بگەڕێتەوە بۆ ئەوەی دایکی ببینێ و تەنانەت ناتوانێ لە ڕێوڕەسمی ناشتنیشی دا بەشداری بکا، ئی بابیشی هەر وا، چونکە هەر دووکیان لە نەبوونی ئەمیر دا مردن.
           هەڵبەت، چاک دەزانم  نووسین سەبارەت بە ئەمیر کزە لە دڵی من و گشت ئەوانەی ناسیویانە هەڵدەستێنێ . بە ڕاستی ئاستەمە مرۆڤ قەبووڵ بکا ئەو ئینسانە تاقانە ، مێهرەبان ، دلسۆز و فیداکارە ئیدی چبڕ لە ناو ئێمە دا نییە بەڵام ئەمن پێم وایە دەکرێ  جەخت بکەینەوە  ئێمە بەخت یارمانە بۆ ئەوەی کەلک لە بەشێک لە زانست و ئاوەزی وەربگرین  و ئەو شانازییەمان هەبووە  لەگەڵی هەستاوین و دانیشتووین. ئەوەندەی ئەمن سەبارەت بە فێمینیزم، پیاو مەزنی ، ئیمپریالیزم ، و چەوسانەوەی چینایەتی فێر بووم لە دۆست و هاوکارە ئێرانییەکانمەوە فێر بووم.  ئەمیر پێشەنگی ئەو فێرکارانە بوو ، هەم بۆ من و هەم بۆ زۆر کەسی دیکە، ئەو پێشەنگێک بوو ، مامۆستایەک بوو، کەسێک بوو دلگرمی دامێ و هانی دام بەرەو پەروەردە ، لێکۆڵینەوە و ئینسانییەت.
             ئەمیر لە لای زۆر کەس خۆشەویست بوو، ئەو نەک هەر مامۆستا ، زانستکار ، تێکۆشەر ، کۆمۆنیستێکی سەر لە پێناو بوو ، بەڵکوو ئینسانێکی باش، مێهرەوان، دڵسۆز ، لەبەر دڵان و خەمخۆریش بوو. بەهرەیەکی تایبەتی  هەبوو بۆ نزیک بوونەوە و تێگەیشتن لە خەڵک و خۆ پێوە ماندوو کردن و سەرنجدانیان لە ناخی دڵەوە. ئەو دەیتوانی پێش بکەنێ، بزەی بێتە سەر لێوان و چێژ لە قسەی خۆش و لە نوکتە گێڕانەوە وەربگرێ. بوون لە مەحەزری ئەمیر دا مایەی شادی و کەیف خۆشی بوو، خەڵک وەک  ' کاک ئەمیر ' بانگیان دەکرد ، لە ڕاستیش دا ، هەر وا بوو ئەو وەک برایەک وا بوو بۆ زۆر لە ئێمە.  هێندێک لە ئێمەمانان پێمان دەگوت " ئەمیر خان "  نەک بە مانای  سیاسی یان  لە بەر هەڵکەوتی ئابووری  یان ئاستێکی بەرز لە هێرارشییەکی ڕواڵەتی دا، بەڵکوو لە بەر ئەوەی وەک لەزمانی ئینگلیسی دا دەڵێن ، لە خۆی دا " شازادەیەک " بوو. بە گوتنێکی دی، وەکوو ئینسانێک ، ئەو ئەوەندە لە ئاستێکی بەرزی ئینسانییەت دا بوو و بە پێی کاراکتێر و کەسایەتی خۆی و بە پێی فەلسەفە و باوەڕەکانی دەژیا .

                 ئەمیر خۆی بەختی کاری زانستی و تێکۆشان کردبوو ، بە هیچ جۆر گرینگی نەدەدا بە ماڵی دنیا ، مەقام و شانازی. کاتێک یەکێک لە برایەکانی هاتبوو بۆ سەردانی من ، باسی ئەوەی دەکرد ئەمیر لەوانەیە یەک یان دوو جووت گۆڕەوی و دەستێک پیژامەی هەبێ، ئێمە بە پێزانییەوە بیرمان لە خەسڵەتی ئەو پەڕ دەروێشانەی دەکردەوە و پێ دەکەنین. ئەمن وەبیرم دێ جارێک لە گەڵی دەچووم بۆ کۆنگرەی ئەمریکا بۆ چاوپێکەوتنی پیاوێک کە لە ئێران ژیا بوو و سەبارەت بەو ووڵاتە ووتاری بڵاو کردبووەوە؛ ئەمیر بە پێخاوسی بە هۆڵەکانی کۆنگرەی ئەمریکا دا دەگەڕا! ئەمن لە بەر خۆم دەمگوت ئەگەر لە بەر شەهرزاد نەبوایە ، ئەمیر چ گوێی نەدەدایە و دەیتوانی لە ناو خیابانان دا بژی. ئەمیر بە دوای مەقام، ماڵپەرستی ، یان شانازی و خۆ ڕانانەوە نەبوو بەڵکوو وێڵ و سەرگەردانی زانست و مرۆڤایەتی و عەداڵەت بۆ هەموان بوو. زۆر ساڵ لەمەو بەر ، لە ساڵی ١٩٧٢-١٩٧١ ، وەبیرم دێ لە تاران لە ئوتوبۆس  دا بووم و بۆ شوێنێک دەچووم لە پڕێکدا دیتم ئەوە ئەمیر لەکەنار جادە لە سەفی ئوتوبۆس دا ڕاوەستاوە و چاوەڕێ دەکا – کتێبێکی بە دەستەوە بوو و دیار بوو سەری دە کتێبەکە دایە. ئەمیر قەت کاتی بە فیڕۆ نەدەدا، هەمیشە دەیەویست بخوێنێتەوە، گەنگەشە بکا و شت فێر بێ. هەمیشە ئامادە بوو ئەوەی دەیزانێ بە دڵئاواییەوە لەگەڵ خەڵکی دی بەشی بکا. لێکۆڵینەوەکەی سەبارەت بە ڕاپەڕێنی وەرزێران لە ناوچەی مەهاباد  بۆ من جێی سەرنجێکی تایبەتی بوو ، چونکە ئەمن بە ڕێگای لێکۆڵینەوەی مەردمناسانەی خۆمەوە باسی خۆڕاگری جووتێرانم دەزانی لە چەندین لادێی نزیک شیراز .
               ئەو کاتەی لە تاران دەژیام، ئەمیر هەمیشە حەولی دەدا تێکەڵاویم هەبێ لەگەڵ ئەو ماڵە کوردانەی  لە وێندەرێ دەژیان، هەمیشە لە بیرم دابوو و بانگی دەکردم بۆ شایی کوردی و میوانداریی کولتووریی ماڵە کوردەکان. دواتر لە ئەمریکا کاتێک بەشداریم کرد لە پڕۆتێستی خوێندکارانی ئێرانی دا بە دژی سەردانی شا لە واشنتن ، دی سی، چاکم وەبیر دێ چۆن ئەمیر بە هەڵەداوان هاتە لام و ماسکێکی دامێ بۆ ئەوەی ڕووم داپۆشم ، خوێندکاران هەموو ڕوویان داپۆشیبوو بۆ ئەوەی نەکەونە بەر هێرشی تۆڵە کردنەوەی حکوومەت چونکە مەئموورانی ساواک وێنەی ئەو خوێندکارانەیان دەگرت کە پڕۆتێستیان دەکرد.
              یەک لە لایەنە تایبەتییەکانی کەسایەتیی ئەمیر ڕێز و حورمەتی زۆری بۆ ژنان و پێزانینی لە ئاست ژنان بوو. ئەو بوو بە فێمێنیست و لە  کۆشی دایکی دا فێر بوو ڕێز لە ژنان بگرێ. بە بۆچوونی من ئەمیر ئەو ڕێز و خۆشەویستی ، پێزانی و هاوپێوەندییەی لە ئاست دایکی هەستی پێ دەکرد گواستییەوە  بۆ ژنانی دیکەش. بە داخەوە دەبێ بڵێم زۆربەی هەرە زۆری تەنانەت پیاوانی ئاکادێمیکیش وێدەچێ ژنان بە کەمتر دابنێن. ئەوان سەرنجێکی کەم دەدەنە سەر ژنان یان کارەکانیان – تەنانەت کەمتر بۆ سەر کارە ئاکادێمیکەکانیان سەبارەت بە ژنان و جینسییەت. ئێمە دەکرێ ئەوە لە کۆنفڕانسە ئاکادێمیکەکان دا ببینین  کاتێک پانێلێک لە ژنانانی زانستکار کاری خۆیان پێشکێش دەکەن ؛ ژنان کاری زانستی پیاوان دەخوێننەوە و لەگەڵ ئاکادێمێکی پیاو لە پانێلان دا بەشدار دەبن ، بەڵام بە پێچەوانەکەی وەنەبێ هەمیشە وا بێ. زۆربەی هەرە زۆری زانایانی پیاو  وێدەچێ وا بیر بکەنەوە لێکۆڵینەوە سەبارەت بە ژنان و مژارەکانی لە مەڕ ژنان زۆر لەگەڵ چێژی ئەواندا یەک ناگرنەوە و هەر ئاوا لە ئاستی گشتیش دا. لەگەڵ ئەوەشدا ، ئەمیر لەو ڕووەوەش بەتەواوی و هەتابڵێی دەگمەن و تایبەتی بوو. ئەوە هونەڕیکی گەورە نییە مرۆڤ خۆی بە ئیدەئالی گەورەوە ڕابنێ. بەڵام بۆ زۆربەی ئێمە ئەوە شتێکی دیکەیە ئەگەر ئەو ئیدەئالانە بخرێنە بواری کردارییەوە. ئەمیر هەموو کات و ساتێک، و لە ژیانی ڕۆژانە دا بە پێی باوەرییەکانی هەڵس و کەوتی دەکرد . پێی وا نەبوو ژنان دەبێ بە کەمتر دابندرێن و کەمتر لایان لێ بکرێتەوە.  تەواو بە پێچەوانە ، وا وێدەچوو ئەو زۆر شت سەبارەت بە ژیان و ئەزموونی ژنان بزانێ و لێیان تێ بگا.  لەوەش دەرچێ ، ئەو وێدەچوو لە زۆر ڕووەوە بە تایبەتی خۆی لە جێی ژنان دابنێ، ئەو وێدەچوو بە پێی ئەو نرخانەی بۆی پیرۆز بوون لەگەڵ ژنان بجووڵێتەوە و ئەوان بە خوشکانی خۆشەویستی خۆی بزانێ. ئەمیر لێوەشاوەیی ئەوەی تێدا بوو لە گەڵ زۆر خەڵکی جیاواز بە شێوەیەکی دڵپاکانە ، ڕێزلێنانە، و یەکسان بجووڵێتەوە . دیارە ئەوە ژنانیشی وەبەر دەگرت. وەبیرم دێ لە ساڵی ١٩٧١ لە تاران  باسی دوکاندارێکم بۆ گێڕاوە ، کە ئەمن داوام لێکرد بوو چاویلکەکەم بۆ چاک کاتەوە، ئەویش بە چاوێکی دێ لە منی دەڕوانی و دەیەویست بەپێی بۆچوونی خۆی لەمەڕ ڕەوشتی ژنانی ئەمریکایی ڕەفتارم لەگەڵ بکا -  کە ئەوەم بۆ ئەمیر گێڕاوە لەوە زۆر تووڕە بوو و بەشداری ئەو هەستە ناخۆشەی بوو دە من دا پێک هاتبوو . کاتێک ئەمیر بۆی گێڕامەوە کە سەری ژنێکی پیری داوە لە فیلادێلفیا ** کە کاتی خۆی لە مەهاباد نەخۆشەوانێکی میسیۆنێر ببوو بەر لەوەی ڕەزا شا م،یسیۆنێرە بێگانەکان لە ووڵات دەر کا ، خۆشەویستی و هەستی ئەمیر لە ئاست ئەو خانمە وەکوو ئینسانێک  خۆی دەرخست. ئەو ژنە بەو تەمەنەوە هێشتا لە بیری ئەو سەردەمایە لە ژیانی دا بوو کە لە مەهاباد تێی پەڕاندبوو و ئەمیر دەیگوت ئیدی لەو تەمەنەی دا جگە لەو سەردەمە نەبێ چیدیکە نییە دڵی پێی خۆش کا. ئەمیر ناو نیشانەکەی ئەو ژنەی دۆزیبووەوە چوو بووە دیداری و چاوپێکەوتنی لەگەڵ کرد بوو و لە سەر کاسێتی دەنگ ئاستەی کرد بوو – وەک هەمیشە لێکۆلەرەوەیەکی بوێر .کاتێک لە ساڵی ١٩٧٧ ئەمیر سەردانی مەین ی کرد ئەمن لە سەر مانگ و ڕۆژی خۆم بوو و چاوەڕوان بووم کچەکەم  چاوی بە دنیا بپشکوێ . کاتێک دە ماشێن دا بووین و شۆفێرەکە  بە سەر تاسەی سەرجادە دا لێی دەخوڕی ئەمیر چەند جار گوتی " لەسەرەخۆتر، لەسەرەخۆتر". من قەت نەم دی کەسی دیکە تێ بگا یان هەست پێ بکا کە بە خێرایی بە سەر تاسەی سەر خیابان دا ئاژۆتن و هەڵبەزینەوە دەکرێ دژواری و تەنانەت ئێش و ژان بۆ ژنی دووگیان ساز کا.
             ئەمیر لە بەر قەوارە پیاومەزنییەکانی کۆمەڵ هەمیشە هەستی بە ڕەنجی ژنان دەکرد و خەمخۆری کول و کەسەریان بوو. کاتێک چەند ساڵ لەوە پێش باسی ئەو چاوپێکەوتنانانەم بۆ کرد کە لەمەڕ توندوتیژیی ناومال و زەبروزەنگی جینسی  کرد بووم لە ژیانی خێزانی لە ئێران دا ، ئەو باسی نموونەیەکی دڵتاوێنی بۆ کردم  کە لە کوردستانی ئێران قەومابوو: کچێکی  کەم تەمەن بە مێرد درابوو و کاتێک مێردەکەی لەگەڵی جووت ببوو ئەو کچە بەستەزمانە بەرگەی نەگرتبوو هەموو گیانی بریندار ببوو و خوێنێکی زۆری  لە بەر ڕۆیشتبوو. خزمەکانی کچەکەیان گەیاندبووە دوکتور، و لە ترسی ئەوەی دواتر لێ پرسینەوەیان لەگەڵ بکری، لەوێ بە حاڵی خۆی بە جێیان هێشتبوو، و ئەویش دەخوێنی خۆی دا گەوزا بوو و مرد بوو . ئەمیر و شەریکی ژیانی شەهرزادی موجاب  بە دوو قۆڵی سەبارەت بە کوشتن بە  بیانووی " نامووس " یان نووسیوە، هەر وەها لەمەڕ زەبروزەنگی دڵبێزی جێنسییەتی. هەڵبەت دیارە ئەمیر ژیانی خۆی بەختی دۆزی کورد کرد بوو، ئامانجی ئەوە بوو یارمەتی بکا بە پاراستن و لێکۆڵینەوەی زمانە کوردییەکان و مێژوو و پەرەپێدانی یەکسانی و عەداڵەت بۆ کوردەکان.  لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو هیچ سڵی نەدەکردەوە لە ڕەخنەگرتن و سەرکۆنەی لایەنی پێوەندییە بەزیانەکانی پیاو مەزنی و پێوەندییە چینایەتییەکان  لە کولتوور ، کۆمەڵ و سیاسەتی کوردی دا .
            ئەمیر زانستکار، مامۆستا، تێکۆشەر و ئینسانێکی  بوێر و بێ خەوشی دڵپاک و شەریف  بوو، بە بۆچوونی من ئەو بە ژیانی خۆی درێژەی دا بە هۆش ، عاقڵێتی و ئینسانییەتی دایکی ، فاتمەی قەسیمی. بۆ من جێی داخە ، لەوەتا  بیست سی ساڵی ڕابردوو کە ماڵیان بار کرد بۆ تۆڕانتۆ  نەمتوانی هەڵس و کەوت و هامووشۆیەکی ئەوتۆم لەگەڵ ئەمیر و شەریکی ژیانی شەهرزاد  دا هەبێ ، ئەوە خەسارێکی گەورەیە  کە ئەو ناتوانێ درێژە بدا بە خەباتی خۆی لە کاری زانستی دا، لە تێکۆشان ، و دەرس دادان و تێکەڵاوییە ئینسانییەکانی لەتەک ئەوانیدی دا ، لەگەڵ ئەوەشدا ، ئەمن دڵنیام شەهرزادی موجاب  ماندوویی نەناسانە درێژە دەدا بە کاری زانستی و تێکۆشان لە بوارگەلێک دا کە ئەمیر و ئەو تێیدا هاوکار بوون.

دوو تێبینی وەرگێڕ:
*من لە کاک ئەمیری نەمرم بیستبوو لە مەهاباد لە بەر ڕەنگ و روخساری ئابڕاهامسۆن پێیان گوتووە ' برایمە سوور'
**مەبەست لە نەمر ئاگوستا گودهارت ە کە زیاتر لە بیست سال لەتەمەنی خۆی بەختی خزمەت بە خەڵکی مەهاباد و دەورو بەری کرد. کاک ئەمیر لە هاوینی ساڵی ١٩٧٧ دا چاوپێکەوتنی کرد بوو لەگەڵ گودهارت. بەخۆشییەوە ئەو دەنگە پارێزراوە و لە فیلمی بەڵگەیی 'میسیۆنی کوردستان 'دا  کەلکی لێ وەرگیراوە.

سەرچاوە:  دەروازە (گۆڤاری کوردی بۆ زانستە کۆمەڵایەتی و مرۆڤییەکان)،ژمارەی ٢، ئاوریلی ٢٠١٨، لاپەڕەی  ٢٤٠ – ٢٣٦ . جێی ئاماژەیە هەموو بابەتەکانی ئەو ژمارەیەی  ' دەروازە ' تەرخان کراوە بۆ بیرەوەری نەمر ئەمیر حەسەنپوور.