Wednesday, December 13, 2017

ووتاری بەڕێز یای فۆزا یۆسف هاوسەرۆکی شووڕای بەڕێوەبەری فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیکی باکووری سووریا، بە ڕێگای سکایپ

ووتاری بەڕێز فۆزا یۆسف هاوسەرۆکی شووڕای بەڕێوەبەری فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیکی باکووری سووریا، بە ڕێگای سکایپ دا

بۆ 
چاردەهەمین کۆنفڕانسی ناونەتەوەیی ' یەکەتی ئوڕووپا، تورکیا،ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردەکان' بەدیلی دێمۆکڕاتیک بۆ دیکتاتۆری و ئاڵۆزی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا – ڤیزیۆن و ستڕاتێژی کوردی – ٦و ٧ ی دیسامبری ٢٠١٧ برووکسێل، بێلژیک

لە سەرەتاوە بە ناوی هەموو ژنانی ئازادیخواز ، ژنانی تێکۆشەر لە ڕۆژئاوا، لە باکووری سووریا بە گەرمی سڵاو دەکەم لە هەموو بەشدارانی ئەو کۆنفڕانسە. هەر وەها بە ناوی ئەو ژنە تێکۆشەرانەی کە هەتا ئێستا تێکۆشانێکی دژوار دەکەن بە دژی داعش لە دەیرەزۆر کە ڕەنگە نوێنەرایەتی بابمەزنی لە ئاستێکی هەر بڵیند دا بکا. ئەمڕۆ لە ڕۆژئاوا، لە باکووری سووریا ژنانی کورد، ژنانی عەڕەب و هەر وەها ژنانی سوریانی دەستان داوەتە دەستی یەکتر و لە هەمبەر زۆرداریی داعش  کە لە هەرێمی ئێمە دا کۆیلە کردنی ژنان و کڕین و فرۆشتنی ژنانی بە شێوەیەکی دڕندانە پێش خست ئەمڕۆ تێکۆشانێکی دژوار دەکەن، هەر بۆیە بە ناوی هەموو ئەو ژنە تێکۆشەرانە سڵاوتان لێ دەکەم ، و هەر وەها دەستخۆشی دەکەم لە ڕێک خەرانی ئەو کۆنفڕانسە بۆ ساز کردنی ئەو دەرفەتە.
سەبارەت بە وەزعی ژنان، مرۆڤ دەکرێ بڵێ قەتڵی عامێک لە ژنان دەکرێ لە ئاستی جیهانی دا هەرچەند ناویشی لێ نەندرابێ بەڵام وەزع زۆر خراپە. ئاڵۆزی سیستمی بابمەزنی بە شێوەیەکی هەرە خراپ شوێن لە سەر ژن دادەنێ و ئەمڕۆ ئەو پارادیگمەی کە هەم ژنان، و هەم هەموو گەلانی بن دەستی خستووەتە ژێر کاریگەری خۆی ئەوە ئاڵۆزییەکی گەورەی لە هەموو جیهان دا هێناوەتە گۆڕێ و ئەو بارودۆخە لە هەموان زیاتر تەئسیر دەکا لە سەر منداڵان و ژنان. پارادیگمی ڕەگەزپەرستی، دین پەرەستی ، مەزهەب پەرستی و زایەند پەرەستی و ئەو چوار پارادیگمانە تەئسیرێکی زۆر خراپیان لە سەر ژیانی مرۆڤایەتی کردووە و شتێکی زۆر دەستبەجێ کە ئەرک دەخاتە سەر ئەستۆی ئێمە ئەوەیە کە لە بەرانبەر ئەو پارادیگمانە دا پارادیگمێکی نوێ پێش بخەین و لەو بارەیەوە ڕێبەر ئوێجاڵان بە ڕاستی هەنگاوی زۆر بوێرانە و هەنگاوی زۆر ئازایانەی پێش خستووە لە بەرانبەر ڕەگەز پەرستی دا پارادیگمی نەتەوەی دێمۆکڕاتیک، لە هەمبەر زایەند پەرەستیش پارادیگمی ئازادیی ژن و ژنناسی پێش خست. مرۆڤ دەتوانێ بڵێ لە سەدەی بیستەم دا نەتەوە – دەوڵەت  و ڕەگەز پەرستی و لە هەمان کاتدا زایەند پەرستی زۆر خۆی دەرخست،  ڕێبەر ئوێجاڵان لە بەرانبەر ئەوە دا هەنگاوی گرینگی هەڵیناوە، ئەویش هەنگاوی نەتەوەی دێمۆکڕاتیک و ژنناسی بوو .
ئێمەش وەکوو ژنانی ڕۆژئاوای کوردستان و هەر وەها ژنانی باکووری سووریا لە دوای تێکۆشانێکی بیست ساڵە و کاردانەوەی پارادیگمی ڕێبەر ئوێجاڵان مرۆڤ دەتوانێ بڵێ لە ئاڵۆزی سووریا دا هێزی هەرە ئامادە و ڕێکخراو لە ناو ژنانی ڕۆژئاوای کوردستان دا بوو ، هەر بۆیەش  شۆڕشی ژن و شۆڕشی نەتەوەیی و هەر وەها شۆڕش لە پێناوی دێمۆکڕاسی کە لە سووریا پێش کەوت مرۆڤ دەتوانێ بڵێ هەموویان بەیەکەوە هەڵسووڕان . جیاوازییەکی گەلێک مەزن لە ڕۆژئاوای کوردستان دا ئەوە بوو کە تەنێ بە کێشەی نەتەوەیییەوە نەچاردرا، لە تەنیشت پرسی نەتەوەیی دا ، لە تەنیشت چارەسەرکردنی کێشەی نەتەوەیی، گیروگرفت و کێشەی دێمۆکڕاسی هەر وەها پرسی ئازادیی ژنیش وەکوو پرسێکی بنەڕەتی هاتە گۆڕێ و لە پێناوی دا خەبات پێش خرا. لەگەڵ کەوتن و هاتنی ژنان بۆ ناو هەموو بوارەکانی ژیان ، لایەنی سیاسی، لایەنی عەسکەری ، لایەنی ئابووری، کولتووری هەر وەها کۆمەڵایەتی مرۆڤ دەتوانێ بڵێ تەئسیرێکی زۆر گەورەی هەبوو بۆ ئەوەی سیستمی بابمەزنی لاواز بێ و بەو شێوەیە ژن ئەو باوەڕییەی کە لە هەزار ساڵی ڕابردوو دا وونی کرد بوو، بە ڕاستی مرۆڤ دەتوانێ بڵێ جارێکی دیکە بە دەستی هێناوە ، خۆ باوەڕی وەرگرتەوە و ئەوەش بووە هۆکارێکی گەورە لە سەر باوەڕی ژن بە هێزی خۆی.
ئەمن دەتوانم بڵێم لەو شەش ساڵی ڕابردوو دا کە ڕیشەی دەگاتەوە چل ساڵ لە خەباتی بزووتنەوەی ئازادیی کوردستان بە ڕاستی لە ڕۆژئاوای کوردستان و لە هەموو سووریا دا ڕۆنێسانسێکی ژنان لە ژیان دا خۆی نواند، ئێمە زۆر و زەحمەتییەکی زۆرمان بە سەر هات بەڵام هەنگاوی زۆر گەورەش هەڵگیرانەوە .ئەمن بە کورتی دەتوانم ئەوانە بڵێم. چەند کەس لە ئاخاوتوانانیش باسی ئەو بابەتەیان کرد بۆیە من قسەکان دووپاتە ناکەمەوە، بە تایبەتی ئەو قانوونەی لە مەڕ ژنان کە لێرە دەرکەوت تەئسیرێکی زۆر گەورەی کرد لە سەر کۆمەڵ، هەر وەها سیستمی هاوسەرۆکایەتی تەئسیرێکی زۆر گەورەی هەبوو لە سەر ژیانی سیاسی، لە دێمۆکڕاتیزە کردنی ژیانی سیاسی دا دەورێکی زۆر مەزنی گێڕا ئەو سیستمەی هاوسەرۆکایەتی کە لە ڕۆژئاوای کوردستان هەڵدەسووڕێ و ئێستاش  لە باکووری سووریا بڵاو دەبێتەوە. هەر وەها مرۆڤ دەتوانێ بڵێ ئەمڕۆ لە سیستمێک دا کە ئێمە پێشی دەخەین سیستمی فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیکی باکووری سووریا ؛ ئێمە لە پەیماننامەی کۆمەڵایەتی دا گەلێک بابەتی بنەڕەتیمان سەبارەت بە ژنان گونجاندووە. لە سیستمی ئێمە دا لە هەموو کاروبارێک دا ژنان بەڕێژەی لە سەدی پەنجا جێ دەگرن و لە ڕیگای ئەو کۆنفڕانسەوە دەمەوێ مزگێنی بدەم بە هەموو ژنان کە ئەمڕۆ لە سیستمی ئێمە دا لە کۆمۆنەوە بگرە هەتا مەجلیسی گەڕەکان ، مەجلیسی شاران و مەجلیسی کانتۆنان ژنان بەڕێژەی پەنجا لە سەد بەشدارن و لە هەڵبژاردنەکانیشدا ئەو ڕێژەیە سەرکەوت. هەر وەها دیسان لە پەیماننامە کۆمەڵایەتی ئێمە دا مادەیەکی ئاوا گونجاوە کە بو نموونە سیستمی ئێمە هەتا کۆنگرەی گەلان لە سەر سیستمی هاوسەرۆکایەتی خۆی دادەمەزرێنێ. لە هەموو کۆمیتەکاندا، لە هەموو میکانیزمەکانی بەڕێوەبەری دا یەکسانی ژن و پیاو بە ئەساس دادەندرێ و ژن و پیاو بە ڕێژەیەکی یەکسان جێ دەگرن. ئەوە مژاری بنەرەتین کە هەر دوو لا جێی تێدا دەگرن. بە پێی پەیماننامەی کۆمەڵایەتی ژنان مافیان هەیە پارتی سیاسی دامەزرێنن، مافیان هەیە  ڕێکخستنی خۆسەری خۆیان دامەزرێنن، مافیان هەیە مەجلیسی خۆیان ساز کەن و مافیان هەیە لە ناو سیستمی فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیک دا سیستمی خۆسەری خۆیان دامەزرێنن. ئەو بابەتە لە ڕووی عەداڵەت و لە ڕووی ئابوورییەوە، لە رووی سیاسی و لە ڕووی کولتوورییەوە یانی مافی ژنان هەیە کە لە هەموو بوارەکانی ژیان دا بە شێوەیەکی خۆسەر و سەربەخۆ کاروباری خۆیان ڕێک بخەن. ئەو هەنگاوانەی کە ئێستا هەڵدەگیرێنەوە هەنگاو بەهەنگاون، ئێمە دەمانەوێ سیستمی فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیکی خۆمان لە سەر بنەمای ئازادیی ژن دابمەزرێنین و ئێمە دەتوانین بڵێین لە پڕێنسیپە سەرەکییەکانی پەیماننامەی کۆمەڵایەتی فێدراسیۆنی دێمۆکڕاتیکی باکووری سووریا دا ئازادیی ژن پرێنستپێکی بنەڕەتییە و ئێمە سیستمی خۆسەر دادەمەزرێنین و ئەوە بنەمای ئازادیی کۆمەڵ و بنیچەی عەداڵەتیشە. ئێمە لە پەیماننامەی کۆمەڵایەتی خۆمان دا  بەو شێوەیە ئەو بابەتەمان پێناسە کردووە.


لێرە دا دەمەوێ زۆر بە کورتی باسی ئەو هەڵبژاردنانەی دوایی بکەم. ئێمە لەو سێ مانگەی دواییدا دوو هەڵبژاردنمان بەڕێوە برد. هەڵبژاردنی کۆمۆنان، یانی هەڵبژاردنی مەجلیسی گەڕەکان و گوندان و هەر وەها شەش ڕۆژ لەمەوبەریش  لە یەکی مانگی دیسامبر ئێمە هەڵبژاردنی مەجلیسانمان کرد. بە ڕاستی ڕێژەی بەشداری ژنان هەم لە ڕووی خۆ پاڵاوتن و هەم لە ڕووی دەنگدانەوە هەژمارێکی زۆر گرینگ بوو و ئەوەش هێزێکی گەورەی دا بە ئێمە کە ژنان پشتی ئەو سیستمە دەگرن واتە سیستمی فێدراسیۆن، بە سیستمی خۆیانی دەزانن و مرۆڤ دەتوانێ بڵێ بەو شێوەیە لەو هەڵبژاردنانەش دا دەرکەوت کە سیستمی فێدراسیۆنی دێمۆكراتیکی باکووری سووریا نەک هەر سیستمی دەستەبەرکردنی مافی گەلانە، دەستەبەری مافی باوەڕییانە بەڵکوو  هەر وەها سیستمی دێمۆکڕاتیکی باکووری سووریا سیستمی ژنانیشە. بەو شێوەیە ئێمە نەک هەر تەئسیر دەکەین لە سەر شاری خۆمان، کۆمەڵی خۆمان . ئێستا لە ڕەقاش گەنگەشەیەکی بەگوڕ هەیە کە قانوونی لەمەڕ ژنان چۆن پێش بخرێ. لە مەنبج باسێکی ئاوا هاتووەتە گۆڕێ و من دەتوانم بڵێم ئەو گۆڕانانەی لە هەرێمی ئێمە دا کراون شوێنێکی گەورەی کردووە لە سەر کۆمەڵی عەڕەب . مرۆڤ ڕۆژ بە ڕۆژ ئەوە دەبینێ، لە سەر ژنانی عەڕەب تەئسیرێکی گەورەی کردووە. لە هەڵبژاردنی کۆمۆنان دا ، لەهەموو ئەو گوندانەی کە پێکهاتەی عەڕەب تێیاندا دەژین هاوسەرۆکایەتی ژن ساز بوو. لە ڕەقا ئەمڕۆ سیستمی هاوسەرۆکایەتی پێش کەوتووە، لە مەجلیسی دێرەزۆرێ پێش خرا، لە منبج پێش خرا. یانی ئەو شەپۆلی شۆڕشی ژنان کە لە ڕۆژئاوای کوردستان لە باکووری سووریا دەستی پێکرد ئەو شەپۆلە ڕۆژ بە ڕۆژ بە شوێنی دیکەی سووریاش دا بڵاو دەبێتەوە و ئەوە هێزێکی مەزن دەدا بە هەموو بزووتنەوەی ژنانی سووریا. یانی لەو دواییانە دا  زۆر مەجلیسی  ژنانی سووریا لە ناوچەی دیکەش پێک هاتوون . دیسان مرۆڤ دەتوانێ بڵێ کە لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا تەئسیرێکی گەورەی کردووە. ئەو قانوونەی کە لە سەر خۆسەری دێمۆکڕاتیکی ژنان  دەرچوو شوێنی هەبووە لە سەر باشووری کوردستان، تەنانەت لە سەر بزووتنەوەی ئازادیی تورکیا تەئسیرێکی گەورەی کردووە مرۆڤ دەتوانێ بڵێ بەڕاستی ئەمڕۆ شۆڕشێکی ژنان پێش دەکەوێ . لە ٢٥-ی مانگی نۆڤامبر ژنان لە هەموو باکووری سووریا دا ، لە تەواوی ڕۆژئاوای کوردستان خۆپێشاندانی زۆر گەورەیان کرد . لە کۆبانێ پیاوان لە دژی زەبروزنگ بە دژی ژنان خۆ پیشاندانێکی گەورەیان کرد، یانی نەتەنێ ژن ئازاد دەبن بەڵکوو ڕۆژ بە ڕۆژ لە زێهنییەتی پیاوانیش دا گۆڕان دروست دەبێ. هەر وەها ئیدی ئێمە ئەمڕۆ دەتوانین بڵێین ئەو هەواڵی پیاوی ئێمە کە باوەڕییان بە دێمۆکڕاسی هەیە ، باوەڕیان بە ئازادیی ژنان هەیە ئێمە دەبینین لە سەر جادان و لە هەموو شوێنێک ئەوانیش خۆیان دە چالاکی دان چونکە ئەو سیستمی بابمەزنی یە نەک هەر ژنان دەکاتە کۆیلە، پیاوانیش دەکاتە کۆیلە، سیستمی زەبروزەنگ تەنیا هەر بە دژی ژنان نییە بەڵکوو لە سەر هەموو کەسی بندەست بەڕێوە دەچێ و بووە بە پارادیگمێک و هەموو جیهانی خستووەتە ژێر تەئسیری خۆی، بۆیە پێویستە ئازادیی ژن و پیاو بەیەکەوە ساز بکرێ. ئەگەر ئێمە کۆمەڵی خۆمان وەکوو باڵندەیەک پێناسە بکەین ژن و پیاو وەکوو باڵەکانی ئەو باڵندەیەن و بۆ ئەوەی ئەو تەیرە بە شێوەی ئازاد بفڕێ پێویستە هەر دوو لاباڵەکانی ئازاد بن.



ئێمە بە پێی ئەو پڕێنسیپە دەجووڵێینەوە ، و بۆ ئەو مەبەستە ئاکادێمیمان هەیە، لەو ئاکادێمییانە دا پیاویش پەروەردە دەکەین ، ژنانیش پەروەردە دەکەین بۆ ئەوەی ئەو قانوونانەی کە پەسند کراون لە مەڕ گۆڕان و خۆ تازەکردنەوە نەک هەر لە سەر کاغەز بمێننەوە بەڵکوو ببێ بە کۆلتوورێک لە کۆمەڵ دا و وەکوو ڕێبازێک لە کۆمەڵ دا ، بە ڕاستیش ئەو سیستمە گەلێک تەئسیری هەیە و ئێمە لەو باوەڕە داین ئەو شوێنانە بە ساڵێک دوو ساڵ تێ ناپەڕن و بۆ ئەوە تێکۆشانێکی نەدیتراو پێویستە، تێکۆشانێکی فکری پێویستە، تێکۆشانێکی زانستی پێویستە و هەر وەها تێکۆشانێکی بەردەوام پێویستە. ئێمە ئێستا حەول دەدەین بەرنامەی پەروەردە کردنیش لە سەر بنەمای زێهنییەتێکی ئازادیخوازانە ئامادە بکەین و بە شێوەیە دەمانەوێ ئیدی سیستمی ئازادی ژن بکەینە سیستمێکی کۆمەڵایەتی کە هەموو لایەنەکانی ژیان بخاتە ژێر تەئسیری خۆی.




گونەی ییڵدز، بەڕێوەبەری دانیشتن: زۆر سپاس پێنج دەقیقەمان کات ماوە. ئێوە باسی تەئسیری ئەو سیستمەتان لە سەر ژنانی عەڕەبیش کرد. پرسێکی کورتم هەیە. ڕێژەی بەشداریی ژنی عەڕەب لە هێزی عەسکەری و هێزی مەدەنی دا چەندەیە؟ لەو بارەیەوە چ دەکرێ بڵێن؟

فۆزا یووسف: دیارە جێ لەگەڵ جێ دەگۆڕێ، زۆر جێگا هەن کە ماوەیەکی درێژە ڕزگار بوون وەک حەسەکێ، شەدادێ، تەل ئەبیەز یانی گرێ سپی ئەوانە ماوەیەکی درێژە ڕزگار کراون بۆیە لەواندا ڕێژەی بەشداری ژنان زۆر بەرزە، بۆ وێنە لە کۆمۆنان دا ئەوانیش جێی خۆیان گرتووە.  لەو جێیانەی باسم کرد لە هەموویاندا ڕێژەی بەشداری ژنان لە سەد دا پەنجایە. چ لە مەجلیسان و چ لە کۆمۆنان دا جێیان گرتووە، و ئەوەش ئاستی گۆڕان و گۆڕین کە لە  کۆمەڵی عەڕەبیش دا دروست بووە نیشان دەدا،  بەڵام بۆ نموونە لە  ڕەقا و دێرەزۆر و تەبقا و منبج گٶڕان کەم دەکرێ و مڕۆڤ دەکرێ بڵێ لەو شوێنانە هەڵبژاردنیش نەکراون، واتە لەوێ سیستمی هاوسەرۆکایەتی چووەتە پێشەوە بەڵام لە ڕووی بە کۆمەڵی بوونەوە لە ئاستی دەسپێکی خۆی دایە چونکە ئەو ناوچانە تازە ڕزگار کراون، بەڵام لەو شوێنانەی لە مێژە ڕزگار کراون مرۆڤ دەتوانێ بڵێ لە سەدی شێست، حەفتای ژنان دێنە ناو بزووتنەوە و لە ناو مێکانیزمی فێدراسیۆن دا بواری کورد و عەڕەب وەک یەک وان. ئێستا ڕێژەی ژنان لە سەدی پەنجایە.

گونەی ییڵدز: باشە، ئێوە باوەڕیتان هەیە بە ئیتیلافی ژێر سەرۆکایەتی ئەمریکا؟ ئێوە پێتان وایە ئەو ئیتیلافە بەردەوام بێ لەسەر هاوکاری لەگەڵ ئێوە دا؟

فۆزا یووسف: ئێمە تێکۆشانی خۆمان بەر لە هاتنی کۆوالیسیۆن دەست پێ کردووە. ئێمە بەر لەوەی کە کووالیسیۆن بکەوێتە ناو باکووری سووریا شۆڕشی خۆمان دەستمان پێ کرد بوو. هەر بۆیەیە باوەڕمان بە هێزی خۆمانە، بە پارادیگمی خۆمان و باوەڕیمان بەو تێکۆشانەیە کە هەتا ئێستا هێناومانە . بێگومان ئیتیفاقی ناونەتەوەیی، ئیتیفاقی سیاسی گرینگن بۆ پێش کەوتن، بەڵام ئەگەر ئێمە هێزی خۆسەری خۆمان، هێزی ناوخۆی خۆمان بە شێوەیەکی باش ڕێک نەخەین و ئێمە بەشی خۆمان نەکەین، ئەگەر کووالیسیۆن بشمێنێتەوە ئێمە چ پێشەڕۆژێکمان نییە. بۆیە هیزی ئەساسی ئێمە، هێزی گەلانە، هێزی کۆمەڵی ئێمەیە، هێزی ژنانە و ئێمە پاڵپشتمان دینامیکی ناوخۆییە و لە سەر ئەو باوەڕەین ئەگەر خۆمان باش ڕێک بخەین و تێکۆشانێکی پتەو بکەین هەر وەک لە مەڕ کۆبانێ هەموو کەس خۆی ناچار دی دەنگی خۆی یەک بخا، بە هێزی ناوخۆیی خۆمان ئێمە دەتوانین دۆستی خۆشمان ساز کەین و دەتوانین ئیتیفاقی باشیش پێش خەین.

گونەی ییڵدز: زۆر سپاس بەڕێز یووسف. بە داخەوە کاتمان کەمە، ئەگەر لە ناو ئامادەبووان  دا پرسیارێکی کورت هەبێ دەکرێ ئەویش وەربگرین.ئەگەر پرسیارێکتان هەبێ ئەمن حەولی خۆم دەدەم وەری گێڕم. فەرموو ئاخر پرسیار.


تۆماس شمێدینگر: پرسیارێکی زۆر کورت. زۆر خەڵک لەوە نیگەرانن  کە بۆچی ناوی ' ڕۆژئاوا '  لە  فێدراسیۆنی باکووری سووریا دەرهاوێژرا ؟ ئێوە دەکرێ شی بکەنەوە کە بۆ چی ئەو ناوە گۆڕدرا و ئەوە مانای چییە؟

فۆزا یووسف: لە سەرەتاوە ناو ڕۆژئاوا – باکووری سووریا بوو کاتێک کە سیستمی فێدراسیۆن دا مەزرا، دوایە ئێمە گەنگەشەمان کرد و بەڕاستی دمەتەقەیەکی زۆر کرا کە ئەو سیستمی فێدراسیۆنی ئێمە نەک هەر بۆ گەلی کوردە، نەک هەر بۆ نەتەوەیەکە ، ئێمە ئەوە بۆ هەموو سووریا وەکوو ڕێگای چارەسەرییەک دەبینین و لە حاڵەتێکی ئاوا دا پێویستە ناوێکی گشتی بەکار بهێندرێ کە هەر کەس خۆی تێدا ببینێ. ئێمە لە پێشدا ئەو پڕۆژەیەمان لە مەنتیقەی کوردانەوە دەست پێ کرد، بەڵام دوای ئەوە گەلێک ناوچەی عەڕەبان ڕزگار کران، بەو شێوەیە پێویست بوو ناویش وەکوو ناوەرۆکی خۆی هەموو کەس وەبەر بگرێ و هەموو کەس بکاتە بەردەنگی خۆی بۆیە ئێمە ئەوەمان بە دروستتر زانی کە باکووری سووریا بێ، چونکە لە باکوری سووریا، هەم کورد هەن، هەم عەڕەب هەن و هەم سوریانی هەن و خەڵکی دیکەش. و ئەگەر مرۆڤ ناوی  ڕۆژئاوای کوردستان بەکار بهێنێ ئەو دەمی دەبێ ناوی هەموو هەرێمەکانی دیکەش بەکار بهێندرێ و ئەوە هێندێک زەحمەت بوو بۆیە ئێمە بە باشمان زانی بۆچوونی دروست ئەوەیە ناوێک هەڵبژێرین کە هەموو گەل، هەموو پێکهاتەکان خۆیانی تێدا ببینن و ئەویش بە تەوافوقی  هەموو لایەک لە سەر ناوی ' باکووری سووریا '  ساخ بووینەوە و پەژراندمان. بەڵام ناوی ' ڕۆژئاوای کوردستان' دە پەیماننامە کۆمەڵایەتی دا هەیە و مافی گەلی کورد لە هەموو پەیماننامەی کۆمەڵایەتی دا دەستەبەر کراوە. ئێمە ویستمان ناو و ناوەرۆک لەگەڵ یەک بێنەوە، یانی بەردەنگی هەموو گەلان بێ.

گونەی ییڵدز: پرسیارێکی دیکە هەیە.


ئادەم ئوزوون: بەڵێ، وەزعی تورکیا چۆنە، تورکیا ئێستا دەیەوێ هێرش بکاتە سەر عەفرین. لەوێ ئاڵۆزی پێک بهێنێ، لەگەڵ ئەسەد دانیشێ. وەزعی ئەوان چۆنە؟ ئامادەکاری ئێوە هەیە بۆ دۆخێکی ئەوتۆ؟

فۆزا یووسف: یانی بێگومان تورکیا لە سووریا لە ڕووی ستڕاتێژییەوە دۆڕاندوویە، چونکە تورکیا لە دەسپێکەوە هەتا ئێستا بۆ ئەوەی سووریا بخاتە ناو ئاڵۆزی و ئاوری شەر لە سووریا بگەشێنێتەوە حەولێکی زۆری داوە . لە سەرەتاوە پشتیوانی کرد لە ' جەبهەتولنوسرە' ، پاشان پشتیوانی کرد لە ' جەیشی ئازاد ' و یارمەتییەکی زۆر گەورەی کرد بە ' داعش ' . و ئێستاش لە ئیدلیب ئەوان و جەبهەتولنوسرە کە بەردەوامی ئەلقاعیدەیە ڕێک کەوتوون و ئیدلیبی خستە بن چێژیی کۆلۆنیالی خۆی و ئێستا ڕووی خۆی لە عەفرین کردووە . تورکیا نایەوێ لە سووریا سەبات و ئارامی دامەزرێ، تورکیا نایەوێ چارەسەری  لە سوریا پێک بێ، چونکە  نایەوێ ئەو چارەسەرییانە تەئسیر بکەن لە سەر تورکیاش. ئەمن دەتوانم ئەوە بلێم، ئەوە ساڵێکە گەلەکەمان لە عەفرین لە بن هەڕەشەی تورکیا دایە کە هێرشی بکاتە سەری . گەل لەوێ خەریکی ئامادەکارییەکی گەورەیە و بۆ ئەوەی خۆشی بپارێزێ حازرێتی کراوە و ئێمە دەڵێین ئەگەر لە عەفرین شەڕ بێتە گۆڕێ ئەوە تەنێ بە عەفرینەوە سنووردار نابێ و هەموو سنوورەکانی تورکیا دەخاتە ژێر مەترسی و شەڕ هەموو جێیەک دەگرێتەوە. چونکە ئەگەر بۆمب لە عەفرین بتەقن ، قامشلۆ بێدەنگ نابێ، تل ئەبیەز بێدەنگ نابێ، حەسەکە بێدەنگ نابێ. ئەو کوردانەی لە شام دەژین ، ئەو کوردانەی کە لە حەڵەب دەژین بێدەنگ نابن ، ئەوە مانای ئەوەیە ئەو ئاڵۆزییە بە هەموو سووریا دا بڵاو دەبێتەوە و ئێمە دەمانەوێ بە ڕێگای ئەم کۆنفڕانسەی ئێوە دا وشدارییەکیش بدەین کە ئەگەر بەڕاستی کۆمەڵی ناونەتەوەیی دەیەوێ چارەسەرییەک بۆ دۆخی سووریا بدۆزێتەوە و قەیرانی سووریا بە ڕێگایەکی سیاسی دا چارەسەر بکرێ ئەو دەمی پێویستە هەڵوێستێک لە بەرانبەر تورکیا دا بگرن ، چونکە ئەگەر لە عەفرین شەڕ بقەومێ هەموو ئەو کۆبوونەوانەی کە بۆ دۆزینەوەی چارەسەری بۆ قەیرانی سووریا دەکرێن تێک دەچن، هەموو هەوڵدانەکان لە ناو دەچن و ئەگەر لە عەفرین شەڕ هەبێ ئاشتی لە سووریا دانامەزرێ، دەبێ هەموو کەس بەو نزیکبوونەوەیەوە هەڵوێست دەرببڕێ و ئەوە هەڵوێستێکی دروستە. ئێمە دەڵێین عەفرینیش هەر وەک کۆبانێ کە تێیدا بەرخوەدانێکی گەورە کرا، لەوێش بەرخوەدانی سەدە دەکرێ و ئێمە بە هیچجۆر ناهێڵین عەفرین بە دەستی داگیرکەری تورک بکرێتە کۆلۆنی.

گونەی ییڵدز: گەلێک سپاس بەڕێز یووسف بۆ بەشداریتان  




سازاندن لە کورمانجییەوە بۆ سۆرانی: حەسەن قازی                





Tuesday, December 12, 2017

عەبباس وەلی : کوردەکان حەوجێیان بە ڕێبەرێکی عاقڵە


 گازێتە دوڤار (دیوار) ٩-ی دیسامبری ٢٠١٧

عەبباس وەلی : کوردەکان حەوجێیان بە ڕێبەرێکی عاقڵە

پرۆفێسۆر.دوکتورعەبباس وەلی، بە هەڵسەنگانی بڕیاری ئەنجامدانی ڕێفراندۆم لە لایەن مەسعوود بارزانییەوە و ئەو شتانەی بە دوویدا هاتن دەڵێ: " ئەو هەر دەبێ خۆی بە خەتابار بزانێ بۆ ئەوەی بە سەری خۆی و بە سەری نەتەوەکەی هێنا " . وەڵی بە داوخوازی گۆڕان لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دا کە بکرێ ئینسانەکان بەشداریی دێمۆکڕاتیکیان دەستە بەر بکرێ و شەفافییەت هەبێ  ئاوا درێژە بە قسەکانی دەدا: " کوردەکان حەوجێیان بە ڕێبەرێکی عاقڵە، کەسێکی دووربین کە بتوانێ لە دەرەوەی ئەمڕۆ بیر بکاتەوە،  حەوجێیان بە ڕێبەرێکە ئەمڕۆ ببینێ و نەخشە بۆ بەیانی دابنێ. سیاسەتی کوردی پڕ بووە لە قارەمانەتی و فیداکاری بەڵام عەقل و ڤیزۆنی نەبووە.

وەجدی ئاربای
دیار بەکر – لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە تورکیا ڕووداوەکان خێرا تێدەپەڕن. هێندێک بابەت بەر لەوەی قسەیان زۆر لە سەر کرابێ و تەواو ڕوون بووبنەوە بەلاوە دەندرێن.  لە ڕاستیدا ماوەیەکی زۆر بە سەرئەنجام درانی ڕێفراندۆمی سەربەخۆیی لە باشووری کوردستان تێ نەپەڕیوە. دیارە پێشوەچوونەکانی دوای ڕێفراندۆم لە نزیکەوە پێوەندی پەیدا دەکەنەوە بە تورکیا و کوردەکانەوە. لە بەر ئەوە ڕێفراندۆم و پێهاتەکانی لە ڕۆژەڤی گرینگی هێندێک سیاسەت دا بوو. ئەگەر قسەشی لەسەر نەکرێ هێشتا بابەتێکی گرینگە. هەر چەند ڕۆژەڤ چەشناوچەشن و پریش بێ، دۆزی گرینگی وەک دۆزی کورد دەکرێ وەبخرێ بەڵام ناکرێ لە بیر بکرێ.
 داوامان لە پڕۆفسۆر دوکتور عەبباس وەلی کرد کە لە نزیکەوە بە دووی پێشوەچوونەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە دەچێ و سەبارەت بە کوردان کتێبی زۆر گرینگی نووسیوە، هەڵسەنگاندی خۆی لە سەر ئەو ڕێفراندۆمەی لە باشووری کوردستان کرا باس بکا. وەلی ڕەخنەی خۆی سەبارەت بە شێوەی ئەنجامدانی ڕێفراندۆمەکە پێشتر باس کرد بوو، لەم وتووێژەی ئێستا دا بۆچوونەکانی  سەبارەت بە بڕیاردان بۆ ڕێفڕاندۆم، بەشداری لە رێفراندۆم، ڕووداەکانی دوای ڕێفراندۆم ، ئەستاندنی کەرکووک و شوێنە جێ ناکۆکییەکانی دیکە  لە دەست کوردەکان و قەیرانی سیاسی لە باشووری کوردستان دەهێنێتە گۆڕێ . هەڵبەت  ڕێگای دەرچوون لەو قەیرانەش باس دەکا...  

بەڕێز وەلی ئێمە لێرەین بۆ ئەوەی سەبارەت بە ڕێفراندۆمی سەربەخۆێی لەباشووری کوردستان و دوایین پێشوەچوونەکان قسەتان لەگەڵ بکەین. بەڵام لە پێشدا، لە ڕێفراندۆمەوە دەست پێ دەکەین. بۆچی دینامیکەکانی باشووری کوردستان لە بەر چاو نەگیرا کاتێک بڕیار درا خەڵک بچنە پای سندووقی دەنگدان. ئێستا وا وەبەرچاو دێ ئەوە بۆچوونێکی ڕاست نەبووە. باشە بە دیتنی ئێوە بۆچی سەرەڕای دژایەتی لەگەڵ ڕێفراندۆم ئەو ڕێفراندمە بۆ سەربەخۆیی کرا؟


ئەنجامدانی ڕێفراندۆم بڕیارێکی شەخسی بوو کە لەبەر هۆی تایبەتی سیاسی بەڕێوە چوو. داعش تێک شکێندرابوو و ئاغای بارزانی حەوجێی بەوە بوو دەستەڵاتی خۆی سەقامگیر بکا بەر لە پەیدا بوونی سەردەمێکی نوێ لە سیاسەتی عێڕاق و هەرێمی دا. ئەو ئەو ڕاستییەی دەزانی سەردەمی دوای داعش لە سەر بنەمایەکی نوێی پارسەنگی هێزەکان دادەندرێ و ئەوە بە مانای ئاڕایشێکی تازەی هێزەکان دەبێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی و لە عێڕاق و سووریا دا بە تایبەتی. ئاغای بارزانی و ڕاوێژکارە بێگانە و خۆماڵییەکانی دەیانزانی ساز کردنەوەی دەستەڵاتی سەروەری عێڕاق لە ڕۆژەڤ دایە و ئێران دەورێکی کلیلی و بڕیاردەرانەی تێدا دەگێڕێ. ئەوە ئاشکرا بوو کە دەوڵەتێکی سەروەری کە ئێران پشتیوانی لێ بکا لە دوای عێڕاقێکی کە قەیرانی لە پشت سەری خۆی جێهێشتووە مەیلی زۆر پتەوی بە ناوەندەوە گرێ دان لەخۆیەوە نیشان دەدەا ، وڕاستەوڕاست دەستدرێژی دەکا بۆ سەر ئۆتۆریتەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە هەولێر، و ساز بوونی کێشەی ناوخۆیی و خیلاف لە سەر خاک زۆر مومکینە. بارزانی بۆ ئەوەی بتوانێ ڕووبەڕووی ئەو هەلومەرجانە ببێتەوە حەوجێی بەوە بوو دەستەڵاتی خۆی سەقامگرتوو کا و مەشرووعییەتی خۆی ببووژێنێتەوە کە لە ساڵی ٢٠١٤ وە بە جیدی سەدەمەی وێکەوتبوو و دابەزیبوو. حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە ژێرسەرۆکایەتی ئاغای بارزانی دا بۆ ئەوەی لە بەرانبەر دژایەتی و ناڕەزایەتی ناوخۆیی کە ڕوویان لە زیاد بوون بوو ئۆتۆریتەی خۆی ڕابگرێ و بیپارێزێ  بە ئاشکرایی شانی دابووە بەر کردەوە و پێواژۆگەلی ناقانوونی، و نموونەی هەرە زەقی ئەو کردەوانە داخستنی بە تۆبزی پارڵمانی کوردستان، وەلانانی ئەو وەزیرانەی کە لە پێکهاتەی حکوومەت دا بەشێوەی دێمۆکڕاتیک هەڵبژێردرابوون ، وسکووت کردنی ڕۆژنامەنووسانی ڕەخنەگر و ئاکادێمیکان و داسەپاندنی بەرتەنگی ئازادیی ڕادەربڕین و کۆبوونەوە، ئەوانە بە جیدی سەدەمەی دابوو لە بنەمای مەشرووعییەتی سیاسی وی. ئیدی چبڕ نەدەکرا ئیدیعای مەشرووعییەتی دێمۆکڕاتیک بکرێ کاتێک بناغەی قانوونی دەستەڵاتەکەی لاواز کرا بوو. لە سیستمێکی پارڵمانی دا قانوونی بوونی دەستەڵات بریتییە لە ڕادەی مەشرووعییەتی دەستەڵات. بەڵام ئاغای بارزانی ماوەی سەرۆکایەتی خۆی درێژ کردەوە بە بێ ڕەزایەتی پارڵمان کە دەستگای سەرەکی قانوون دانانە لەو سیستمە دا. ئەوە مانای ئەوەیە کە لە ماوەی ٢ ساڵی ڕابردوو دا  سەرۆکایەتییەکەی وی قانوونی نەبووە و هەر بۆیەش مەشڕووع نەبووە. مەشرووعییەتی دێمۆکڕاتیکی جەماوەری نەبوو. ئاغای بارزانی بەوەی دەزانی و حەولی دا بە بیانووی شەڕ بە دژی داعش و پێویستی یەکێتیی نەتەوەیی بۆ بەرگری لە نیشتمان دایپۆشێ. بەڵام کە شەڕ تەواو بوو بیانووەکانیشی چ ئعتباریان نەما و ئەوە کاتێک بوو کە مەشڕووعیەتی سەرۆکایەتییەکەی داشکا. ئەوە دەکرا بە ڕێگای کردنەوەی پارڵمان و بانگەوازی هەڵبژاردنی نوێ تۆڵەی بکرێتەوە . بەڵام ئاغای بارزانی دڵنیا نەبوو لە ئاکامی هەڵبژاردنەکان ، خراپتر بوونی هەلومەرجی ئابووری و دارایی و سوخت بوونی حکوومەت زەربەی لە جەماوەرێتی وی دابوو. خەڵک چاوەڕوان بوون کەلک وەربگرن لە هەناردە کردنی نەوت، بەڵام هیچیان نەدی. سەبارەت بە داهاتی نەوت هیچ زانیارییان نەدرایە، خەڵک لەوە تێ نەدەگەیشتن بۆ چی حکوومەت هیچ داهاتی نییە بۆ جێ بە جێ کردنی بەرعۆدە داراییەکانی، دانی مووچە و هتاد. ئەو لەوە دەترسا ڕوو لە خەڵک بنێ و داوایان لێ بکا بۆ خولێکی دیکەش ماناداتی بدەنێ. هەر وەها دڵنیاش نەبوو لە پتەو بوونی ئیتیلافەکەی لەتەک یەنەکە دا کە بە هۆی دوو هۆکارەوە پارێزرابوو: یەکەم دابەش کردنی داهاتی نەوت و دووهەم  وەلا نانی گٶڕان لە پێواژۆی ڕەسمی سیاسی ( گۆڕان پارتییەکی تازەیە کە بە سەرکەوتووییەوە ملی لە یەنەکە سوو و لە هەڵبژاردنی ڕابردوو لە پارڵمان دا پلەی دووەمی بە دەست خست)، و بەو شێوەیە بێ بەش کردنی لە دەرفەتی گێڕانی دەورێکی بڕیاردەرانە لە شانۆی سیاسی دا. ڕێکخستنی سیاسی سەرۆکایەتی و فەرماندەیی هەم لە کەدەپە و هەم لە یەنەکە دا نا- مۆدێرنە، لە سەر بنەمای پێوەندییە نەریتییەکانی عەشیرە و تایفە داندراوە  کە تێیدا سەرۆکی عەشیرەت و سەرۆکی تاییفە پلەو پایەی هەرە بەرزیان هەیە. دەستەڵات شەخسسییە و بە ئاسایی موتڵەقە و سێ و دووی لێ ناکرێ ، و ئەوە خۆی لە دەستەڵات و قسەڕۆیشتوویی تایفەکانی بارزانی و تاڵەبانی دا دەنوێنێ کە سەرۆکی ئەو دوو پارتییانەن. ئەوەش تاڕادەیەک بۆچوونی بە ئامراز دانانی ڕێفراندۆم لە لایەن بارزانییەوە شی دەکاتەوە، ڕێفراندۆم  کە وەک ترۆپکی ماف و ئازادییە دێمۆکڕاتیک و مەدەنییەکانی خەڵک وایە. بارزانی مانداتی خەڵکی دەویست بۆ ئەوەی مەشرووعییەتی قانوونی – سیاسی خۆی  تازە کاتەوە و سەقامی پێ بدا کە هەر لە داشکان دا بوو. ئەو بە گردبڕی هیچ مەبەستی ئەوە نەبوو کە ئاکامی ڕێفڕاندۆم جێ بە جێ بکا هەر وەک ئەوەی کە چەندین جار زۆر بە ئاشکرایی ڕاگەیاند. ئەو مانداتی خەڵکی دەویست وەکوو ئامرازێک بۆ بووژاندنەوەی مەشڕووعییەتی سیاسی خۆی و وەکوو کارتێکی بەرەوە  لە پێواژۆی موزاکەرە لە گەڵ حکوومەتی بەغدا لە سەروبەندی دوای نەمانی داعش دا. ئەو بۆچوونە ئامرازیانە سەبارەت بە ڕێفراندۆم و لە ڕاستیدا سەبارەت بە مافە مەدەنی و دێمۆکڕاتیکەکان و ئازادییەکانی خەڵکی باشووری کوردستان بە گشتی  کاراکتێری ملهوڕانەی دەستەڵات و تەبیعەتی شەخسی حوکمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەسەلمێنێ. دەرکەوتنی پێوەندییە نەریتییەکان سەبارەت بە داهاتی نەوت لە قەوارەی دەستەڵاتی سیاسی دا شێوەیەکی تایبەتی لە زاڵبوونی ساز کردووە کە ئەمن پێی دەڵێم " زاڵبوونی عەشیرەتیی نەوتی – میراتی"  کە تێیدا ئۆتۆریتەی سیاسی بە ڕێگای تۆڕی پاتڕۆن – موشتەری لە سەر بنەمای دانی داهاتی نەوت لە بری وەفاداری سیاسی  دەپارێزدرێ و خۆی بەرهەم دەهێنێتەوە. ئەو تۆڕە موشتەرییانە هاوتەریبی قەوارەی ڕەسمی دەستەڵات لە حکوومەت دا هەڵدەسووڕێن و خۆیان لە قەوارەی ڕەسمی ئۆتۆریتە و مەشرووعییەتی دێمۆکڕاتیک دەدزنەوە. لە حکوومەتێکدا  کە لە سەر بنەمای زاڵبوونی عەشیرەتی نەوتی – میراتی  داندرابێ دەستەڵات بە گرژی شەخسییە و ئۆتۆریتە لە بناوانەوە نەریتییە. بە باوەڕی من پڕۆژەی ئاغای بارزانی سەبارەت بە ڕێفراندۆمی نا ئیلزامی، داوخوازی بۆ وەدەست هێنانی مانداتی دێمۆکڕاتیک بۆ درێژ کردنەوە و سەقامپێدانی دەستەڵاتی شەخسی خۆی ، دەبێ لەو چوارچێوەیە دا ببیندرێ. حیسابە هەڵە ستراتێژیکەکانی کە گەیشتە ' کارەسات' هاو تەریب بوو لەگەڵ ترسی لە ئاکامەکانی مانداتێکی دێمۆکڕاتیک کە خەڵک لە ڕێفراندۆم دا پێیان دا.  

ئەگەر چی ژمارەی ئەو کەسانەی لە ڕێفراندۆم دا بەشداریان کرد لە خوارەوەی ئەو ڕێژەیەی بوو کە چاوەڕوان دەکرا، بەڵام ژمارەی ئەو دەنگدەرانەی دەنگیان دا بە سەربەخۆیی زۆر بەرز بوو . بۆجوونی ئێوە لەو بارەیەوە چییە؟

هێندێک خەڵک دەستیان گێرایەوە لە دەنگدان، ئەوان بە هۆی جۆر بەجۆر پشتیوانیان لە ڕێفراندۆم نەکرد، یان بە بەفەردی یان بە کۆمەڵ، واتە، وەک بەشێک لە کۆمەلەیەکی دەستەیی یان سیاسی، بەڵام لە دوایین دەقیقە دا ئەوان بڕیاریان دا دەنگ بدەن و چوونە پای سەندووقان. ئەوەش بە تەواوی لە بەر تەبیعەتی ئەو بابەتەی بوو کە دەنگی بۆ دەدرا: ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی بابەتێکی سیاسی زۆر حەساس و عاتیفییە، زۆر زەحمەتە لە جێدا دژایەتی لەگەڵ بکرێ یان دەست بگێڕدرێتەوە لە بەشداری تێدا کردنی هەر بە پێی زەمینەی مەنتقی. لە ڕاستیدا، هەر ئەو مەنتیقەی کە مرۆڤ لە نیشتمانی خۆی دا بەسەربەخۆیی بژی، لە خاک و زێدی مێژوویی خۆیدا ، ئەوەندە هێزێکی دنەدەرە کە هەموو ئامانجی سیاسی مەنتقی ، هەموو جۆرە تێفکرین و دەستگێڕانەوەیەک وەپاش دەدا، واتە، تەنانەت ئەگەر هێندێک کەس ئەنجامدانی ڕێفراندۆمیان بە ناوەخت ، هەڵە و نا بەجێش  زانیبێ بڕیاریان دا دەنگی بۆ بدەن لە سەر بنەمای هەست و سۆز. ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی ئامانجێکی ناسیۆنالیستییە ، و خۆی لە خۆی دا ئاوێتەی ڕۆمانتیسیسمی سیاسی و هەست و نەست بووە بۆ ئەوەی مرۆڤ خۆی خاوەنی ماڵی خۆی و خۆی خاوەنی  تەعەلوقاتی خۆی بێ. ئەوە بە ووردی لە باشووری کوردستان ڕوویدا و ژمارەی بەرزی دەنگی ئا لە ڕێفراندۆم دا شی دەکاتەوە.

ئەو نامەیەی کە وەزیری کارو باری دەرەوەی ئەمریکا رێکس. دەبلیو. تیلرسن بۆ مەسعوود بارزانی نووسیوە و تێیدا داوای لێدەکا ڕێفراندۆم وەدوایە خا بڵاو بووەوە. سەرەڕای ئەو نامەیەش ، ئێوە ئەنجامدانی ڕێفراندۆم چۆن لێکدەدەنەوە بەو چاوهەڵبواردنەی کە لە پێشنیارەکانی ئەمریکا کرا؟ بۆچی بارزانی دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بە هێند نەگرت؟

وا وێدەچێ کە تێگەیشتنی بارزانی لە ناوەرۆکی ئەو نامەیە ، و لە ڕاستیدا تێگەیشتن لە هەڵوێستی ئەمریکا سەبارەت بە ڕێفراندۆم بە گشتی، لە سەر بنەمای زنجیرەیەک حیسابی هەڵەی بنەڕەتی بووبێ. بە باوەڕی من ئاغای بارزانی لە لایەکەوە  ئامانجە سیاسییە ستڕاتێژییە درێژ خایەنەکانی دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای لە عێڕاق خراپ لێکدایەوە ، و تا ڕادەیەکی زۆریش چاوی هەڵبوارد لە کێشەی بەرژەوەندی و دوژمنکاری دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران لە عێڕاق دا. ئەو پێی وا بوو کە ترسی ئەمریکا لە هێژێمۆنی سیاسی و نیزامی  ئێران لە عێڕاقێکی یەکگرتوو لە ژێر حوکمڕانی زۆربەی شیعە دا هۆکارێکی بڕیاردەرە لە بیر کردنەوەی ستڕاتێژیکی ئەمریکا سەبارەت بە عێڕاق دا ، بارزانی پێی وا بوو سەڕەڕای ئەو شتانەی کە سیاسەتمەدارانی ئەمریکایی بە قسە و بە ڕواڵەت دەیڵێن لە  لەحزەی حەساس دا و بە کاتی خۆی پشتیوانی دەکەن لە هەڕێمێکی کوردستانی لایەنگری ئەمریکا لە عێڕاق دا بۆ ڕاگرتنی پارسەنگ و بەگژ داهاتنەوەی حکوومەتێکی شیعە لە عێڕاق کە سەر بە ئێران بێ. پشتیوانی ئاشکرای  عەڕەبستانی سعوودی و ئیسراییل لە ڕێفراندۆم ، دوو هاوپەیمانی سەرەکی ئەمریکا لە هەرێم دا، دەکرێ گرینگ بووبن بۆ ئەوەی پێی وا بووبێ خوێندنەوەکەی لە ناوەرۆکی نامەی تیلرسن دروستە. هەر وەک ئەو دوای ئەو کارەساتە گوتی کە پشتیوانی ئەمریکا ئاکامەکەی یارمەتی نەبوو. ئەوە مانای ئەوەیە ئاغای بارزانی پێی وا بووە کە پشتیوانی سەرداگیراوی ئەمریکا دەگاتە یارمەتیدانی چالاک. بەڵام بەڕوونی دیارە ئەوە وادانانێکی هەڵە بووە لە سەر بنەمای خوێندنەوەیەکی هەڵەی بەرژەوەندییە ستراتێژیکە درێژخایەنەکانی ئەمریکا لە عێڕاق و لە ناوچە دا بە گشتی. ئاغای بارزانی نەدەبوو بەرعۆدەییەکانی ئەمریکا لە ئاست سەروەری و یەکپارچەیی خاکی عێڕاقێکی فێدێڕاڵی یەکگرتوو بە کەم  دابنێ. ئەو دەبوو ئەو ڕاستیەی لە بەرچاو بێ کە ئەمریکا هەر نەبێ دەساڵی ڕەبەق هاوکاری کرد لەگەڵ ئێران بۆ پشتیوانی کردن و سەقامگیر کردنی حکوومەتی ئاغای مالیکی لە عێڕاق. ئەو هاوکارییە بێ پسانەوە بەردەوام بوو دوای هێرشی داعش و شکانی ئەڕتەشی عێڕاق و هەڵوەشان و ڕووخانی حکوومەتی مالیکی. ئەمریکا دەستی ئێرانی ئاواڵە کرد و دەستی وەبەر نەهێنا  بۆ ساز کردنی حەشدی شەعبی، میلیشیای زەبەلاحی شیعە لە ژێر فەرماندەیی سپای قودسی ئێران ، لقی دەرەوەی ووڵاتی سپای پاسدارانی شۆڕش، بۆ پشتیوانی لە حکوومەتی ئاغای عەبادی  و ئەڕتەشی شڕوشەوێقی عێڕاق لە شەر بە دژی داعش دا. ئەمریکا و ئێران لە ئامانجێکی بەرزی ستراتێژیک دا لە عێڕاق هاوبەشن: ئەویش بەرعۆدەیی یە لە ئاست سەروەری و یەکپارچەیی خاکی دەوڵەتی عێڕاق. ئەو مەسەلەیە لە رووداوی گرتنی کەرکووک دا بە دەست حەشدی شەعبی، کە ئێران پشتیوانییان لێ دەکا ، و یەکەکانی جەیشی عێڕاق سەلماندی کە بڕیاردەرانە بوو، لە کاتێکدا ئەمریکا لەوێ ڕاوەستا بوو و چاوی لە پێواژۆیە بوو بە بێ ئەوەی حەول بدا خۆی تێوەردا و پێش بەو هێرشە بگرێ. ئاغای بارزانی هەڵەیەکی گەورەی ستڕاتێژیکی کرد. ئەو پێی وابوو کە لە عێڕاقی دوای داعش دا هەلومەرجی هاوکاری نێوان ئەمریکا – ئێران ئیدی چبر بەردەوام نابێ ، و ئەوەی کە ئەمریکا ئامادە دەبێ پشتیوانی لە خۆی و لە پڕۆژەکەی بکا لە دژی ڕێژیمێکی شیعە لە بەغدا کە ئێران پشتیوانی لێ دەکا. ئەو تووشی هەڵەیەکی پیس هات بۆ بە کەم دانانی بەرعۆدەیی ئەمریکا لە ئاست سەروەریی عێڕاق دا. بەرعۆدەیی ئەمریکا لە ئاست سەروەری و یەکپارچەیی خاک لە دەرەجەی یەکەمی گرینگی دایە بۆی بە لەبەرچاو گرتنی ئەو ڕووداوانەی کە لە وەتا ساڵی ٢٠١١ لە ووڵاتی دراوسێ لە سووریا دەقەومن. شکانی بەهاری عەڕەبی و سەرهەڵێنانی ئیسلامی جیهادی لە بەشی عەڕەبی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست جارێکی دیکە گرینگی پلە یەکی ستاتوسی دەوڵەتە ناوەندییە سەروەرەکان بۆ پاراستنی هێمنی و نەزم دادەگرێتەوە.

ئایا دەکرێ بگوترێ کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەیتوانی دوای ڕێفراندۆم دیپڵۆماسییەکی باش  ئەنجام بدا بۆ ئەوی ئاکامی ڕێفراندۆمەکە بۆ دنیا شی بکاتەوە و لە لایەن بیرو ڕای جیهانییەوە پەسند بکرێ؟  بە بۆچوونی ئێوە کارێکی ئاوا مومکین بوو بکرێ؟

لە حاڵی حازر دا هەلومەرج لە بواری پێواژۆی سیاسی و دیپڵۆماتیک و هەلسوکەوت بۆ حکوومەتی هەرێمی کوردستان زۆردژوارترە. ئاکامی ڕێفراندۆم گەیشتە تاکخستنەوەی سیاسی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، هەر ئەو تاکخستنەوەیەی کە ئاکامەکەی شکانی سەرۆکایەتی سیاسی حکوومەتی هەرێمی کوردستان و پڕۆژەی ڕێفراندۆم بوو بەتەواوی. هەر وەک پێشتر گوتم حیسابی هەڵەی سیاسی و هەڵەی ستراتێژیک هەڵویستی حکوومەتی هەرێمی کوردستانی لاواز کرد، دەستەڵات، پرێستیژ و نفووزی زۆر بە جیدی سەدەمەی وەیکەوتووە لە بەر حیسابی هەڵە وخەتای مەزنی ستراتێژیک و خراپ ڕاپەڕاندنی هەڵە سیاسییە- ستڕاتێژیکەکان. کەم رێی تێدەچێ حکوومەتی هەرێمی کوردستان بتوانێ ئەو دەستەڵاتە سیاسی و ئەو نفووزەی کە لە دەستی داوە بەو زووانە وەدەست بهێنێتەوە. لە ڕاستیدا، وا دەردەکەوێ بە هەموو حیسابێک لە هەلومەرجی ئاسایی سیاسی و دیپڵۆماتیک دا ماوەیەک دەخایێنێ بۆ ئەوەی سەبات پەیدا کاتەوە و هەڵوێستێکی سیاسی ' چالاکانە' ی هەبێ لە عێڕاق و لە ناوچە دا.
بەڵام هەلومەرجی هەنووکە دەکرێ بگۆڕدرێ بێتوو قەیرانێکی گشتی لە عێڕاق یان قەیرانێکی هەرێمی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا بێتە گۆڕێ. هەر وەک پێشتر گوتم وەزنی جێئۆپۆلیتیکی و گرینگی ستراتێژیکی باشوور، هەرێمی کوردستان لە عێڕاق بەگشتی و ئی حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەکرێ زۆر خێرا بگۆڕدرێ لەهەلومەرجی حەساس و گرینگ دا، ئەوان دەکرێ وەزنی جێئۆ پۆلیتیک و گرینگی ستراتێژیک بە دەست بهێنن زۆر زیاتر لە وەزنی واقعی سیاسی و گرینگی خۆیان لە هەلومەرجی قەیرانی سەرانسەری و هەڵوەشانی ئۆتۆریتەی ناوەندیی سیاسی لە عێڕاق دا .
بە لەبەر چاو گرتنی تایبەتمەندیی مێژوویی و سیاسی  دەوڵەتی عێڕاق ئەگەری ئەوەی قەیرانێکی ئاوا بگاتە لە بەریەک هەڵوەشانی دەستەڵاتی دەوڵەت و نەزمی سیاسی  لەعێڕاق وەنەبێ ڕێی تێنەچێ. عێڕاق ' دەوڵەتێکی دوای کۆلۆنیال ' ە و لەوێ قەوارەی باڵا دەستی سیاسی بە سەبات نییە. زۆر جار لەسەر بنەمای ئیتیلافێکی سیاسی لە شکانهاتوو دادەندرێ لە نێوان هێزە کۆمەڵایەتی – سیاسییەکان دا کە ڕقەبەری یەکتری دەکەن، بە قووڵی دابڕ دابڕن  لە ڕووی پێوەندییەکانی دینی و ئێتنیکی و کۆمەڵییەوە و بە پێی وەفادارییەکانی تاییفەیی/ عەشیرەتی نەریتی. ئەو قەوارە بێ سەباتە و سەقام نەگرتوویە  زۆر جار لە لایەن کەسایەتییەکی بەهێزی سیاسییەوە یەکدەخرێ و یەکگرتوو دەکرێ کە زەبرو زەنگ بە کار دەهێنێ  نەک قانوون بۆ ئەوەی تەسلیمییەتی سیاسی بەدەست بێنێ نەک ئەوەی کە بە پێی تەوافوق و ڕێک کەوتن هەلسوکەوت بکا. لە عێڕاق، وەک زۆربەی دەوڵەتەکانی دوای کۆلۆنیالی ، ‌هاووڵاتێتی بریتییە لە ' ناسێنەیەکی هاوبەش ' کە بە سەر دانیشتووان دا دەسەپێندرێ، لە لایەن دەوڵەتەوە بە کار دەهێندرێ بۆ ئەوەی بە ئامانجە ' ئەمنییەتییەکانی' خۆی بگا و  زاڵبوون و باڵادەستی خۆی بە سەر ئێتنیکە جیاوازەکان، دانیشتووانی دینی و عەشیرەتی لە خاکەکە دا دە کار بکا بۆ گەشاندنەوەی  نەزمی سیاسی. هاووڵاتێتی لە ناوەرۆکی دێمۆکڕاتیکی مافە گشتییە مەدەنی و دێمۆکڕاتیکەکان و ئازادییەکان شۆراوەتەوە کە لە ڕووی نەزەرییەوە بەستراونەتەوە بە چەمکی هاووڵاتێتی.بەردەوامی قەوارەیەکی سیاسی ئەوتۆ و شێوەکانی پێوەندیداری دیکەی دامەزراوە سیاسییەکان و پێواژۆیەکان لە سیاسەتی عێڕاقی دا زۆر بە ڕوونی نیشان دەدا کە سیاسەت لە سەر بنەمای تەوافوقێکی گشتی بەربڵاوی جەماوەری داناندرێ و ئەوەی کە پڕۆسەی سیاسی هێشتا نەبووە بە دامەزراوەییی . ئێستا نزیکەی سەدەیەکە عێڕاق دەوڵەتێکی دوای کۆلۆنیال ە ، بەڵام لەوە دا بەتەواوی  شکستی هێناوە کە ناسێنەیەکی سەرتاسەری و یەکگرتووی عیڕاقی بەرهەم بێنێ. هەڵوشان و لە بەریەک چوونی خێرای جەیشی عێڕاق لە بەرانبەر داعش دا، بەخێر هێنانی گەرمی داعش لە ناو کۆمەڵگەی سوننی لە عێڕاق، و لەو دواییانە دا سەرهەڵێنان و پەیدا بوونی حەشدی شەعبی، هێزێکی عەسکەری بە تەواوی شیعە، کە لە سەر بنەمای ناسێنەی دینیی شیعە ڕێک خراوە ، وە بیر هێنەرەوەیەکی بەهێزە بۆ سەلماندی نەبوونی ناسێنەنەیەکی سەرتاسەری یەکگرتوویی عێڕاقی. گشت ئەوانە ڕاستی ئارگومێنتی من دادەگرنەوە کە دەوڵەتی دوای کۆلۆنیال لەوە دا تێک شکاوە کە ناسێنەنەیەکی سەرتاسەری یەکگرتوویی عێڕاق ساز کا و ئەوەیکە پێوەندییەکان و پێبەندییەکانی تایفەیی و نەریتی هێشتا باڵادەست و زاڵن لە بواری سیاسی دا. ئەو هەلومەرجانە بێ سەباتی و قەیرانیان لێ دەکەوێتەوە چ لە ئاستی ووڵات و چ لە ناوچە دا.  

بۆچوونت چییە سەبارەت بەو هەلسەنگاندنانە کە دەڵێن حکوومەتی هەرێمی کوردستان حیسابی بۆ جووڵە سیاسییەکانی حکوومەتی ناوەندی عێڕاق و هەر وەها تورکیا و ئێران نەکردبوو کاتێک کە بڕیاری ئەنجامدانی ڕێفراندۆمی دا؟ ئایا دەکرێ بگوترێ ئەوە کورت بینییەکی سیاسی بوو؟

ئەمن پێم وایە من تا ڕادەیەکی زۆر ووڵامی ئەو پرسیارەم داوەتەوە، یان هەر نەبێ هێندێکی، جا بۆیە لێرە دا هەر ووڵامی حکوومەتی کوردستان بۆ دراوسێکانی شی دەکەمەوە، تەسەوری هەڵەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان  لەمەڕ هەڵکەوتی تورکیا و ئێران و بەرژەوەندییە کورت خایەن و درێژخایەنەکانیان لە سیاسەتی عێڕاق دا گەیشتە حیسابی هەڵەی ئەوان لە مەڕ کاردانەوەی ئەو دەوڵەتانە لە هەمبەر ڕێفراندۆم دا. ئێران و تورکیا دوو ووڵاتی دراوسێ بوون کە دەوری گرینگیان گێڕا لەو کارەساتە دا کە پڕۆژەی ئاخرشەڕی رێفراندۆمی بە دوو دا هات. لە پێوەندی لەگەڵ تورکیا دا، وا وێدەچێ ئاغای بارزانی لە سەر ژمارەیەک مژاری سیاسی و ئابووری جەختی کرد بێ. لە بواری ئابوورییەوە جەخت لە سەر برەوی پێوەندی و تێکەڵاوی بازرگانی دەکرا لەوانە هەناردە کردنی نەوت بە ڕێگای تورکیا دا ، کە بە هەراوی وا دادەندرا بە هاسانی خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی هەر دووک لا بکا. وا وێدەچێ ئاغای بارزانی وای حیساب کردبێ کە پێوەندییەکانی ئابووری و دارایی بۆ حکوومەتی تورکیا گرینگی ستراتێژیکییان هەیە. لە ڕووی سیاسییەوە، ئاغای بارزانی و ڕاوێژکارانی پێیان وا بووە لە ئیتیلافێکی ستراتێژیک دان لەگەڵ حکوومەتی ئاکەپە. دژایەتی کردنی پ.ک.ک و پەرەسەندنی نفووزی لە هەرێم دا لە ناوەندی ئەو ئیتیلافە ستڕاتێژیکە دابووە.بارزانی دەستی  ئەڕتەشی تورکیای کردەوە بۆ بەڕێوەبردنی عەمەلیات بەدژی پ.ک. ک لە باشوور. و تەنانەت بێ گوێدانە پێناخۆش بوونی زۆری حکومەتی عێڕاق ڕیگای دا بە تورکیا بۆ مۆڵ دانی هێزی شەڕ لە سەر خاکی کوردستان. لەوە دەرچێ  ئاغای بارزانی نفووزی خۆی لە ناو کۆمەڵگەی کورد لە تورکیا بەکار هێنا بۆ یارمەتیدانی ئاکەپە لە هەڵبژاردنە جۆر بە جۆرەکاندا، چ لەهەڵبژاردنی سەرتاسەری و چ لە هەڵبژاردنی جێیی دا. ئەو کاریگەرانە یارمەتی کرد بە بەربەرەکانی هەڵبژاردنی ئاکەپە بە وەگەر خستنی پشتیوانەکانی لە ناو کۆمەڵگەی کورد لە تورکیا دا بۆ ئەوەی دەنگ بدەن بە کاندیداکانی ئاکەپە. لەو ساڵانەی دواییدا ئاغای ئەردۆغان پشتیوانی ئاشکرای بارزانی بەکار هێنا بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ نفووز و خۆشەویستی لە ژێدەی هەدەپە و بۆ سەقام پێدان وبرەو پێدانی مەشڕووعییەتی خۆی وەکوو ڕێبەرێکی تورک بە هەبوونی پشتیوانێکی بەهێزی دەنگدەران لەناو کۆمەڵگەی کورد دا. هاوکاری ستراتێژیکی ئەوان لە بەرپێشوەچوونەکانی ڕۆژئاوا، سەدەمەی پێ گەیشت و لاواز بوو، واتە بە دەرکەوتن و سەرکەوتنی پەیەدە و یەپەگە  لە ڕۆژئاوا و ناتوانایی هێزەکانی سەر بە بارزانی بۆ پێشگرتن لەو پەرەسەندنە. حکوومەتی تورکیا هیوای ئەوە بوو پارتییە سیاسییەکان و ڕێکخراوەکانی لایەنگری بارزانی بەکار بهێنێ بۆ ساز کردنی هێزێکی بە وەکالەتی کاریگەر لە ڕۆژئاوا. بەڵام حەولی بارزانی بۆ وەدیهێنانی ئەو ئامانجە تێک شکا و سەری نەگرت، سەرەڕای بەرتەنگی جۆراوجۆری سیاسی و ئابووری کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان بە سەر پەیەدە و یەپەگەی داسەپاند لە ناوچەی سەر سنوور و لە باشووری کوردستان دا. هاوکاری پتەوی نیزامی لە نێوان یەپەگە و دەوڵەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا  لە سوورییە هۆی سەرەکی بوو بۆ دەپەراوێز کەوتنی هێزەکانی لایەنگری بارزانی لە ڕۆژئاوا.  لە ناوخۆی تورکیاش، گۆڕانی جەختی ستراتێژیکی لە سیاسەتەکانی ئاکەپە دا لە دوای هەڵبژاردنەکانی مانگی ژووەنی ٢٠١٥ و ئەو ئیتیلافەی ئاکەپە – مەهەپە کە بەدووی داهات بواری هاوکاری بۆ هێزەکانی سەر بە بارزانی بەرتەنگتر کرد. ئەوەش لە شکانی ئەو حەولانە دا خۆی دەنێوێنێ کە بۆ زیندوو کردنەوەی نێوانی هەدەپە – تورکیا دەدرێ، سەرەڕای ئەو ڕاستییەی کە هەدەپە لە بواری سیاسی و پڕۆسەی سیاسی قانوونی بە تۆبزی دوور خراوەتەوە. دوایین بیروڕا پێوییەکان دەڵێن  هەدەپە توانیویە پشتیوانی دەنگدەرانی خۆی لە ناو کۆمەڵگەی کورد دا بپارێزێ سەرەڕای ئەو هەموو هەنگاوە دوژمنکاریانەی بە دژی ئەو پارتییە، سەرۆکایەتییەکەی، ئەندامان و لایەنگرانی کراون. ئەوە بە ڕوونی نیشان دەدا بارزانی و لایەنگرانی لە ناو کۆمەڵگەی کورد لە ڕۆژئاوا و باکوور ناتوانن چاوەڕوانییەکانی ئاکەپە جێ بە جێ بکەن و وەکوو هێزی کاریگەر بجووڵێنەوە  و بایەخی ستڕاتێژیکی ئەوان لە حیساباتی سیاسی حکوومەتی تورکیا دا بە شێوەیەکی بەرچاو لە کورتێی داوە. لەو ڕوانگەیەوە پێشوەچوونەکانی ئەو دواییانەی ڕۆژئاوا زۆر گرینگ بوون چونکە وا وێدەچێ ئاغای بارزانی  گرینگی ستڕاتێژیکی ئەوانی بۆ حکوومەتی تورکیا بەکەم دانابێ. ئەو پێشوەچوونانە، ناتوانایی بۆ گۆڕینی ستڕاتێژی هەنووکەی
ئەمریکا و ئاکامی موحتەمەلی بۆ تورکیا لە سووریا و تارمایی ڕۆژئاوایەکی ئۆتۆنۆم لە ژێر حکوومەتی پەیەدە دا دەورێکی گرینگی گێڕا لە دژایەتی حکوومەتی تورکیا دا بە دژی ڕێفراندۆمی ئاغای بارزانی. مەترسی داوخوازی جەماوەریی سەربەخۆیی لە باشوور، تەنانەت ئەگەر لە لایەن هاوپەیمانێکی جێی بڕوای وەک مەسعوود بارزانیش بانگەوازی بۆ بکرێ ، زۆر لە بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بۆ تورکیا قورستر بوو، بە لانی کەمەوە لە هەلومەرجی هەنووکەی لەگۆڕانهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا. ئاغای بارزانی و دەستە ڕاوێژکارە لێزانەکانی  زۆر بەجیدیش هەڵوێستی ئێران و ئامانج و مەبەستەگەلی ڕێژیمە شیعەکەیان بە هەڵە تێگەیشتن و بە هەڵە لێک دایەوە. ستڕاتێژی پارسەنگی ئێران و ئەمریکا لە سەردەمی دوای داعش دا لە عێڕاق بە تەواوی ئاکامی پێچەوانە بوو. هەر وەک من پێشتر لەم وتووێژە دا شیم کردەوە، ئاغای بارزانی و ڕاوێژکارانی چاویان لە بەرعۆدەییەکانی ئەمریکا لە ئاست سەروەری و یەکپارچەیی خاکی عێڕاق هەڵبوارد، و لە ئاڵۆزی و پێچەڵپێچ بوونی پێوەندییەکانی ئێران – ئەمریکا ش تێ نەگەیشتن لە عێڕاقی دوای داعش دا.

دوای ڕێفراندۆم و دانەوەی کۆنتڕۆڵی کەرکووک بە حکوومەتی ناوەندی عێڕاق، قسەی وا هاتە گۆڕێ کە حکوومەتی هەرێمی کوردستان هیچ جۆرە ئامادەکاریی ئابووری، دیپڵۆماتیک و عەسکەری نەکرد بوو بۆ سەربەخۆیی؟ ئایا لەگەڵ ئەو بۆچوونە هەی؟

بەڵێ لەگەڵ ئەوە هەم. ئەمن لە وتووێژو بەرنامەی تێلێڤیزیۆنی دا بەر لە ئەنجام درانی ڕێفراندۆم و دوای ڕێفراندۆم  ئاماژەم بەو لایەنە کردووە. نەبوونی ئەو ئامادەکاریانە هەم هۆ و هەم نەتیجەی لێکدانەوەی هەڵەی ستڕاتێژیکی بارزانی و داوەری سەقەت و ڕووخێنەری بوو. ڕێفڕاندۆم بۆ سەربەخۆیی بە ڕوونی کارێکە بۆ سەروەری سیاسی. ئەوە ڕاگەیاندنی مەبەستە  بۆ حوکمڕانی سەروەر بە سەر دانیشتووانی خۆت لە خاک و نیشتمانی خۆت دا.
بریتییە لە ڕاگەیاندنی ئیرادەی سەروەری خۆت کە بە سەربەخۆیی لە خاکی خۆت دا قانوونان دابنێی و جێ بە جێیان بکەی، بریتیی یە لە ڕاگەیاندنی مەبەستی خۆت بۆ ساز کردنی  سیاسەتی سەربەخۆی ئابووری و دەرەوەیی و جێ بەجێ کردنیان. ئەو تواناییانە پێویستییان بە هەلومەرجی دیاری کراوی شیاو هەیە، هەلومەرجی دیاریکراوی وەدیهێنانیان، بەڵام لە سەرووی هەموو شتێکەوە  پێویستی بە هەلومەرجی  عەسکەری- ئەمنییەتی ، ئابووری – دارایی، سیاسی – دامەزراوەیی هەیە. ئەو هەلومەرجانە دەبێ ساز بکرێن بۆپشتیوانی و ڕاگرتنی ڕاگەیاندنی مەبەست بۆ دامەزراندنی سەروەر، تەنانەت ئەگەر ئەو ڕاگەیاندنە تەنیا جووڵەیەکی تاکتیکی بێ و لە ڕووی قانوونییەوە ئیلزامی نەبێ. ئاغای بارزانی و ڕاوێژکارانی زۆر ساویلکە بوون لەوەیدا کە پێیان وا بوو جووڵەیەکی تاکتیکی پێویستی بەو هەلومەرجانە نییە  بۆ ئەوەی بیپارێزن و پشتیوانی لێ بکەن، بە تایبەتی کاتێک بە هەڵە تێگەیشتن، بە هەڵە لێکدانەوە و تەنانەت بە هەڵە نیشان دان لەلایەن ئۆپۆزیسیۆنەوە  دەسلمێ ،چ لە ناو خۆ و چ لە دەرەوە. هەڵبەت هەلومەرجی سیاسی – ئەمنییەتی و سیاسی – دامەزراوەیی  لە دوای ڕێفراندۆم سەلماندیان کە بڕیاردەرانە بوون. ڕووداوەکانی ١٦-ی ئۆکتۆبر ، کەوتنی کەرکووک و ئەو کارەساتەی لێی کەوتەوە بە ئاشکرایی ئەو خاڵە دەسەلمێنێ . زۆر بە ڕوونی نیشانی دا ئاغای بارزانی سەرۆکایەتی حکوومەتێکی دەکرد کە هێزێکی یەکگرتووی عەسکەری – ئەمنییەتی نەبوو  لە سەر ئەرزی واقع و فەرماندەییەکی یەکگرتوویی عەسکەری – ئەمنییەتی نەبوو کە بتوانێ بڕیاری یەکگرتوو بدا و ڕاستەو ڕاست ئۆتۆریتەی خۆی لە هەموو خاکەکە دا بەکار بێنێ. کەدەپە و یەنەکە دوو ئەستوونی حکوومەتی هەرێمی کوردستان ، هەر کامەیان هێزی پێشمەرگەی  و دەستگای ئەمنییەتی و قەوارە سەرۆکایەتی و فەرماندەیی لەمەڕ خۆیان هەیە، ئەو نایەکگرتووییە و ئەو دەستە بەندییە سیاسییەی کە لێی دەکەوێتەوە بە قووڵی لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دا هەڵدەسووڕێ. ئەوە لە قەوارە سیاسییەکەی دا ناسۆرێکە کە لە سەر بنەمای ئیتیلافێک لە نێوان کەدەپە و یەنەکە هەڵنراوە. ئەو ئیتیلافە ئاکامی مەسڵەحەتێکی سیاسی و پڕاگماتیسمێکی ڕووتی سیاسی یە لە سەر بنەمای بەرژەوەندی کورت خایەنی ئەو دوو پارتییە سیاسییانە . ئەو ئیتیلافە لە سەر بنەمای بە ڕەسمی ناسینی ناوچەی دەستەڵات و نفووزی یەکتری بوو لە لایەن ئەو دوو پارتییانەوە، زۆنی کەدەپە ، گۆیا زۆنی زەرد بە ناوەندێتی هەولێر، زۆنی یەنەکە، گۆیا زۆنی کەسک، بە ناوەندێتی سڵیمانی. ئەو هێز دابەشکردنە مەسڵەحەتییە بە ڕێگای ئیمزا کردنی پەیماننامەیکی نهێنی پارێزراوە  بۆ دابەشکردنی داهاتی نەوت لە نێوان ئەو دوو پارتییە دا. ئەو ڕێکەوتنە، بە تایبەتی بە ڕەسمی ناسینی دوولایەنەی ناوچەی نفووز، کە بە کردەوە لە ساڵی ٤ -٢٠٠٣ وە  پەیڕەو کراوە لە ڕوانگەی هەر چەمکێکی یەکەتییەوە کە لێی بڕوانی ناکۆک و ناسازگارە.  لە ڕاستید، بەرنامەیەک بوو بۆ شەریکایەتی هێز و دابەشکردنی داهات ، تا ئەوەی کە ئێدارەیەکی یەکگرتووی سیاسی بێ. جا بۆیە لە دوای کارەساتەکە کە گەیشتە لە کیس دانی  % ٥٢  لە خاک و %٦٠ ی داهاتی نەوت کاتێک  ئاغای بارزانی لە تێلێڤیزۆنەوە ڕایگەیاندخیانەتی پێ کراوە ، قسەکانی  بە هێند وەرنەگیرا. چونکە هەموو کەس دەیزانی ئەو کەسانەی ئەو دەڵێ خەیانەتیان لێ کردووە و کەرکووکیان ڕادەستی حەشدی شەعبی ژێر فەرماندەیی ئێران کردووە، لە پڕێکدا لە زەوی سەریان دەر نەهێناوە ، نا، تەواو بە پێچەوانە، ئەوان سەرۆکانی دەستگای ئەمنییەتی و فەرماندەیی سیاسی یەنەکە بوون: هەموو کەس دەزانێ کە پاڤڵ تاڵەبانی، ئاراس و لاهۆر شیخ جەنگی لە ئەندامانی ناسراوی تاییفەی تاڵەبانی ن و بەو شێوەیە بەشێکن لە بلۆکی دەستەڵاتی نایەکگرتوو کە وەکووتر بە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دەناسرێ. لەوە دا هیچ گۆمان نییە کە ئەوان خیانەتیان بە نەتەوەی خۆیان کرد بە ڕادەست کردنی کەرکووک و پاشماوەی شوێنە جێی ناکۆکییەکان بە میلیشیایەکی شیعەی عێڕاقی کە لە لایەن ئێرانەوە ڕێک خرا بوو، بەڵام ئەو خیانەتە مێژووییە دەبێ لە ڕووی سیاسییەوە چاو لێ بکرێ، واتە، لە چوارچێوەی دینامیکی پێواژۆی سیاسی لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دا کە لە سەرقەوارەی بنەمای شەریکایەتی دەستەڵات  داندراوە لە نێوان کەدەپە و یەنەکە دا. پارسەنگی هێز کە بەڕێگای ساز کردنی ناوچەی نفووز و داهاتەوە دەپارێزدرێ بە سەرهەڵهێنان وخۆشەویستیی خێرای بزووتنەوەی گۆڕان  لە ساڵی ٢٠١١ چەتی تێکەوت. سەرکەوتنی گۆڕان لە هەڵبژاردن دا دوو ساڵ دواتر جێی بە یەنەکە لێژ کرد وەک دووهەمین پارتیی گەورە لە پارڵمان دا و ئەوە بووە هۆی زیاد بوونی لە زێدەی  زاڵبوونی کەدەپە لە قەوارەی شەریکایەتی دەستەڵات  لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دا. وا وێدەچێ یەنەکە ئەوەی پەژراند بێ کە بکەوێتە پلەی دووەمەوە لە حکوومەت دا تا ئەو جێیەی کە پەدەکە دەورێکی سەرەکە بگێڕێ بۆ بە گژداهاتنەوە و بەربەست کردنی نفووزی گۆڕان لە پێواژۆی سیاسی دا. جا بۆیە یەنەکە تا دوایی  پشتیوانی کرد لە سیاسەتەکان و کردەوەکانی دژی گۆڕانی ئاغای بارزانی.  لە ڕاستیدا خەبات بە دژی گۆڕان و حەولدان بۆ وەدەرنانی لە پڕۆسەی سیاسەتی ڕەسمی  بە مەبەستی پاراستنی هەلومەرجی شەریکایەتی دەستەڵات لە حکوومەتی هەرێمی کوردستان دا بوو بە بابەتێکی گرینگ لە قەوارەی ئیتیلافی نوێ و گۆڕاو دا، بەڵام بارزانی بەردەوام بوو لە سەر سیاسەتەکانی ملهوڕانە وکردەوە دەرهاوێژەکانی خۆی دوای دەپەراوێز خستنی کاریگەری گۆڕان و دەستی کرد بە سێرە گرتن لە هێندێک ئامانجی تایبەتی ناوەندی دەستەڵات و نفووز لە ناوخۆی یەنەکە دا. ئامانجی ئەوە بوو یەنەکە لەت بکا و جوێبوونەوەی ناوخۆیی تێدا ساز کا. ئەو دەیەویست ئۆپۆزیسیۆنی دژی حوکمڕانی خۆی لە ناوخۆی یەنەکە دا دەپەراوێز بخا و بە سەر ئەو لایەنە دا زاڵ بێ  کە ئامادە بوو باڵا دەستی ئەوە پەسند بکا و یارمەتی بدا لە بواری هێژێمۆنی زاڵبوونی دا ، واتە ئەو دەستەیەی کە بریتی بوون لە بڕبڕە پشتی تاییفەی تاڵەبانی. خیانەتی ١٦-ی ئۆکتۆبر بە جۆرێک کاردانەوەیەکی توند بوو لە لایەن ئەو ئۆپۆزیسیۆنەی کە لە ناوخۆی یەنەکە دا لە حاڵی زیاد بوون دا بوو لە بەرانبەر ملهوڕی و سیاسەتەکانی ئاغای بارزانی  کە مەبەستی ئەوە بوو هەموو دەستەڵات لە ژێر فەرماندەیی خۆی دا کۆ بکاتەوە. لە ڕاستیدا تۆوی خیانەت لە ناو قەوارەی دەستەڵاتی حکوومەتی هەرێمی کوردستان دا چەکەرەی کرد. بەو مانایە نیشانەی ناسۆرێک بوو لە قەوارەی دەستەڵات دا  کە بارزانی سازی کرد و سەرۆکایەتی کرد بۆ ماوەی ١٤ ساڵ . ئەو هەر دەبێ خۆی بە خەتابار بزانێ بۆ ئەوەی بە سەری خۆی و بە سەری نەتەوەکەی هێنا

بە تایبەتی  دوای تەسلیم کردنی کەرکووک، ڕەخنە لە پارتییە سیاسییە کوردەکان زیادی کرد. مەسعوود بارزانی وەک ڕێبەرێک و پێداگری وی لە سەر ڕێفڕاندۆم کەوتنە بەر ڕەخنەی هەرە زۆر و دوا جار ئەو دەستی لە کار کێشاوە . سیاسەتمەدارانی کورد چاوڕەوانی چ داهاتوویەک دەکەن ئێستا؟  ئایا ئێمە دەبێ چاوەڕوان بین ڕێبەرێکی نوێی بەهێز یان پارتییەکی نوێی بەهێز سەرهەڵێنن دوای وەفاتی جەلال تاڵەبانی و دەست لە کار کێشانەوەی بارزانی؟


خەڵک بە جیدی ناشادن سەبارەت بە هەلومەرجی سیاسی و ئابووری، ئەوان بە دروستی خەتا دەهێننەوە  سەر سەرۆکایەتی سیاسی ، حکوومەت و پارتییە سیاسییەکان، گەندەڵی سیاسی و لاوازییان.  ئەوان داوای گۆڕان دەکەن  کە بتوانێ دەستەبەری بەشداریی دێمۆکڕاتیک و شەفافییەت بێ. ئەوە مانای پڕۆسەیەکی کراوەی سیاسی  و پلورالیزمی ڕاستەقینە و بەشداریی جەماوەریی ، لێپرسینەوەی دێمۆکڕاتیکە لە سیستمێکی لە بەر یەک هەڵوەشاوی سیاسی دا. بەڵام ناکرێ مرۆڤ چاوەڕوانی گۆڕانی گرینگ بکا چونکە هەموو ڕێبەرە سیاسییەکان و پارتییەکان بە قووڵی لە خەڵک دەترسێن ، ئەو ترسە لە خەڵکی ئاسایی وایان لێ دەکا بە ئەگەری زۆر لە سەر حوکمڕانی سازشت بکەن لە سەر حیسابی مافە مەدەنی و دێمۆکڕاتیکەکان و ئازادییەکان. دەرکەوتن و سەرهەڵێنانی ڕێبەرێکی نوێی بەهێز کە بتوانی خەڵک دەنگ دا ، ئەوان لە دەوری خۆی و بەرنامە سیاسییەکەی کۆ بکاتەوە، کەسایەتییەکی بە ڕاستیی نەتەوەیی لە حاڵی حازر دا هەتا بڵێی نامومکینە. ئەوەی پێویستی پێی هەیە تەنێ هەر ڕێبەرێکی بە هێز نییە، پیاوێکی بەهێز کە خەڵک بەرەو پێشەوە بەرێ، بەڵکوو ڕێبەرێکی بەهێز پێویستە کە ئاوەز و ڤیزۆنی هەبێ. کوردەکان حەوجێیان بە ڕێبەرێکی عاقڵە، کەسێکی دووربین کە بتوانێ لە دەرەوەی ئەمڕۆ بیر بکاتەوە، رێبەرێک کە بتوانێ ئەمڕۆ ببینێ و نەخشە بۆ بەیانی دابنێ. ڕێبەرێکی ئاوا لە سیاسەتی کوردی دا جێی دیارە. بە باوەڕی من ئەوە لاوازی هەرە سەختی سیاسەتی کوردی بووە، نەبوونێکی هەرە گەورە  کە ئاکامی کارەساتاوی لێ کەوتووەتەوە بۆ کۆمەڵی کورد.  سیاسەتی کوردی پڕ بووە لە قارەمانەتی و فیداکاری بەڵام عەقل و ڤیزۆنی نەبووە. تەنێ دەکرێ مێژووی کورد بخوێنییەوە بۆ ئەوەی ڕاستی تاڵی ئەو دەربڕینەی تێدا ببینی. مێژووی کورد مێژوویەکی پەرۆشە، مێژووی چاوەروانی بوێرانە و هێوای لە کیس چوو، مێژووی فیداکاری و خیانەت، شکان و نائومێدی یە.

وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە بۆ تورکی : تارکان توفان
وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە بۆ کوردیی سۆرانی : حەسەن قازی
وەرگێڕانی  شیکردنەوەی ئاربای سەبارەت بە وتووێژەکە
لە تورکی یەوە: حەسەن قازی 






Sunday, December 10, 2017

دەوری کۆمەڵگەی ڕۆژئاوایی و ناونەتەوەیی لە پێناوی چارەسەرییەکی ئاشتییانە و بڕیاری دادگەی پێداچوونەوەی بێلژیک سەبارەت بە بزووتنەوەی کورد

چاردەهەمین کۆنفڕانسی ناونەتەوەیی ' یەکەتی ئوڕووپا، تورکیا،ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردەکان'
بەدیلی دێمۆکڕاتیک بۆ دیکتاتۆری و ئاڵۆزی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا – ڤیزیۆن و ستڕاتێژی کوردی – ٦و ٧ ی دیسامبری ٢٠١٧ ، برووکسێل

ووتاری ژان فێرمۆن ، پارێزەر و سکرتێری گشتی کۆمەڵەی ناونەتەوەیی پارێزەرانی دێمۆکڕاتیک، بێلژیک

دەوری کۆمەڵگەی ڕۆژئاوایی و ناونەتەوەیی لە پێناوی چارەسەرییەکی ئاشتییانە و بڕیاری دادگەی پێداچوونەوەی بێلژیک سەبارەت بە بزووتنەوەی کورد

ئەمن بە دڵنیاییەوە نایەڵم قسەکانم لە ١٠ دەقیقەی تێ پەڕێنێ. یایان و کاکانی بەڕێز، ئەمن لە لایەن رێکخەرانی ئەو کۆنفڕانسەوە داوام لێکراوە بە کورتی لێکدانەوەی خۆم باس بکەم سەبارەت بە بڕیاری دادگەی پێداچوونەوەی بلێژیک کە لە ١٤ی سێپتامبری ٢٠١٧ دەری کرد، بڕیارێک کە ئەمن پێم وایە بۆ هەموو ئەو کەسانە گرینگە کە هەستی هاوپێوەندییان هەیە لەگەڵ گەلی کورد. یەکێک لە پرسیارەکانی کە لە دانیشتنی دانی بەیانی ئەمڕۆ دا هاتە گۆڕێ ئەوە بوو کە ئێمە چ دەتوانین بکەین بۆ ئەوەی پ.ک.ک لە لیستی تێڕۆر بهێندرێتە دەرێ و دیارە بە دوای ئەوە دا مۆری تاوانکاری لە سەر کوردان
هەڵبگیرێ و ئەمن پێم وایە دەرهێنانی پ.ک.ک لە لیستی تێڕۆر هەنگاوێکە لەو بارەیە دا.

دادگەی بێلژیک لە بڕیاری خۆیدا هەنگاوێکی زۆر چکۆڵەی هاویشت بەرەو ڕووبەڕوو بوونەوە لە گەڵ پێواژۆی بە تاوانکار کردن دا. لە ڕاستییدا ٤٠ کەس و دوو شەریکە کە لە لایەن دۆزگەری فێدێڕاڵی بێلژیکەوە ڕاوەدوو نرا بوون وەک ڕێبەران یان ئەندامانی ڕێکخستنی تێڕۆریستی بە تاوانی گرێدراوبوون بە پارتیا کارکەرێن کوردستان، پ.ک.ک وە. کەیسی تاوان وەپاڵدانەکە بریتی بوو لە ڕێبەرایەتی گرووپێکی تێڕۆریستی یان هەر جۆرە یارمەتیدانێکی گرووپێکی ئەوتۆ. هیچکام لە تاوانبارکراوەکان بە هیچ جۆر لە هیچ کردەوەیەکی توندو تیژی دا بەشداریان نەکردبوو و لە ڕاستیدا هێندێک لە تاوانبارکراوەکان نوێنەرایەتی دیپڵۆماتیکی بزووتنەوەی کوردیان دەکرد لە پارڵمانی ئوڕووپا، رێبەرانی کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان بوون ، نوێنەری پارتیی یەکێتیی دێمۆکڕاتیک لە برووکسێل، کوردی ئاوای کە چالاکیان هەبوو لە تێلێڤیزۆنی کوردی دا و هەر وەها جگە لەو ٤٠ کەسە دوو شەریکەش ، دوو شەریکەی میدیایی ، یان دوو خانووی بەرهەمهێنان کە سەر بە تێلێڤیزیۆنی کوردی بوون کە لە بێلژیک دامەزراون. ڕەنگە پێویست بکا ئەمن بە چەند ووشە بڵێم کە ئەو کەیسە چۆن چووە بەرەوە  [ ئەوە دەڵێن لە بەر وەرگێڕان هێندێک بە کاوەخۆتر قسە بکەم].


ئەو لێکۆڵینەوەیە لە ساڵی ٢٠٠٧ دا دەستی پێکرد؛ ئەوەیکە ئەو دەمی ڕوویدا ئەوە بوو کاربەدەستانی تورک بە توندی فشاریان خستە سەر حکوومەتی بێلژیک و کاربەدستانی بێلژیک کە هەموو داو دەستگا کوردییەکان لە برووکسێل دابخەن و ڕاوەدووی گشت ئەو کەسانە بنێن کە چالاک بوون وەکوو نوێنەرانی کوردەکان لە ووڵاتی بێلژیک دا . دەسەڵاتدارە بێلژیکییەکان لە چەند دەرفەت دا بە تورکەکان و بە سەفاڕەتخانەی تورکیایان ڕاگەیاند ئەو سەنەد و بەڵگانەی ئەوان داویانە بە کاربەدەستانی بێلژیک  زیاتر وە نامیلکەی پڕۆپاگاندا دەچن هەتا ئەوەی کە پەروەندەی تاوانکاری بن و لە سەر ئەو بنەمایە، لە سەر بنەمای ئەو شتانەی کە تورکیا داویەتی ناکرێ پێواژۆی ڕاوەدوو نان وەگەڕ بخرێ لە بێلژیک. تورکیا دوای ئەوە ڕووی لە برا گەورەی خۆی کرد واتە سەفاڕەتخانەی ئەمریکا. سەفاڕەتخانەی ئەمریکا دەستی کرد بە ڕێکخستنی  چاوپێکەوتن و دیدار کە تێیاندا سەفاڕەتخانەی تورکیا  بانگهێشتن کرا و لە هەمان کاتدا وەزاڕەتی کاروباری دەرەوەی بێلژیک و دۆزگەری فێدێڕاڵی بێلژیک بانگ کران بۆ ئەو دیدارە. ئامانجی ئەو دیدارانە ئەوە بوو فشار بخرێتە سەر دەسەلاتدارانی بێلژیکی بۆ ئەوەی بە دژی پ.ک.ک یان گۆیا نوێنەرایەتی پ.ک.ک لە برووکسێل بجووڵێنەوە. ئەو دیدارانە نزیکەی ساڵ و نیوێک بەردەوام بوون تا ئەوەی دواجار دۆزگەری فێدێڕاڵی بێلژیک کەپێم وایە لە مانگی ژانڤییەی ساڵی ٢٠٠٧ بانگهێشتن کرا بوو بۆ سەردانی تورکیا، و دوای ئەوەی گەڕاوە بیلژیک لە مانگی مارسی ساڵی ٢٠٠٧ دۆزێکی کردەوە نەک لە سەر بنەمای ئەو پەروەندەی کە تورکەکان دابوویان، چونکە ئەوان وەک هەمیشە پڕ بوون لە شاپەوگاپەی پڕۆپاگاندەیی، بەڵکوو لە سەر بنەمای هەموو جۆرە پەروەندەی پچووک لە بێلژیک کە بە جۆرێک پای کوردەکانی دەگرتەوە. شەڕ لە کۆمەڵەیەکی کوردی دا، گیرانی کوردێک بە هێندێک پارەوە، ڕێکخستنی کەمپێکی گەنجان لە شوێنێکی بێلژیک. دۆزگەر ئەو هەموو پەروەندە قۆڕانەی کۆ کردەوە سەر یەک  و ڕایگەیاند ئەوە چالاکی تۆڕی پ.ک.ک یە لە بێلژیک، جا بۆیە ئەمن ڕاوەدووی ئەوانە دەنێنم کە لە سەرەوەی ئەو تۆڕە دان. هەموو چیرۆکەکە ئاوا دەستی پێکرد و ئێمە سەبارەت بەو هەموو دیدارانە و ئەوەی ڕوویاندا ئاگادار بووین. لە بەر ئەو هۆیە سادەیە کە گشت پێوەندییەکان و ڕاپۆرتەکانی سەبارەت بەو دیدارانە  لە
ویکی لیکس دا بڵاو کرانەوە.

لە ڕاستیدا ئێمە توانیمان مێژووی لە دایکبوونی ئەو دۆزە  لە ویکی لیکس دا بخوێنینەوە. کاتێک کە لێکۆڵینەوەکە تەواو بوو، بە پێی قانوونی بێلژیک دادگەیەک بڕیار دەدا داخودا ئەو پەروەندەیە بچیتە بەر دەم دادگەیەک یان نا؟ جا ئەوە بەستراوەتەوە بە بڕیاری قازییەک گەلۆ دۆزەکە بەردەوام بێ یان نا؟ کاتێک ئێمە گەیشتینە ئەو خاڵە، ئارگومێنتێک/ ئیحتیجاجێکمان لەگەڵ قازی دا هێنا گۆڕێ، کە ئێمە لە قانوونی بێلژیکمان وەرگرت، بەڵام ئارگومێنتێکە لە چوارچێوەی بڕیاری ئوڕووپاییش دا هەیە سەبارەت بە تێڕۆریزم. و ئەوە ئارگومێنتێکە یان مادەیەکە کە مرۆڤ لەهەموو پەیماننامە ناونەتەوەییەکانی لەمەڕ تێرۆریزم دا دەکرێ بیبینێ. ئەو ئارگومێنتە دەڵێ: ئەو هێزانەی کە لە کێشەیەکی چەکدارانەوە گلاون ، بەو شێوەیەی لە قانوونی ناونەتەوەییدا دیاری کراوە، ناکرێ بە تێرۆریست دابندرێن، بەڵکوو دەبێ وەک هێزێکی چەکدار چاو لێ بکرێن لە کێشەیەک دا و دەبێ لە چوارچێوەی قانوونی شەر دا لێیان بڕاوندرێ، واتە قانوونی ناونەتەوەیی ئینسانی دا. جا بۆیە ئەو مادەیە زەمینەی ئەوە دێنێتە گۆڕێ کە قانوونی دژی تێڕۆریزم ناکرێ پای ئەو هێزانە بگرێتەوە.
جا بۆیە لە دادگە دا ئارگومێنتی ئێمە ئەوە بوو کە کێشەی نێوان پ.ک.ک و هەڵبەت هەپەگە، گریلای کورد و دەوڵەتی تورک کێشەیەکی نا ناونەتەوەییە بەو جۆرەی کە لە قانوونی ناونەتەوەیی دا دیاری کراوە. دوو پێوانە هەیە بۆ لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی توندو تیژی لە نێوان ئاکتۆری دەوڵەتی و ئاکتۆری نادەوڵەتی دا. کێشەی چەکدارانە یەکێک لەوانە. ئەو کێشەیە دەبێ بە قەدرایی کافی گرژ بێ، گرژێتی لە بەرچاو دەگیرێ و دووهەم ئاستی ڕێکخستنی ئاکتۆری نا دەوڵەتی گرینگە. ئاکتۆری نا دەوڵەتی لەو کەیسە دا دەبێ گریلا بێ، دەبێ بە شێوەیەکی ئاوا ڕێک خرابێ کە هێزێکی چەکدار و لە ڕاستیدا وەک ئەڕتەشێک بێ. ئێمە لە دادگە دا گوتمان کە کێشەی نێوان تورکیا و کوردەکان بۆ ماوەیەکی درێژە لە گۆڕێ دایە، کێشەیەکی زۆر گرژ و بەربڵاو بووە و دووهەم هەپەگە ، هێزی گریلای کورد لە بەر ئاستی ڕێکخراویی خۆی دەبێ وەکوو ئەڕتەشێک چاو لێ بکرێ. و لە ڕاستیدا دادگە هەڵوێستی ئێمەی لەو بارەیەوە پەسند کرد و بڕیاری دا کە گۆیا ئەندامانی پ.ک.ک ناکرێ لە بێلژیک ڕاوەدوو بنرێن لە سەر بنەمای قانوونەکانی دژی تێڕۆریزم چونکە پ.ک.ک دەبێ وەکوو لایەنێک چاو لێ بکرێ کە لە کێشەیەکی چەکدارانە دایە لەگەڵ دەوڵەتی تورکیا و بۆیە دەبێ لە بەڕ ڕووناکایی قانوونێ شەڕ و قانوونی ناونەتەوەیی ئینسانی دا مامڵەی لەگەڵ بکرێ.

با بەکورتی بڵێم، ئەوە زۆر بڕیارێکی گرینگە لە بەر چەند هۆ. یەکەم ئەوەیکە بڕیارێکە لەگەڵ قانوونی ناونەتەوەیی یەک دەگرێتەوە. ئەمن پێم وایە ئەوە زۆر نوختەیەکی گرینگە، ئەوە تەنێ بڕیارێکی سەیری قازییەکی بێلژیکی نییە، بەڵکوو بڕیارێکە بە تەواوی لەگەڵ قانوونی ناونەتەوەیی یەک دەگرێتەوە و بە تەواوی یەک دەگرێتەوە لە گەڵ مەبەستی جیا کردنەوەی بارودۆخی کێشەی چەکدارانە و بارودۆخی دیکەی توند و تیژی. هەڵبەت ئەگەر مرۆڤ ڕاوەدووی لایەنێکی نادەوڵەتی بنێ وەکوو تێڕۆریست کە لە کێشەیەکی چەکدارانەوە گلاوە ئەودەمی هیچ دنەیەک نییە بۆ ئەو لایەنە کە ئامانجی ڕەوای نیزامی و ئامانجی سیڤیل/ مەدەنی لێک جیا بکاتەوە. بەڵام ئەگەر بە پێی قانوونی شەڕ لەگەڵی بجووڵێیەوە ئەو دەمی دنەیەکی زۆر بەهێز لە گٶڕێ دا دەبێ بۆ گشت لایەنەکان کە لە کێشە دا ڕێز لە کەسانی مەدەنی بگرن و تەنێ تەرکیز لە سەر ئامانجی نیزامی بکەن. ئەوە خاڵی یەکەمە و بە گردبڕی لەگەڵ قانوونی ناونەتەوەیی یەک دەگرێتەوە و دووهەم ئەوە بارودۆخێکە کە کوردەکان بە هاسانی دەتوانن کەلکی لێ وەربگرن سەبارەت بە ئازادیی بەیان. چونکە ئەگەر نەکرێ مرۆڤ ڕاوەدوو بنرێ لە بەر دەربڕینی سەمپاتی لە ئاست پ.ک.ک، یان دەربڕینی فکرێک سەبارەت بە پ.ک.ک و دەوری پ.ک.ک لە کێشەی نێوان تورک – کورد دا، ئەو دەمی هەڵبەت ئەوە هەلومەرجی باشتر دەئافرێنێ بۆ گەنگەشەی ئازاد و ئازادیی ڕادەربڕین. و خاڵی سێهەم کە ڕەنگە خاڵی هەرە گرینگ بێ ئەوەیەکە ئەوە هەلومەجێکی باشتر دەخولقێنێ بۆ چارەسەرییەک لە سەر بنەمای وتووێژ، چونکە ئەگەر مرۆڤ گیروگرفتەکە وەک تیڕۆریزم بەناو بکا و ئاوای دیاری بکا، دەبێ هەتا دواییی تاڵ شەڕی بکا چونکە مرۆڤ ناتوانێ لەگەڵ تێڕۆریزم سازشت بکا، مرۆڤ دەبێ شەڕی دیاردەی تێڕۆریزم بکا. ئەگەر مرۆڤ هەلومەرجێک وەکوو کێشە دیاری بکا، مرۆڤ دەبێ بە دووی چارەسەرییەکدا بگەڕێ بۆ ئەو کێشەیە. کە ئەوە بە تەواوی بۆچوونێکی جیاوازە. دەبێ شەڕی تێرۆریزم بکری و دەبێ کێشە چارەسەر بکرێن. ئەمن پێم وایە ئەو بڕیارە کە هەڵبەت تنۆکێکە لە دەریا دا ، هیوادارم دینامیکێک ساز کا لە ووڵاتانی دی و لە ئاستی یەکەتی ئوڕووپا دا بۆ ئەوەی بە بڕیاری خۆیاندا بچنەوە لە مەر بە تاوانکار کردنی کوردەکان و پ.ک.ک . ئەگەر ئەو بڕیارە لە لایەن دادگەی ووڵاتانی دیکەش دا لە دووی بدرێ و دواجار ڕەنگە لە لایەن یەکەتی ئوڕووپاوە سەبارەت بە گەنگەشەی لە مەڕ لە لیستە دەرهاویشتن ئەو دەمی هەلومەرجێکی ئاوا دەخولقێ کە ئێمە دەتوانین یارمەتی واقعی بکەین بە چارەسەرییەکی سیاسی لە  کێشەی نێوان تورکیا و کوردەکان دا لە جیات ئەوەی ئاوری سەرکوتکردنی زاڵمانەی تورکیا دەرحەق بە گەلی کورد خۆش کەین.
زۆر سپاس
وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە: حەسەن قازی 




ووتاری بوودیل ڤالێرۆ نوێنەری پارتیی کەسکی سوێد لە پارڵمانی ئوڕووپا و قسەوێژی کۆمێتەی بەرگری و هێمنی فڕاکسیۆنی کەسکان/ ئیتیلافی ئازادی ئوڕووپا لە پارڵمانی ئوڕووپا

 چاردەهەمین کۆنفڕانسی ناونەتەوەیی ' یەکەتی ئوڕووپا، تورکیا،ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و کوردەکان'
بەدیلی دێمۆکڕاتیک بۆ دیکتاتۆری و ئاڵۆزی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا – ڤیزیۆن و ستڕاتێژی کوردی –٦و ٧ ی دیسامبری ٢٠١٧ ، برووکسێل
ووتاری بوودیل ڤالێرۆ نوێنەری پارتیی کەسکی سوێد لە پارڵمانی ئوڕووپا و قسەوێژی کۆمێتەی بەرگری و هێمنی فڕاکسیۆنی کەسکان/ ئیتیلافی ئازادی ئوڕووپا لە پارڵمانی ئوڕووپا

تەک سۆ میکێ، ئەوە مانای  زۆر سپاسە بە زمانی سوێدی. ئەمن هەر وەها دەمەوێ سپاسی ڕێکخەرانی کۆنفڕانس بکەم. زۆر خۆشحاڵم ژمارەیەکی زۆر سوێدی لێرە دەبینم. تکایە قامکتان هەڵێنن بزانین چەند کەسین؟ یەک، دوو سێ، چوار، پێنج. لە بەر ئەوەی دیلمانجی سوێدی نییە ناچارم بە ئینگلیسی قسە بکەم. حەولی هەرە باشی خۆم دەدەم. ئەمن دەمەوێ لەوە ڕا دەست پێبکەم کە بەڕێز وایدن هۆڵزر ئاماژەی پێ کرد، چەند ساڵ لەوە پێشتر ئێمە هەموومان زۆر خۆشبینتر بووین سەبارەت بە بار ودۆخ لە هەموو بەشەکانی کوردستان؛ نەک هەموویان بەڵام لە چەند بەشیان هێندێک پێشوەچوون هەبوو. و ئێستا هەلومەرجێکی تازە لە گۆڕێ دایە بەڵام ئەمن پێم وایە ئێمە لە دەسپێکێکی تازە داین. چونکە ئێمە شتێکمان لە پشت سەری خۆمان بە جێ هێشتووە کە وەکوو هەورێکی ڕەش بووە بە سەر مانەوە بۆ چەندین ساڵ و ئێستا ئەوە ئێمە دەست پێدەکەین تروسکەیە لە توونێل دا ببینین.ئەمن هیوادارم وا بێ و ئێمە بتوانین بەرەو پێشتر بچین و ڕەنگە بتوانین بگەڕێینەوە ئەو خاڵەی کە چەندین ساڵ لەمەو بەر لێی بووین .

ئەمن بە نوێنەرایەتی پارتیی کەسک لێرەم و ئەوە بزووتنەوەیەکی جیهانی یە، کەسکەکانی جیهانی، ئێمە ڕێسای هاوبەشمان هەیە لە ناو خۆماندا و نرخی هاوبەشمان هەیە. ئێمە چبڕ ئیدی سنووری جوگرافیایی دیکەمان ناوێ لە جیهاندا. ئێمە سنووری کەمترمان دەوێ. بەڵام لە هەمانکاتدا لەگەڵ ئەوەین کە خەڵک خۆیان سەبارەت بە چارەنووسی خۆیان بڕیار بدەن. مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ. و ئەوە دەکرێ وەکوو ناکۆکییەک وەبەرچاو بێ ، چونکە ئەگەر ئیدی ئێمە چبڕ سنووری دیکەمان نەوێ، بەڵام ڕەنگە خەڵک هەبن بیانەوێ لە مەڕ چارەنووسی خۆیان خۆیان بڕیار بدەن و سەربەخۆیییان هەبێ و لەوانە، و ئەوە بە مانای هەبوونی سنووری زیاترە. هەڵبەت، ئەوە دوو نرخن کە یەکیان بە دژی ئەویدیکەیانە. بەڵام هەر چۆنێک بێ ئێمە پشتیوانی دەکەین لە مافی دیاریکردنی چارەنوسی خۆ. و مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ، واتە بڕیار دان. مافی بڕیار دان؛ ئەتۆ دەکرێ بڕیار بدەی لە چوارچێوەی ووڵاتێک دا بمێنییەوە و دەکرێ بریار بدەی لەو ووڵاتە جوێ ببیەوە. بەڵام مەبەستی من ئەوەیە کاتێک ئێمە باسی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ دەکەین مانای ئەوەیە ئێمە دەبێ ڕێز دابنێین بۆ ئاکامی مافی گەلێک بۆ بڕیار دان. کاتێک ئەوان بڕیارێک دەدەن، ئێمە دەبێ ڕێز بگرین لە ئاکامی ئەو بڕیارەی ئەوان داویانە. هەڵبەت دەکرێ زۆر پرسیاری دژوار بێنە گۆڕێ؛ ئایا خەڵک بە ڕێژەیەکی زۆر دەنگیان داوە؟ یان ژمارەیان زۆر نەبووە؟ ئەگەر مرۆڤ تەماشای ڕێژەی ئەو کەسانە بکا کە خاوەنی مافی دەنگ دان بوون چەندەیان دەنگیان داوە و چەندەیان بەشدارییان نەکردووە لە دەنگ دان دا؟ ئایا ڕێژەی ئەوانەی لایەنگری سەربەخۆیی بوون و ڕێژەی ئەو کەسانەی کە مافی دەنگدانیان هەبووە بەڵام بەشدارییان نەکردوە چەندە بووە؟ جا بۆیە ژمارەیەکی زۆر پرسیاری دژوار هەن کە دەبێ ووڵام بدرێنەوە. و هەر ئەوانەی باسم کردن پرسیارە دژوارەکان نەبوون، گەلێکیش مەسەلەی جێئۆ پۆلیتیک لێرە دا دێتە گۆڕێ. جا بۆیە لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە دەڵێین ئێمە لایەنگری مافی بڕێار دانین، زۆر لایەن وا دەڵێن، نەتەنێ هەر کەسکەکان ، بەڵام کاتێک باسەکە دێتە سەر سیاسەتی واقعی و ئێمە دەبینین هێندێک شت لە سەر ئەرزی واقع دەقەومن ئەو دەمی هەڵوێستمان لەرزەی تێ دەکەوێ و دەڵێین حەح ئەوە بە ڕێگایەکی باش دا نەکرا، دەبوو بە شێوەیەکی باشتر کرا با و ئەوە کاتی لەبار نەبوو.  لەوانەیە وا بێ. ڕەنگە وەختەکەی لەبار نەبوو بێ و هتاد. ئەوە پرسیارێکە کە ئێوە دەزانن چ ڕوویدا و هەمیشە ڕوودەدا. ئەمن زۆر تێکەڵاوم لەگەڵ مەسەلەی کاتالۆنیا و کاتاڵانەکان لە حاڵی حازر دا، بە مەسەلەی ڕێفراندۆم لەوێندەرێ و ئاکامەکەی و ئەوە دژوارە بۆ پاشماوەی جیهان ئەوە قەبووڵ بکا لە بەر چەندین هۆیان.

هەر چۆنێک بێ کاتێک ئەمن هاتمە ناو پارڵمانی سوێد ئەوە کەمتا زۆر لە سەردەمی ئاشتی دا بوو لە کوردستان و ئەمن لە پارڵمان دا بووم بە قسەوێژی کاروباری دەرەوەی پارتییەکەمان. مەسەلەی کورد ڕاستەو ڕاست لە بەر دەمم بوو. و تەنیا شتێکی کە پێشتر لەناو کەسکان دا گوتبوومان ئەوە بوو ئێمە لایەنگری دیارکردنی مافی چارەنووسی خۆین و با ئەوان خۆیان بڕیار بدەن، ئێمە ڕێفراندۆمێک ئەنجام دەدەین ، دوایە لە خۆمان پرسی باشە کێ ئەو ڕێفراندۆمە ڕێک بخا؟ ئایا باشووری کوردستان دەبێ ئەوە بکا؟ باکووری کوردستان؟ ڕۆژئاوا یان ڕۆژهەڵاتی کوردستان؟ کێ دەبێ بیکا و چ ڕێفراندۆمێک؟ بۆیە ئەمن لە پارڵمان دا سێمینارێکم ڕێک خست و خەڵکم لە هەر چوار هەرێمی کوردستانەوە بانگهێشتن کرد. پڕۆفێسۆرێکی کاتاڵانم بانگ هێشتن کرد و هەر وەها شووڕای خەڵکی سامی م بانگ کرد بۆ سێمینارەکە.


 [ ڕوو لە حەسەن قازی دەکا و دەپرسێ؟ ئەتۆ لەوێ بووی؟] هەرچۆنێک بێ، گەنگەشەیەکمان هەبوو. کوردەکان گەورەترین کەمایەتین لە دنیا دا ، جگە لە خەڵکی ڕۆما نەبێ، کوردەکان کەمایەتی هەرە گەورەن، کاتاڵانەکان گەورەترین کەمایەتین لە ئوڕووپا دا و گەلی سامی ئەوان گەورەترین کەمایەتین لە نیشتمانی من سوێد دا، دیارە هەلومەرجی ئەوانە زۆر جیاوازە بەڵام ئەوە شێوەیەکی باش بوو بۆ بیروڕاگۆڕینەوە لە سەر ئەوەی مرۆڤ چۆن بەرەو پێشەوە ببزوێ. ئایا ئێوە کوردستانێکی گەورەتان دەوێ؟ یان شتێکی دیکەتان دەوێ؟ و ئاکامی ئەو سێمینارە ئەوە بوو کە شتێکی دیکە دەخوازرێ. زۆربەی ئەوانەی لەوێ بوون شتێکی دیکەیان دەویست، کە لە بەشەکانی جیاوازی کوردستان دا کار بکەن و ئەوە بە ساڵانە کراوە  . ئەمن  کاتاڵانەکانم  بە نموونەیەکی باش دەهێناوە ، فەرموو ئەوان وتووێژیان کردووە، زۆر مافیان لە بواری دیاریکردنی چارەنووسی خۆوە بە دەست هێناوە، مافی زمانی و هتاد و هەمیشە لە چوار چێوەی سیستمی دێمۆکڕاتیک دا و ئەوە بۆ ماوەیەکی درێژ هەڵسووڕا تا ئەوەی کە حکوومەت لە ئێسپانیا گۆڕا و ئەوە ئیدی هەڵنەدەسووڕا ، گێرە و کێشەی دارایی و زۆر شتی دی و ئێستا لە کاتالۆنیاش ئێمە هەڵومەرجێکی بە تەواوی جیاوازمان هەیە ، بەڵام لە سەردەمی ئاشتیانە دا نموونەیەکی باش بوو. ئەمن پێم وایە  ژمارەیەکی زۆر لە کوردەکان و کاتاڵانەکان باسی ئەوەیان کرد کە چۆن بە شێوەیەکی دیکە بە مافەکانیان بگەن و ئازادیی زیاتری زمانی و هتاد بە دەست بهێنن لە چوارچێوەی دەوڵەتی هەیی دا. قسە کردن لە سەر ئەوەیکە ئێمە چۆن دەکرێ لە ناوخۆی دەوڵەتی هەیی دا بەرەو پێش بچین.

لە پارڵمانی ئوڕووپا دا ئەمن لە لایەن کەسکەنانەوە ڕاپۆرتۆری سێبەرم لە سەر کاروباری تورکیا. و ئەوە سەبارەت بە وتووێژی ئەندامەتی تورکیایە لە یەکەتی ئوڕووپا دا و ئێوە دەزانن کە ئێستا هیچ وتووێژێک لەمەر ئەندامەتی تورکیا لە گۆڕێ دا نییە بەڵام ئێمە هێشتا هەموو ساڵێ ڕاپۆرتی ساڵانەمان هەیە سەبارەت بە پێواژۆی ئەندامەتی تورکیا و ئەوەی کە هەمووشت چۆن هەڵدەسووڕێ؟ و ساڵی ڕابردوو پارڵمانی یەکەتی ئوڕوپا ڕایگەیاند ئێمە بەردەوام نابین لە سەر ووتووێژی سەبارەت بە ئەندامەتی هەتا گۆڕانێک نەبینین لە تورکیا. دیارە زیاتر ئەوە لەمەڕ بارودۆخی مافی مرۆڤە و هەڵبەت لەمەر زیندانی کردنی پارڵمانتارانی هەدەپە . ڕاگرتنی ئەو وتوووێژانە زیاتر لە بەر بارودۆخی مافی مرۆڤە بەڵام هەر وەها لە بەر  بارو دۆخی گشتیش. تا ئەو جێگایەی دێتەوە سەر دۆزی کورد. چەند ساڵ لەوە پێش حەولدان ئاسانتر بوو بۆ هێنانە دەری پ.ک.ک لە لیستی تێڕۆر لە چاو پارەکە. جا بەو مانایە بارودۆخ هێندێک بەرەو دوا گەڕاوەتەوە، چونکە چەند ساڵ لەوە پێش ئێمە بەشی لێ زیادکراومان هەبوو لە ڕاپۆرتی ساڵانەمان دا کە ژمارەیەکی زۆر لە نوێنەرانی پاڕڵمان دەنگیان پێ دا. بەڵام ئەوجار نەدەکرا لێ زیادکراوێکی ئەوتۆی لەگەڵ خەین چونکە بە هیچ شێوەیەک دەنگی پێ نەدەدرا



جۆزێف وایدن هۆلزریش سەبارەت بە کەمایەتیان قسەی کرد. لە نموونەی دیاریکردنی چارە نووسی خۆ و لە نموونەی سەربەخۆیی دا. یان هەبوونی شێوەیەکی نوێ لە ...، بۆ وێنە ئەگەڕ ئێمە باسی عێڕاق بکەین، شێوەیەکی نوێ لە ئۆتۆنۆمی، یان شێوەیەکی نوێ لە دیاریکردنی چارەنووسی خۆ، یان سەربەخۆیی. لە حاڵەتێکی ئاوا دا هەمیشە کەمایەتی نوێمان دەبێ. و ئەوە یەکجار زۆر و هەتا بڵێی گرینگە کە لە سیستمە دێمۆکڕاتیکەکەتاندا ئێوە ڕێز بگرن لە مافی ئەو کەمایەتییە نوێیانەی کە سەرهەڵدێنن. چونکە ئەوە گرینگە مرۆڤ قەت ئەو ڕەفتارە لەگەڵ کەس نەکا کە نایەوێ لەگەڵ خۆی بکرێ. [ئەمن دەبێ هێندێک ئاو بخۆمەوە، چەند ڕۆژە نەخۆش بووم]. ئەمن پێم وایە ئەوە گرینگە. ئێمە هەر وەها باسی سووریا و کێشەی ئاشتیمان کرد لەوێ. ڕۆژی ڕابردوو ڕێکخراوەیەک هاتبوو بۆ سەردانی من بە ناوی ' دیپلۆماسی ناونەتەوەیی' ئەوان لەگەڵ گرووپی جیاوازی کەمایەتی کار دەکەن ، لەگەڵ ناوبژیوانی جیاواز لە ئاستی جیهاندا ، لە سووریا ئەوان لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆن کار دەکەن بەڵام  ئیزنیان پێ نادرێ لەگەڵ پارتیی یەکێتیی دێمۆکڕاتیک کار بکەن و ئەوان لەو ڕووەوە زۆر بە داخەوە بوون چونکە پێیان وایە پەیەدە دەبێ لایەنێک بێ لە موزاکەراتی ئاشتی و نەک وەک ئەوەی ئێستا هەیە. جا بۆیە زۆر کاری دیپڵۆماسی هەیە کە ئێمە دەبێ لە پارڵمانی ئوڕووپاوە بیکەین بۆ ئەوەی شت ڕووبدەن. ئێمە ئەو داوایەمان بەرز کردووتەوە و پێداگری لە سەر دەکەین کە کوردەکان دەبێ بەشدار بکرێن لە موزاکەراتی ئاشتی دا، بەڵام ئەوە زۆر هاسان نییە و هەر وەک پێشتر باسم کرد زۆر مەسەلەی جێئۆپۆلیتیک لەگۆڕێ دایە. و زۆری  زەلام هەن کە نایانەوێ، هەڵبەت بە تایبەتی تورکیا کە ڕێگا نادەن کوردەکان بەشداری بکەن.

ڕۆژئاوا، ئەمن پێوەندییەکی زۆرم لەگەڵ ڕۆژئاوا نەبووە لەو دواییانە دا، لە بەر ئەو شتانەی کە ڕوویانداوە، ئەمن پێوەندییەکی زۆرم هەبوو لە سەرەتای دەست پێکردنی ئەو کێشەیەوە بەڵام لێرە لە پارڵمانی ئوڕووپا ئەوەندە شتی دیکە دە ڕۆژەڤ دا بوون لە بەر ئەوە دۆزی کورد هێندە لە سەرەوەی ڕۆژەڤ دا نەبووە لە حاڵی حازر دا. هەمووان زۆر بە کەیف و شادمان بوون لە یارمەتی کوردان لە شەڕ بە دژی داعش، بەڵام دۆزی کورد خۆی، لە ڕۆژەڤی خوارەوەتر دا بووە. کات نەبووە بۆ پێوە پەرژانی. بەڵام ئێستا هەر وەک گوتم ئێمە کە لەو توونێلە تاریکە دەر کەوتووین ڕەنگە بکرێ دیسان دەست پێبکەینەوە و دیسان دۆزی کورد بخەینە ناو ڕۆژەڤەوە.
ئەمن لێرە قسەکانم تەواو دەکەم چونکە ئەگەر وا نەکەم دیسان دەست کەمەوە بە کۆخین. سپاستان دەکەم .

وەرگێڕان لە ئینگلیسییەوە: حەسەن قازی