وتوێژ لەگەڵ دوکتور ئاسۆ جەواهێری، کۆمەڵناس و توێژەر لەزانکۆی سیمۆن فرەیزر لە کانادا

وتوێژ لەگەڵ دوکتور ئاسۆ جەواهێری، کۆمەڵناس و توێژەر لەزانکۆی سیمۆن فرەیزر لە کانادا
لەمەڕ کووپەی جیهانی فووتباڵی ساڵی ٢٠٢٦، هەڵکشانی ئامەدسپۆر بۆ سووپر لیگی تورکیا،
فووتباڵی ژنان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بیرەوەری پەرویز قلیچ خانی و گرینگی پێپ گاردیۆلا بۆ
فووتباڵ، بەرنامەی ڕاوێژ دووشەمە ١-ی ژووەنی ٢٠٢٦

حەسەن قازی: بینەرانی خۆشەویست بەخێر بێنەوە بۆ بەرنامەی ڕاوێژ، لە ڕاوێژی ئەمجارەمان دا باسی مژارێکی تایبەتی دەکەین کە پێشتر لێی نەدواوین. لەم بەرنامەیە باسی فووتباڵ و پێوەندیی وی بە کۆمەڵگە و بە کوردستانەوە دەکەین. میوانێکی زۆر خۆشەویستمان هەیە بەڕێز  دوکتور ئاسۆ جەواهێری کە پێشتریش نزیکەی هەشت مانگ و نیو لەمەو پێش لەم بەرنامەیە دا بەشداری کردبوو. بەڕێزیان دوکتورای هەیە لە کۆمەڵناسی دا و ئێستاش خەریکی خوێندنی دوکتورایەکی دیکەیە لە سەر مێژوو، بەڵام جگە لەوانە خۆی وەرزشوانێکە، بە تایبەتیش پسپۆڕایەتی هەیە لە سەر فووتباڵ و فووسباڵ کە وابزانم لەسەرەتاوە لە ئوستانی کوردستان لە سنە  لەو بوارە دا کاری کردووە. زۆرزۆر بەخێر بێی بەڕێز جەواهێری.
دوکتور ئاسۆ جەواهێری: سڵام کاک حەسەن، ئەم کاتەتان باش دەستخۆشیتان لێ ئەکەم  بۆ دەعوەتی من بۆ ئەم بەرنامە لەسەر  جام جەهانی پیاوان کە بە تایبەتە و ها لە کاتێکی مێژوویی دا.
قازی: زۆر سپاست لێ دەکەم داوای لێبوردنیشت لێ دەکەم لەبەر جیاوازی کات، دیارە من هەڵەیەکم کرد بوو پێم وابوو وەک تۆڕێنتۆ و ئەوانە ٦ سەعاتمان فەرقە، بەڵام دیارە لەگەڵ بریتیش کۆلۆمبیا  ٩ سەعات فەرق هەیە. ئێستا لای ئێوە سەعات ١٠-ی بەیانی دووشەمۆیە و لای ئێمە سەعات ٧-ی ئێوارەیە. زۆر بەخێر بێی. ئەگەر لە بیرت بێ هەشت مانگ و نیو لەمەو پێش کە لەم بەرنامەیە دا بەیەکەوە قسەمان کرد باسی ئەوەم کرد کە دەبێ بە تایبەتیش بەرنامەیەک لە سەر فووتباڵ بکەین. ئێستا بە بۆنەی ئەوەی کە خولی ٢٣ هەمی ۆرڵد کاپ یا کووپەی جەهانی تا کوو دە ڕۆژی دیکە دەست پێ دەکا پێویستە لە بارەیەوەش قسە بکەین جا بۆیە  زۆر خۆشحاڵم کە ئەو بانگهێشتنەت قبووڵ کرد. پێشتر لەوە ڕا دەست پێ بکەین دیارە پرسیارێکی هێندێک کلاسیکی یە بەڵام زۆر گرینگە چونکوو بۆ ئەوانەی کە ڕەنگە حەز و مەیلیان لەسەر فووتباڵ نەبێ ئەو مەسەلەیان  زۆر بۆ ڕوون نەبێ. جەنابت پێوەندی گەمەی فووتباڵ و کۆمەڵگە چۆن هەڵدەسەنگێنی؟
جەواهێری: ئەو جۆرەی وا خۆتان وتتان هەمانە کەسانێک کە حەز ناکەن پێوەندی فووتباڵ و کۆمەڵگا وەکوو پێوەندییەک واقعی کە هەیانە ببینن. وەکوو شتێکی سەرگەرمی، وەکوو چتێکی کە مەسەلەن بێژن ئێستە چتێکی جیاوازە یا دوورە لە کۆمەڵگا فرە ڕەبتی بە کۆمەڵگا نییە یا ها لە پەراوێزی کولتوور دا. وەلێ وا نییە. فووتباڵ و بە گشتی وەرزش چتێکە زۆرتر لە سەرگەرمی، چتێکە زۆرتر لە کایە کردن. ناتوانین ئێمە بینینی فووتباڵ جیای بکەینەوە لەو زەمینە و ئەو کانتێکستە مێژووییە، سیاسییە، ئابوورییە، کولتوورییە و ئیدێئۆلۆژکاڵە وا وەرزش لە ناوی دا لە دایک بوە و خەرێکە ڕوشد ئەکات. بۆیە دەبێ ئێمە فووتباڵ وەک فۆڕمێکی کۆمەڵایەتی ببینین. فووتباڵ چتێکە کە ناکۆکییەکان و تەواو ئەو شتانەی ئێمە لە دنیای سەرمایەداری دا دەیان بینین دەر ئەخات. وەرزشی مۆدێڕن مەحسوولی دنیای سەرمایەدارییە و تەواوی ناکۆکییەکانی سەرمایەداری، کولتووری سەرمایەداری و ئیدێئۆلۆژی سەرمایەدارانە دەر ئەخات.
فووتباڵ خۆشەویستە، حەزی پێ ئەکەن نە فەقەت بە میلیۆن میلیۆن بنی ئادەم  لە تەواوی دنیا بۆیە فووتباڵ نیشانەی فرە موتالەباتی مەردمە، لە عەینی حاڵ دا فرە کەسان هەن حیسی تەعەلوق بە کۆمەڵگە و بە کولتوری هاوبەشیان پێ ئەدات.ئێمە لەکۆمەڵگایەک دا زیندەگی ئەکەین، لە سەرمایەداری موتەئخیر دا کە بەنی ئادەمەکان بەرەو فەردگەرایی و جیابوونەوە لە یەکتری دەستە دەستە بووین سەوق ئەدرێن ئێستا موستەقیم یا غەیرە موستەقیم، فووتباڵ یا وەرزشەگەلی دەستە جەمعی حیسی تەعەلوق ئەدەن بە ئینسانەکان، لە عەینی حاڵ دا فرە کەسان ئەتوانن ڕوئیا و ئاوات و ئارمانجیان لە فووتباڵ دا ببینن بۆ جێگۆڕکێی چینایەتی.
 فرە لە ئەستێرەکانی دنیای فووتباڵ کە سووپرستارن، دەستیان بە سەرچاوەی ماڵی و پووڵی ڕادەگا و گشت ئەیان ناسن و ئەو ئیدەئالە کە لە ناو ئەواندا ئەیبینن بۆ فرە کەسان ئەبێ بە سەرمەشقێک کە هەم بنەماڵەکان و هەم منداڵانیان، نەوجەوانەکان بۆ نموونە حەزئەکەن ببن بە مێسی. فووتباڵ ئەو حیسەیان پێ ئەدات، بنی ئامەکان لەگەڵ خۆیان قسە ئەکەن ئێژن ئێمەش ئەتوانین فووتباڵ کایە کەین، شایەد لەو وەزعییەتەی زیندەگی وا هەمانە ڕزگارمان بێ، منیش ببم بە یاریزانێکی خاس، بتوانم لە نێوان چینەکاندا جێ گۆڕکێ بکەم ، دەستم بە سەرچاوەی پووڵ و سەروەت و مادییات ڕابگا. مەردم بمناسن، ئیحتیڕامم بۆتێرێ فووتباڵ.
لە لایێ تریشەوە فووتباڵ خەرێکە زۆر لەسیاسەت کەلک وەردەگرێ و ئیستیفادەی لێ ئەکا. ئەو شتەی کە پێی ئەڵێن سیاسەتی نەرم یا قودرەتی نەرم لە فووتباڵ ئیستیفادە ئەکا. شایەد دیارترین میسال و نموونەی ئەوە قەتەر بێت. یا خودی تەغیری ڕەوییە و ئەپڕۆچی جمهووری ئیسلامی نیسبەت بە فووتباڵ. فووتباڵ هەستی پیرووزی، ئەوە کە ئێمە سەرکەوتووین و بردوومانەتەوە ئەدا بە بنیادەمەکان یا بە کیشوەرەکان، بە تیمە میللەتەکان، یا هەر خودێ بە تیمە باشگاییەکان. بۆیە فووتباڵ فرە چتێ مەحبووبە، شتێکە کە خۆشیان گەرەکە مەردم  و لە عەینی حاڵ دا موخاتەراتێکیشی هەیە  کە ئەگەر دوایی کات بوو ئەتوانین لە سەری قسە بکەین.
قازی: دەزانین کە فووتباڵ توانیویەتی شەڕیش نەهێڵێ، لە ساڵی ٢٠٠٥ ئەو کارەی کە درێدێ بۆگبا و هاواڵانی کردیان، حەتمەن بەڕێزیشت دەزانی کە لە وڵاتێکی ئەفریقایی شەڕ هەبوو  فووتباڵیستەکان کارێکی وایان کرد کە ئەو شەڕە کۆتایی پێ هات. یانی لەو ڕوویەشەوە گرینگە.

جەواهێری: دەقیقەن، ئێستە من بێژم شەڕ لە ناو بەرێت، نەبوە کە لە ناوی بەرێت و تواوی کا یەکسەرە وەلێ خۆب ئەتوانێ چون فووتباڵ بە نەوعێ بازسازی کردن و جۆرەیەک ئەو ئیدەی ڤیکتۆری و سەرکەوتنە دەر ئەخات  خوب دەوڵەتەکان ئەتوانن لەوە ئیستیفادە کەن بۆ وە کە بتوانن کە لە مەیدانی جەنگی قودەرتا، لە عەرسەی سیاسەتا، لە بازارا، لە ئیقتیساد و ئەمانە دا بە یەکەوە نیزاعیان بێت لە عەرسەی وەرزشیشدا هەر وا بێت. ئێمە رەقابەتی بەینی چین و ئەمریکا ئەبینین. ئیشارەم کرد بە ئێران، مەسەلەن ئێران لە ساڵەکانی شەستی شەمسی دا، یا هەشتاکانی میلادی وەختێک کە هەر وەک خۆیان ئێژن ئینقلابی ئیسلامی، ئینقیلاب سەر ئەکەوێ، دوای ئەوە دەوڵەتی پەسا ئینقیلابی موەفەق ئەبێ ئینقلابیوون سەرکوت ئەکات  خوب لە عەینی حاڵیشدا بەرنامەی ئینقیلابی فەرهەنگی بەڕێوە ئەبات. ئەو ئینقیلاب فەرهەنگییە شامڵی فەقەت مەدرەسە و دانیشگا نییە، ئیتیفاقەن لە بواری وەرزیشیشدا بەڕێوەی بردوە و فرە بە قووڵیش بەڕێوەی بردوە. جمهووری ئیسلامی لە فرە لە موسابقاتی بەینەلمیلەلی بە ناو ئەوە کە چتێک ئەمپریالیستییە، چتێک کاپیتالیستییە  ئەکێشێتە دوا شیرکەت ناکا، تەلاش ئەکا خۆی ڕێتۆریکێک تر، ئەسلەن رووداوگەلی تر کە بەر ئەساسی ئەو ئاڕمانیانە نە شەرقی نە غەربییە بەرێ بەڕێوە. وەلێ ئێمە ئەبینین لە دەهەیی حەفتا دەقیقەن، لە ئەواخیری ساڵانی شەستی شەمسی و ئەوائیلی حەفتا جمهووری ئیسلامی زوانی ئەگۆڕێت، ڕێتۆریکی ئەگۆڕێت و یەچی بەرەو تەڕەف ئەوە کە ئەشی پەرە بات بە وەرزش قارەمانی، ئەشێ پەرە بات بە فووتباڵ چون وەرزش ئەوەڵێک بوە حەدی ئەقەل بۆ پەنجا شەست ساڵان وە نیازی بەوە هەس کە فووتباڵ بکات بە بەشێ لە ئیدێئۆلۆژی خۆی.
قازی: وەکوو پێشتریش ئاماژەم پێ کرد لە یازدەی مانگی ژووەن یانی ئەم مانگەی کە تێیدا هەین، ئەمڕۆ ئەوەڵی مانگە تا دە ڕۆژی دیکە خولی ٢٣ هەمی کووپەی جیهانی دەست پێ دەکا لە سێ وڵاتان دا. پێم خۆشە هێندێک لەمەر ئەو ڕووداوەش شی کردنەوەت هەبێ کە یەک گرینگی چییە و دووەمیش جیاوازی چییە لەگەڵ مۆندیالەکانی پێشوو؟ و پێم وایە هێندێک قانوونی تازەش لەو کووپەیە دا دەناسێنن بە تایبەتی بۆ زەربەی داکراو لە قوڕنە ڕا، چونکە وەک دەزانین ئەمساڵ لە پێشبڕکەکانی پڕێمیێرلیگی ئینگلیستان بۆ نموونە زۆر لەو گۆڵانەی تیپەنی ئارسناڵ ڵیی دەدا لە کۆرنێرەوە بوو. ئەگەر ئەو لایەنە تێکنیکییەش بڕێک باس بکەی باش دەبێ. فەرموو! 
جەواهێری: جام جەهانی پیاوان یا ژنان ئێمە ئەتوانین، ئەمن حەز ئەکەم لەو کۆنسێپتەی ئەو سکالرە ئەمریکاییەوە دەست پێ بکەم ئەو لە بارەی ئۆلەمپیکەوە ئێژێ، ئەمن پێم وایە بۆ جام جەهانی پیاوان و ژنانیش ئیستیفادەی کەن. جام جەهانی پیاوانی ئیمساڵ، من حەز ئەکەم تەئکید بکەم لە سەر جام جەهانی پیاوان چون ئێمە نیازیشمان هەیە کە زمان لەوە تەمیز بکەین کە جام جەهانی وەکوو کامن سێنسێکە. وەختێک بێژین جام جەهانی ئەزانین مەنزوورمان جام جەهانی پیاوانە، وەلێ وەختێ ئێژین جام جەهانی ژنان جیای ئەکەینەوە. وەکوو شتێ بێژی کە فووتباڵ یا جام جەهانی پیاوانەیە بەتەوری تەبیعی ئەگەر ژنان کایەی ئەکەن، تازەیە و جەدیدە و شتێ ترە. بۆیە من حەز ئەکەم جارێک تر بێژم جام جەهانی پیاوان.
جام جەهانی پیاوان یا ژنان ئێمە ئەتوانین، ئەمن حەز ئەکەم بە کۆنسێپتی celebration capitalism یا سەرمایەداری کارناوڵی ئەتوانین بۆی بێژین، سەرمایەداری جێژنی ئەتوانین بۆ بێژین یا جەشنوارەیی لە ئەسڵ دا ئەتوانین ئێمە دەستە بەندی کەین و تەعریفی بکەین. ئەم کونسێپتە ئیشارە ئەکات بە مەسەلەن ساختاری ئیقتیسادی- سیاسی کە لە ناویا وەرزشەکان بە تەریقێ ئەم نیگا ئیڤێنتانە سوورەتبەندی ئەکریێن، تەعریف ئەکریێن، تێن جێژن ئەگیرێن، سازماندەهی ئەکرێن و لە تەریقێ نەزمگەلی ،پابلیک، پرایڤێت partnership وە ئیستیفادە لە مەنابعێ عموومی بۆ سوودی خسووسی سازماندەهی ئەکرێت. غەرقە لە نەزمێ تجاری کراو، کالای کردنە، غەرقە لە باوەرگەلی ناسیۆنالیستی و نازانم exceptionalism ە ، ڕسانە و میدیا  تەک ئەم  بازە ئیقتیسادییە گرێی خواردوە لە ناویا لە عەینی حاڵیشا لە بارەیی ئەوەش قسە ئەکا کە بەرابەرییە، لە بارەی ئەوە قسە ئەکا کە تواو ئینسانەکان، تواو میللەتەکان ئەبێ بەشێک لەم mega event ە بن کە لەم ئیڤێنتە گەورەی جەهانییە بن، وەلێ لە عەینی حاڵیشدا ئەبینین کە بازهم  ناکۆکیگەلی تریشی هەیە کە وا نییە.
قازی: ببوورە ئەگەر ئیمکانی هەبێ لە باری تێکنیکییەوە هێندێک باس بکەین، بۆ وێنە چەند تیم بەشدارن، جیاوازییەکانی چییە لەگەڵ ڕابردوو، ڕەنگە بۆ بینەران ئەو لایەنە زیاتر سەرنجڕاکێشتر بێ فەرموو!
جەواهێری: بەڵێ گەرەکم بوو ئەوە بێژم. جا ئیمساڵ جامی جەهانی فووتباڵ جیاوازییەکی کە هەیە لە تەک جام جەهانییە پێشووەکانا ئەوەیە کە تیمەکان هەر وا کە خۆتان ئەزانن بوون بە ٤٨ تیم کایە ئەکەن و وا بزانم بیست و سێیەمین دەورەی جام جەهانییە بەرگوزار ئەبێت، لە سێ دانە کیشوەرا بەرگوزار ئەبێت و ئەتوانین بە جۆرێک بێژین  قاڕەیی بۆتەوە. یانی وابزانم لە ساڵی ١٩٩٨ کاتێک بوو کە تێعدادی تیمەکانی جامی جەهانی گۆڕا ئیزافە بوو، زیاترێکۆ بوە تا ساڵی ٢٠٢٢ تێعدادەکەی سابیت بوو، ئیمساڵ نە تەنیا تێعدادەکەی گۆڕا، ئێمە یەکجاریش بوومان کە جام جەهانییەک کە فەقەت ژاپۆن و کورە میزبانی بوون، ئیمساڵ بۆ دووەمین رایە نە دوو کیشوەر، سێ کیشوەر میزبانی یە. خوب ئەم سێ کیشوەرە کە میزبانین تەبیعەتەن لە باری ئیقتیسادی و لۆجیستیکی و سیاسی و فەرهەنگی و ئەمنییەتی و هەموو شتێکەوە مەلزووماتی خۆیان هەیە.
جا لەسەر قانوون و شتانە کە وتتان، فیفا گۆڕاویەتی، بۆردی بەینەلمیلەلی فووتباڵ بۆ جامی جەهانی ئیمساڵ دای هێناوە ئەکرێ بێژم ئیمساڵ فرە گۆڕانکاریک گەورە نەهاتوە. بۆردی بەینەلمیلەلی فیفا هەرچی ساڵە لە سەر قانوونەکانی فووتباڵ ئەو ١٧ دانە قانوونە کە هەیە کار ئەکات، مەسەلەن سەعی ئەکات ساڵی یەکجار ئیسڵاحییەیەک یان ڕۆشنگەرییەک زیاتر لەو قانوونانە دا بکات چون قانوون فووتباڵەکە هەر وەکوو ئەوانەی  وا بۆ وەکالەت ئەخوێنن ئەزانن فەقەت قانوونی سێرفی نییە، یانی تەفسیری هەیە. مەسەلەن ئەگەر داوەرێک گەرەکی بێ دانێک قانوون ئیجرا بکا ئەشێ تەفسیری بکا ئەو سەحنەی کە دیویەتی. بۆیە جار وبار سەختە نیازی بە ئەوەیە کە لە نەرزەرا بگری فرە مولاحەزە بکەی. فیفا هەرچی ساڵە یەک دانە ئیسڵاحییە یا مەسەلەن ڕۆشنگەری بە دانەیەک لە قانوونەکانا کە مەسەلەن ئیحساس ئەکا ساڵی پێشوو، ساڵانی پێشوو چاڵشی زۆری دروست کردوە  و نازانم لە سەری بەحس فرە کراوە کە ئایا گۆڵ بوە، گۆڵ نەبوە، ئافساید بوە، ئافساید نەبوە چۆن ئەبێ لە نەزەریا بگرین ئافسایدە یا مەسەلەن وەک قانوونێ، تەقریبەن ئەتوانم بێژم وەک قانوونگەلی کە هەرچی ساڵە گۆڕانکارییەکی تێدا هەس، قانوونی هەر دوو ئافسایدە. تێ لەسەر ئەوانە ئەنجامی ئەدات و ئەو شتەش کە خۆیان ئێژن هەدەفیان ئەوەیە کە کایەکە جەزابترەوە کەنەوە، خۆشتری کەنەوە بۆ بینەران بۆ یاریزانان، ڕاحەترێکی کەنەوە کە مەسەلەن وەختێک کایەک گۆڵی زیاتر تیا بێ جەزابترێک ئەبێت. بۆیە ئیمساڵیش هەر بازەم پەیڕەوی ئەو ڕەوەندە کە حەدی ئەقەل چەندین ساڵە کە هەیانە سرییێ دووبارە بازهەم لە ئیسڵاحیاتێ فرە فرە گەورە نییە ئەیکەن بە سەر قانوونی کۆرنەرا کە مەسەلەن گۆڵ کردن ئاسانتر کەنەوە  بۆیە کە کایە جەزابترێک و خۆشتر بێتەوە بۆ هەوداران و بۆ یاریزانەکان وە لە عەینی حاڵ دا بۆ داوەریش ڕاحەتتر بێ مودیرییەت کردن و کۆنتڕۆڵ کردنی.
قازی: یانی ئەوەی کە تیپەنەکان لە ٣٦وە بوونە ٤٨ بە بۆچوونی بەڕێزت هیچ جیاوازییەکی ئەوتۆ پێک ناهێنێ؟
جەواهێری: لە لحازی تێکنیکییەوە play off ی زۆرتری هەیە. لەوەودوا هەیەجانی ئیحتیمالەن فرەترێکە، کە کام لە تیمگەل حەزف ئەون لەوەدوا. ئەوانەی زۆرە، وەلێ فرەتر گەرەکمان بێ بێژین گۆڕانکاری ئەساسی کە هەیەتی دەقیقەن لە سەر چوار چێوەی خودی جام جەهانییە بە عینوانی مێگا – ئیڤێنتێکە  وە ئەو نەزمەی لەناویا هەس گۆڕانکاری بە سەریا هاوردوە و ئیلزامەنیش چت خاسێک نییە چون مەسەلەن تەک مەسەلەی ئەمنییەت سازی گرێ ئەخوات.
قازی: ئێستا بگەینە فووتباڵ و کوردستان. با لە ئامەد سپۆر ڕا دەست پێ بکەین چونکە دەزانین ئامەد سپۆر یەک لەو تیمانەیە کە لە دەرەوەی فووتباڵ لە بەر هۆ و سۆنگەی سیاسی هەمیشە لە ژێر فشار دا بووە، بەڵام ئەمساڵ بۆ یەکەمجارە لەوەتی کە دامەزراوە، کە دیارە پێشتر لە لیگەکانی خوارتری تورکیا دا بووە، سەرکەوت و لە لیگی ئەوەی بە تورکی پێی دەڵێن سووپرلیگ بەشداری دەکا و دیارە لە لایەنی غەیری کوردی زۆر کەس لە سەر نێوەکەی موشکیلەیان هەیە و ئەوە لە میدیا دا ڕەنگی داوەتەوە بەڵام ئەو جارە کە سەر کەوتووە و بووەتە مایەی شادی هەموو کوردەکان، تەنانەت ڕەئیس جمهووری تورکیاش پیرۆزبایی لێ کردوون کە توانیویانە بێنە سووپرلیگ.
لەو بارەیەوە تەفسیر و لێکدانەوەی بەڕێزت چییە؟
جەواهێری: بەڵێ هەر ئەو جۆرەی کە وتتان ئیشارەتان بە ناو ئامەد سپۆر کرد وابزانم ناوی پێشووی مەلیک ئەحمەد سپۆر بوە ئەگەر لە بیرم بێ. ساڵانی ١٩٧٠ کان وا بزانم ئامەد سپۆر بنیات ئەنرێ. هەر ئەو جۆری کە وتم ناتوانین فووتباڵ جیا لە زەمینە سیاسییەکەیدا بیبینین. ئەسڵەن فووتباڵ لە ڕۆژێکەوە بە وجوود هاتوە لە دوو قەرن لەوە پێشەوە کە ئیتر زەمانی خیزی بوە لە تەک سیاسەتا پێوەندی بوە.
خوب لە کانتێکستی وەک تورکیاش دا ئامەد سپۆر بە هووییەتێکەوە کە هەسێتی و دەوڵەتی تورکیا و سووپر لیگی تورکیا بە هووییەتێکی ترەوە کە هەیەتی داستان جیا ئەکاتەوە. بۆیە ئەتوانین بێژین سەرکەوتنی ئامەدسپۆر وەکوو سەرکەوتن دانێک تێمێ مەسەلەن، ئەسڵەن حزوورێ ئامەد سپۆر لە سووپر لیگی تورکییە وەکوو بوونی دانەیەک counter hegemony یەکە ، دژە هێژێمۆنی ئەو ناسیۆنالیسمی تورکییە کە قەڕنێکە کوردی ئینکار کردوە کە کورد وجوودی نییە و خوب تیمێک لەسەر ئەوە کە ناوەکەی ببێ بە ئامەد، ئامەد سپۆر و ناوێک تری نەبێ، شارەداری نەبێ یا فڵان نەبێ هاتوە نە تەنیا توانیویە لە مەحروومییەتا، ئەو مەحروومییەتانە ئێمە ئەزانین لە چوار پارچەی کوردستانا دەوڵەتە مەرکەزییەکان، دەوڵەتە مەرکەزگەرا کان  ئیجرای ئەکەن بەسەر کوردستان، تەوسعە زودائی ئەکەن یا هیچ بەرنامەیەکی ڕوشدی ئیقتیسادی، ڕوشد و تەوسعەی ئیقتیسادی، ئیجتیماعی، فەرهەنگییەکی  عەمەلەن بۆ دانانێن، ئامەدسپۆر لەو شەراییتەدا نە تەنیا توانیویە حزووری بێ، ئیدامەی بێ و تەرەفدارانی میلیۆنی بێت، لە عەینی حاڵ دا توانیویە سەرکەوێت. یانی لە شەراییتی سەرکووبی سیاسی، کۆمەڵایەتی، فەرهەنگی دا، لە شەراییتی سەرکووبی ئابووریش دا ئامەد سپۆر توانیویەتی رەقابەت بکا لەتەک تیمی ئەوتۆی کە ئیحتیمالەن بوودجەیان زۆرە.
قازی: شتی سەیر ڕووی داوە لەو پێوەندییە دا، بۆ وێنە یەکێک لە لیسکوانان یا یاریزانانی ئامەد سپۆر ئەوەی بە فارسی پێی دەڵێن بازیکۆن، لیستیکوان بڵێین بە کوردی، یەکێک لە پلەیێرەکانی ئامەدسپۆر خەڵکی سێنێگالە لە سەرکەوتنێک دا ئاڵای سێنێگالی بەرز کردۆتەوە پۆلیس هێرشیان کردوەتە سەری پێیان وا بوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. ئەوە تازە ڕووی داوە. لە پێشبڕکەیەکی دیکە دا ئاڵای سێنێگالی لە پەنجەرەی ماڵەکە ڕا هەڵئاوەسیوە  دیسان پێیان وا بوە ئەوە ئاڵای کوردستانە و چوونە ماڵەکەی. یانی شتی زۆر عەجاییب ڕوو دەدا.
جەواهێری: ئەرێ! دەقیقەن داستان ئەوەسە ئەسڵەن ئامەد سپۆر بە بەک گراوندی سیاسییەوە لە دایک بوە و بە بەک گڕاوندی سیاسیشەوە درێژەی بە بوونی داوە. ئێمە ناتوانین بێژین سرفەن تیمێکە هیچ هووییەتی سیاسی نییە. ئێستا لە ناو ئەو چوارچێوەیە دا خەریکە کایە دەکا، دەوامی هاوردوە، کایەی کردوە ئێستاش لە ڕەقابەتی وەرزشی دا سەر کەوتوە. وەرزش وەک کوتم لەتەک سیاسەتا پێوەندی هەیە وەلێ لێرە مەسەلەی سیاسی بۆمان تەک هووییەتێ ئامەدسپۆرا گرێی خواردوە ناتوانین لەوە جیا کەینەوە چون ئامەد سپۆر نمایەندەی حافزەی جەمعی مەردمی کوردە بۆیە سەرکەوتنی فرە موهیممە و لە عەینی حاڵ دا ئامەد سپۆر حەز ئەکات، تا ئێستاش وا هاتوە بەرەوە کە گەرەکییە جیاواز بێ لە تیمەکانی تر، یانی فەقەت تیمی کلابێک وەرزشی نەبێ، کلابێکە کە فرە ئامانجی سیاسی، فەرهەنگی، بەرابەری خوازانە و یەکسانی خوازانەی هەیە.
ئێمە ئەبینین کە ئامەد سپۆر لە لەحەزاتی مێژوویی دا چۆن نەخشی خۆی کایە ئەکا، مەسەلەن هەر ئەوەی کە ئێوە ئێژن ئەو بازیکۆنە سێنێگالییە توانیویە پەرچەم خۆی هاوردوە من سەخت دەزانم ئەگەر لە باقی تیمەکانی تر لە تورکیا ئەگەر بازیکۆنێ لێژیۆنێر لە وێدا ببێت و گەرەکی بێت پەرچەمی مەسەلەن کیشوەرەکەی خۆی لێنا  دەر بێرێت و مەسەلەن شادی پێوە بکات بێژە من سەرکەوتم ئیحتیمالەن بۆیان ئاوایە کە فەقەت پەرچەمی تورکیا، موقەدەم لێرا پەرچەمی تورکییەیە. خوب ئامەد سپۆر گەرەکییە بێژێت من جۆرەیەک ترم. من فەقەت بۆ پایان بەخشی بڵێم لەسەر ئامەد سپۆر گەرەکم بوو ئەوە بێژم کە ئامەد سپۆر دروستە کاونتر هێژێمۆنی یە، زیدی هێژێمۆنی یە، وەک شتێ وا هاتوە، وەلێ بەهەر حاڵ خەریکە لەو چوارچێوەی مەوجوودێ فووتباڵی جەهانی دا  خەریکە کایە ئەکا و بە تەواوی پاکی ناکاتەوە، خالسی ناکاتەوە لەوەی کە بێژین من لەوە پەیڕەوی ناکەم.
قازی: ئێستابێینە سەر بارودۆخی فووتباڵ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و بە تایبەتی دەوری بەڕێزت و بە تایبەتی تر  بۆ مەسەلەی ناساندنی فووتباڵی ژنان لە ئوستانی کوردستان و لە شاری سنە و ئەوەی کە بەرێزت لە پێشدا فووتبالیست بووی، دوایە فووسباڵت کردوە و پاشان بووی بە داوەری ڕەسمی بە حەکەم، بە ناوبژیوانی ڕەسمی لە فووتباڵ دا. لەو زەمینانە دا هێندێک شرۆڤە بکەی بەڵام تکایە زۆر درێژ نەبێ بۆ ئەوەی بگەینە باسەکانی دیکەشمان.
جەواهێری: باشە بەسەر چاو، من ئیسلاحییەیەک بکەم عومری فووتباڵ و فووتساڵی ژنان  لە ڕۆژهەڵاتا تەقریبەن هەڵئەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ناوەڕاستی ساڵەکانی شەمسی دا. ٧٧ و ٧٨ کە فووتباڵ لە سنە دەستی پێکرد من ئەو وەختە چواردە ساڵم بوو، چواردەساڵان بووم، تەک شایەد بتوانم بێژم ئیمە دە دوازدە نەفەرێک بووین کە شڕووعمان کرد بە فووتساڵ کایە کردن. ئەو وەختە فووتساڵمان بوو، فووتباڵمان نەبوو بۆیە کۆنتڕۆڵ کردن چون ئەسڵەن فووتباڵی ژنان لە ئێران ئیجازەی پێ نە ئەدرا. بۆیە کۆنتڕۆڵ لەسەری سەختتر بوو.
واقیعەن شەراییتێک سەخت بوو، یانی فووتباڵ و فووتساڵی ژنان لە ڕۆژهەڵات بە شەراییتێ سەختەوە لە دایک بوو، بە شەراییتێ سەختیش ئیدامەی پەیدا کرد و من ئێستا واقیعەن بە خۆشحاڵییەوە ئەیبینم کە چۆن هەم فووتباڵ، هەم فووتساڵ بوە بە دانەیەک وەرزشێ لە دەستڕەسی تواو، بەشێک فرەی کەنیشکەکانا لە ڕۆژهەڵاتا.
ئێمە لە شارەکانی موختەلیفا تیمگەلێک زۆرمان هەیە، تیمگەلی کە بوومانە چون دەورانێک بەر لەوەی کە فووتباڵ، فووتساڵ حیرفەیی بێتەو  خولاسە باشگا، باشگا بکریێ، مەسەلەن سازمانە دەوڵەتییەکان سپانسری بوون یا ئینکێ هەیئەتگەلی فووتباڵ ئوستانەکان و شارەکان سپانسر بوون و ئەمانە، واقیعەن فووتباڵ و فووتساڵی ژنان لە کوردستان دا هەمیشە قەوی بوە، هەمیشە  قسەیەکی بۆ وتن بوە. و لە ساڵانی گوزەشتەش دا ئێمە دیگمانە  هەمیشە تیمێ فووتباڵی سنە، تیمی فووتباڵی ڕۆژهەڵات بە ناوهای موختەلیف لە پرێمییڕلیگی ژنان دا، یا لیگی بەرتەر لەئێران ئێژن پێی لێنا کایەی کردوە و حزووری بوە، نە فەقەت لە سەتحی باشگاهی و قەهرەمانی یانی لیگی بەرتر دا، ئەمن دەبینم مەدارسی فووتباڵمان زۆرترە، مەدرەسەگەلی فووتباڵ خەریکن لە دایک دەبن، مورەبی گەلی زۆرمان هەیە، لەوەدوا حەکەم یا داوەری زۆرمان هەیە. ئەمن لە بیرمە وەختێک ئێمە شرووعمان کرد بە داوەری مەسەلەن من سێیەمین داوەری ئوستانی کوردستان بووم، پێش لەمن دوو نەفەری تر خوب گەورەتر بوون مەدڕەکی  داوەری و حەکەمییان گرتبوو داوەرییان ئەکرد من سێیەمین نەفەرێ بووم کە گرتم. ئێمە چەند ساڵ دوای ئەوە بەگشتی سێ چوار دانە داوەرمان بوو، وەلێ لەو ساڵانەی ئاخرەوە ئێمە  شاهید واقیعەن جەهێشێ گەورەین لە فووتباڵ و فووتساڵێ ژنان لە ڕۆژهەڵاتا، لە عەینی حاڵ دا بەداخەوە ئێمە ئەمە نابینین بۆ فووتباڵی پیاوان. یانی زەمانێک من لە بیرمە مناڵ بووم  مەسەلەن تیمێ ساینای سنە، تیمی ساینای پیاوان جزوی تیمگەلێ بوو  وا بزانم لە لیگی دوو و یەکی  ئێرانا کایەی ئەکرد، باش نایەتە خاترم چون مناڵ بووم. یا مەسەلەن تێم ئاویەر سنە، تیمێکە خوب قەوی یە یانی لە سەتحی ئیمکاناتی خۆیا، وەلێ بەداخەوە ئەو مەسەلەیێ تەوسیعەی نامتەوازنە یا ئەو تەوسیعە زودائییە وا لە ئێرانا ئەکرێت کە تواو مەنابیع و ئیمکانات هەموو شتێک ئەبرێ بەرەو مەرکەز، ئەچێ بەرەو تاران سەرفی تیمگەلی مەرکەز ئەبێ یا تیمگەلی، ئێستا کە تاران ئێژم مەنزوورم  مەرکەزە، باقی تیمەکانی تر لە ئیسفەهان و ئەمانە و تیمگەلی سەنعەتی.
ئێمە لە ڕۆژهەڵات دا واقیعەن شاهیدێ هەمچین شتێک نین. لە نەزمێ کنوونی فووتباڵا تا وەختێک پشتوانی قەوی ئیقتیسادیت نەبێ ناتوانی دەرکەوی خوب فووتباڵ لە ڕۆژهەڵاتیشا لە نەبوونی مەنابیعی ئیقتیسادی و ماڵی ناتوانێ خۆی دەر بخات، ناتوانی تۆ فەقەت لە بانێ تەوانی بازیکونەکانتەوە  حەساو بکەی. لە بانی ئەو حەساو بکەی ئێمە فەقەت مەسەلەن  وریا غەفووریمان هەیە ئەبێ بە ستارەیەک ئەچێ بۆ ئیستیخدام لە تاران دانەیەک لە قەدیمترین تیمگەلی مێژووی فووتباڵی ئێران. وەلی ئەو شتەی کە ڕۆژهەڵات پێویستییە  فەراتر فەقەت لە تەولید کردنێ ستارە و ناردنی بۆ جێگەیەک ترە کە ئێستا ئێمە خۆشمان بێ یا خۆشمان نەیە ، یا ڕەخنەمان بێ، یا ڕەخنەمان نەبێ حزووری یەک ستارە بە هەر حاڵ بۆ یەک سێری بنیامەکان یانی بەشێک لە popular culture ە، ئێمە سووپرستارەکانمان موتەعەلیقن بە جێگەیەک تر نە ئەو جێگەیەی کە لێی لە دایک بوون. لەو جێگەی کە فووتباڵیان دەست پێکردوە و ئیتیفاقەن لێنە بوون بە سووپرستار.
ئەوەیە کە لەسەتحی ئیقتیسادی دا ئێمە مەجبوورین نیرووی کار بنێرین بۆ مەرکەز، نیرووی کارێ ئەرزانێ قەومی لە شارە گەورەکانا یا بچێ کۆڵبەری بکا، لە سەتحی وەرزشیشا ئەگەر بازیکونگەلێک هەن  مەجوورن بە خاتری ئەوەی ئیدامە پەیدا کەن بتوانن فووتباڵەکە بەو شێوە کە پێیان خۆشە حەزی پێ ئەکەن گەرەکیان بێ لە تیمگەلی مەترەح کایە بکەن مەجبوورن کۆچ بکەن یانی ناتوانن لە شوێن خۆتان بمێننەوە. وەلێ لە ڕۆژهەڵاتا پۆتانسییەلی زۆری هەیە و من ئەبینم کە تەک مەسەلەی فووتباڵ لە ڕۆژهەڵاتا شتێک نییە کە تۆ بێژی من سەرمایەگوزاری کەم مەردم بێن بەلایەوە. مەردم هان بە لایەوە، تەرەفداری هەیە ژنان و پیاوان، حەزی پێ ئەکەن، مناڵان حەزی پێ ئەکەن و تەرەفداری هەیە مونتەها ئەو شتە کە سەرمایەگوزاری پێ ئێژن لێنا وجوودی نییە و بێ سەرمایەگوزاریش کار ناچیتە بەرەوە.
قازی: ئێمە دەزانین کە  هێندێک وڵاتی کە بۆخۆیان دەوڵەتی ساڤێرینیشیان نییە وەکوو ولاتەکانی نیو بریتانیا وەک سکاتلەند، وەیلز و باکووری ئیرلەند لەگەڵ ئەوەشدا کە بۆ خۆیان دەوڵەتی ساڤێرن نین بەڵام  لە ئاستی فووتباڵ لە ئاستی جەهانیدا  تیمی خۆیان هەیە و قەبووڵ کراون وسەربەخۆیانە بەشداری لە پێشبڕکێکاندا دەکەن و ئەوە دەگەڕێتەوە ئەو سەردەمانەی کە فێدرسیۆنی فووتباڵ لە بریتانیا پێک هاتووە هەموان بە ناوی خۆیان تێیدا بوون و هەر ئاوا ماوەتەوە. جا  لەبەر ئەوەی کورد خۆیان ساڤرین نین دڵیان بەوە خۆشە کە ڕەنگە  کە لەیەکێک لەو تیمە نەتەوەییانەی ئەو وڵاتانەی کە کوردستانیان تێدایە هێندێک یاریزانی کورد هەبن، بۆ وێنە لە تیپەنی میللی عێراقدا کە ئەمساڵ لەو کووپەی جەهانییەدا بەشداری دەکا باسی ئەوە دەکرێ بە لانی کەمەوە ٥ لیستکوان یان  یاریزانی کورد هەبن کە زۆر جاریش لە پێشبڕکێی کە دەکرێ ئاڵای کوردستان بەرز دەکەنەوە. لەو زەمینەیە دا وەکوو کەسێکی کە لە  فووتباڵ تێ دەگا ئەو هەستە چۆن شرۆڤە دەکەی؟ ئایا ئەوەی کە کوردانی کوردستانی عێڕاق لایەنگری تیمی فووتباڵی عێڕاق بن و خۆیانی تێدا بەشدار بزانن چۆنی لێک دەدەیەوە؟

جەواهێری: ئەم چتە کە ئێوە باستان کرد لە دوو لاوە ئەکرێ تەماشا بکریێ. شایەد بن کەسانێک حەز کەن وا بیر کەنەوە بێژن بوونی فووتبالیستگەلێک لە  ڕۆژهەڵاتەوە لە تیمی میللی عێڕاقدا نیشاندەهەندەی ئەوەیە کە چەنێ ئەم تیمە موتەنەوعە، چەنێ دەربەرگیرەندەس ئەتوانێت مەسەلەن  نەشنالیتیگەلی موختەلیف لە ئێرانەوە بازیکون بێنێ و کورد لە خودی عێراقەوە هینی بکات ولەوەدوا بە ناوی ئیتیحاد و بە ناوێ ئەوە کێ فووتباڵ فەزایێ بۆ تەعەلوقێ بنیامەکان بە بەک گراوندگەلی جیاوازەوە فەراهەم ئەکات و گشتیان لە ژێرێ یەک چەترێ یەکبوونا جەمع ئەکاتەوە تەماشای بکا.
لەو لایشەوە بۆ ئێمەیی کورد یا حەدی ئەقەل گەرەکمان بێ لە خوارەوە تماشای بکەین، بە قەولی ئێژێ    from below گەرەمان بێ بیخوێنینەوە ئەم ئیتیفاقاتانە  وەکوو فۆڕمی ئیجتیماعی، وەکوو نەتیجەیێ نەزمی مێژوویی، ئەو شتەی گەرەکمانە بیخوێنینەوە ئەوە نیشاندەهەندەی ئەوەسە کە ئەو جۆری کە وتتان کورد ساڤرنیتی نییە  لەو جێگە وا خەریکە ئەژی هیچ نمایەندەگییەکی دیاری نییە تەنیا زەمانێک ئەتوانێت  دەنگی بێت و دیاری بێت کە بتوانێ  بەشێک لەو میللەتە موسەلەتە بێت  و لەگەڵ ئەوان بێ.  ئێستا ئەو بازیکونانە لە ڕۆژهەڵاتەوە چوون وا بزانم کەسانێکن  ئیحتیمالەن تا ئەو جێگەی وەبیرم بێ، یانی فرە دەقیقەن من جوزئیاتی نازانم وەلێ ئەوانە کوردهایەکن کە لە زووەوە لەڕۆژهەڵات هاتوونەتە دەرەوە و ئێستا موهاجیر بوون.
قازی: نا ڕۆژهەڵاتی نین.
جەواهێری: ڕۆژهەڵاتی نین؟
قازی: نا، نا. ڕۆژهەڵاتی نین یا باب و دایکیان کوردی عێڕاقە، هێندێکیان لە ئوڕووپا لە دایک بوون، چەند کەسیان لە ئوڕووپا لە دایک بوون بەڵام  بابودایکیان کوردە ‌هێندێکیشیان خەڵکی هەولێر یا کەرکووک یا دهۆکن.
جەواهیری: شایەد من ئیشتیباهدەکەم.
قازی: بە دڵنیاییەوە ڕۆژهەڵاتی نین.
جەواهێری: کەکوتم بازیکونەکان لە ڕۆژهەڵاتەوەن وەلێخوب بە هەر حاڵ داستان ئەوەسە کە فیفا دانەیەک لە شوعارەکانی ئەوەسە کێ ئێمە هەمە ڕەنگی بە ڕەسمییەت ئەناسین، ئێمە پشیوانی ئەکەین لە هەمە ڕەنگی وەلێ لە عەینی حاڵ ئەو هەمە ڕەنگیانە شامڵی ئەوە نابێت کە بەرابەری بۆ میللەتگەلێک کە مەسەلەن خاوەن دەسەڵات نین شامڵی ئەوان نابێت فەقەت شامڵی ئەو میللەتگەلەیە کە دەسەڵاتیان هەیە و خوب ئیتر ئەو بازیکونانەش کە، یانی حزووری ئەم بازیکونە کوردانە هەر وەک ئامەدسپۆر وەکوو دانەیەک زیدی هێژێمۆنی تێ بەرچاو بۆ کورد، بۆی ئەوەیە کە دوای دەیان دەهە سەرکوتکردن من نەمردووم، من هەم، من زیندووم، من لە عەینی حاڵا هاتووم بە تەواوی نەبوونی هیچ ئیمکاناتێک  توانیومە تا ئەم ڕادەیە سەرکەوم، حزووری ئەو بازیکونانەش لە تیمە میللیەکانا هەر ئەوەسە. ئێمە لە ڕۆژهەڵاتا ئێستا مەسەلەن بەحسێ وریا غەفووری بوو کە  خوب بەساڵان، من نازانم ڕاست یان درۆی ئەیان وت ئینتیخاب نەبوونی سیاسییە بۆ تیمی میللی مەسەلەن چون کوردەو بەهەر حاڵ هێند شتی تر. ئێستە لێنەشە ئێمە ئەتوانین وای تەمەشا کەین مەردمی کورد دوای ئەنفال، دوای هەڵەبجە، دوای هەزار جۆرە سەرکوت و نازانم  کۆچبەری و ئەملاو ئەولا کە جێگۆڕکێیان پێ کراوە و تەحتی سیاسەتی تەعریب بوون و ئەمانە ئیستا هان لە ناو ئەو تیمە، تیمێ میللی عێڕاقا کایە ئەکەن و هان لە جامێ جەهانییا و تەحتێ نەزمێ  سیاسیشا ئەچن بۆ جامێ جەهانی کایە ئەکەن کە بازیکونێ کورد ئەتوانێ، ئیجازەی هەس کە هووییەت خۆی بە عینوانێ مەسەلەن بێژێ من مەسەلەن ئەگەر گەرەکی بێ پەرچەم نیشان بات یانی بە ئێحساساتی ناسیۆنالیستی نیشانی با خوب پەرچەم کوردستان نیشان بات بێژێ من کوردم  لە کوردستانەوە تێم. ئەوە بەیانگەرێ ئەو نەزمە سیاسییەسە خوب کورد ئێژێ من دەیان ساڵە بۆی خەریکم، شۆڕشم کردوە ئێستە بە دەستم هاوردوە.
قازی: ببوورە دەزانین حەوتووی پێشوو بە داخەوە وەرزشکار و فوتبالیستێکی زۆر بە ناو و دەنگ و زۆر تێکۆشەری ئێرانی کە خەڵکی جنووبی تاران و سەر بەچینێکی خوارەوەی کۆمەڵ بوو و خۆی پێ گەیاندبوو پەرویزی قلیچ خانی دوای ماوەیەک نەخۆشی لە پاریس سەری نایەوە. پەرویزی قلیچ خانی دیارە لە بەر ئەو ڕێبازی سیاسی کە هەڵی بژارد بوو و بەر لەوەی کە ناچار بێ ئێران بە جێ بێڵێ ئەندامێکی سازمانی چریکەکانی فیدایی گەل بوو و  دوای ئەوەی کە هاتە ئوڕووپاش پاش ماوەیەک دەستی کرد بە دەرهێنانی گۆڤارێک بە ناوی "آرش"  کە دیارە بیروباوەڕی چەپی و مارکسیستی بڵاو دەکردەوە و گرینگیش ئەوەیە کە بینەرانی ئێمەش بزانن کە لە یەکێک لە ژمارە ئاخرەکانی ئاڕەش دا سەربەرگەکەی هونەرمەندێکی کورد بە ناوی ناسر قازیزادە کێشاویەتەوە کە پێشتریش لەم بەرنامەیە دا بەشداری کردووە و دۆستێکی نزیکی پەرویزی قلیچ خانی بوو. لە سەر داوای پەرویزی قلیچ خانی ئەو دەمی کە ساخ بوە پۆرترەی وی کێشاوە. پێم خۆشە یەک لە سەر پەرویزی قلیچ خانی بڕێک قسە بکەی و دووهەمیش دەزانین کە پێپ گاردیۆلا، پێپ گاردیۆلا بۆیە گرینگە ئێمە لەو پێوەندییە دا باسی بکەین چونکە وەکوو کاتاڵانێک لە بارسێلۆنا پێ گەیشت. تەنانەت ئەوەشم لە بیرچوو باس بکەم موفەسرێکی فووتباڵ لە تورکیا  ئامەد سپۆری بەراوەرد کردووە لەگەڵ بارسێلۆنا و نووسیوە هەر وەک چۆن بارسێلۆنا بۆ کاتاڵانەکان گرینگە ئامەد سپۆریش ئاوایە بۆ کوردەکان. جا لەبەر ئەوەی پێپ گاردیۆلاش خۆی کاتاڵان ە ئیستاش کەدوای دەساڵ سەرکەوتنی یەک بە دوای یەک دا لە مەنچستر سیتی دەستی لە ڕاهێنەری کێشاوەتەوە پێم خۆش بوو لەسەر ویش هێندێک قسە بکەی.
جەواهێری: دەقیقەن ئەو موقایەسەیەی کە باستان کردکە ئەو موفەسیرە لەسەر ئامەدسپۆری کردوە ئێمە ئەتوانین ئەو بەراوەرد لەو نێوان ئامەدسپۆر  و بارسێلۆنا بکەین هەر چەند ئەمن وتم بە تەواوی ئەو تەفاوەتانەوە کە هەیەتی خەریکن لە ناو نەزمی کنوونییا حزوور پەیدا ئەکەن و ڕوشد ئەکەن و دەر ئەکەون کە ئەوان جیا ناکاتەوە لەو نەزمە کنوونییە.
وەلێ لەسەر پەرویز قلیچ خانی هەر ئەو جۆرە کە وتتان ئێستەش حەتتا پەرویز قلیچ خانیش دانەیەک شایەد بێژم لە وەرزشکارگەلێکە کە واقیعەن سووپر ستار بوو لە زەمانی خۆیا. بازیکونێک مێژوویی یە. نیەسمان لە فووتباڵێ ئێرانا وەکوو پەرویزێ قلیچ خانی کە هەم تەوانمەندیێ فەردی و هەم ئاوا کاراکتێرێک سیاسی- ئیجتیماعییەکی بێ. خوب هەمیشەش غەدری لێ کراوە. ئێوەش ئێستاش ئەی بینن  وەختێک سەری نایەوە  لە فرە جێگەگەلێک ئیشارەیان بە بەکگراوندە سیاسییەکەیان نەکرد کە مەسەلەن پەرویزقلیچ خانی فەعالێ سیاسیێ مارکسیست  یا مائۆیست یا هەر شتێ تر. ئەمە هەڵئەگەڕێتەوە بۆ ئەم ئیدەئۆلۆژییە موسەلەتە سەرمایەدارییە کە  وەرزشیش ئیتیفاقەن دانەیەک بەستەرە بۆ پەروەرش دایینی ئەوەیە کە فووتباڵ لە سیاسەت جوداس وەلێ هەر ئەو جۆرە کە وتم فووتباڵ و سیاسەت لە یەک جیا نین، نە تەنیا لە یەک جیا نین کە ئیتیفاقەن یەکتریش تەقوییەت ئەکەن و بە یەکتریش کۆمەک ئەکەن لە عەینی حاڵایشە ئەتوانن زیدی یەکتریش عەمەڵ بکەن. فووتباڵ ئەتوانێ بەستەرێک بێ عەلەیهێ هێژێمۆنی یێ  مەوجوود وەک مەسەلەن  ئامەد سپۆر یا وەک مەسەلەن بارسێلۆنا.  یا بازیکۆنێک وەک پەرویز قلیچ خانی یا وەک پێپ گاردیۆلا ئەتوانێ جیاواز بێ تەک بازیکونێ ترا یا مارادۆنا ئەمانە  بازیکونگەلی جیاوازن، سوپرستارگەلی جیاوازن تەک باقی سووپرستارەکانی ترا چون  ئیتفاقەن ناو چوار چیوەی نەزمی ئیدێئۆلۆژیکی فووتباڵا عەمەل ناکەن. بە پۆرترەیێ بازیکۆنێ سیاسین. ئەو شتەکە وەرزشی سەرمایە دارانە حەز ئەکا دایمەن ڕەدی بکاتەوە بێژێ وەرزشکاری خاس وەرزشکارێکە کە سیاسی نەبێت دوور بێت لە موشکیلات جامیعە و خەریک وەرزشی خۆی بێت. خوب پەرویزقلیچ خانی پۆرترەی وەرزشکارێک دەقیقەن سیاسی. نە تەنها پۆرترەی وەرزشکارێک سیاسی، پۆرترەی وەرشکاریک سیاسی، مارکسیست و چەپ و مائۆئیستە وە بە بۆنەی ئەوەوە هەمیشە ئیگنۆر کراوە.
ئێمە ئەبینین مەسەلەن جمهووری ئیسلامی لە عەینی حاڵا کە پەرویز قلیچ خانی هەمیشەی خوا سەعی کردوە سانسۆری بکا، لەو جێیەش کە سانسۆری ناکا هووییەتە سیاسییەکەی سانسۆر ئەکات و هەمیشەی خوا مەحکوومی ئەکات کە گۆیا ئەم بنیادەمە  دەنگی مەردم بوە و هەر ئەو جۆرەی کە وتتان قلیچ خانی لە تەبەقەی خوارەوەی جامیعە هەڵسا بوو و کەسێک بوو ئاگاهی سیاسی بوو و هیچ وەختیش لەعزەیەک لە خەبات نەوێستا.
قازی: ئێمە چەند دەقیقەیەک وەختمان ماوە ئەو دوو سێ دەقیقەیەش ئەگەر تەرخان بکەین بۆ پێپ گاردیۆلا فەرموو!
جەواهێری: ئەم بنیامانە، ئەم سووپرستارانە پۆرترەی وەرزشکارێ سیاسین. ئەوە شتێکە ئەشێ بێ چون پێپ گاردیۆلا شوهرەتی، ئەو جایگاهەی لە مەردمەوە دەست هێناوە. ئەو ناتوانێ فەقەت بە فکری خۆی بێ. ئەویش ئەوە ئەزانێت ئەو سووپرستارانەی وەک ئەو چەند نەفەرە کە من ناویانم برد خۆیان ئەزانن هەرچییەکیان هەیە لە مەردمەوەیە. ئەگەر فووتباڵ توانیوە ببێ بە نەزمێک لە جەهانی کنوونییا بە خاتری وەس کە مەردم  مەسرەفیان کردوە، مەردم زەمانێک تەڕەفداری بوون، شکلیان داوە پێی ئێستایشە لە ناو نەزمی کنوونییا خەریکن مەسرەفی ئەکەن، یانی بیدوونە مەردم  ئەو فووتباڵەی کۆمەڵگا وا خەریکە کایە ئەکرێت هەم فووتباڵ هیچێکە، هەم سووپرستارەکان چتێکن بۆیە کە ئەزانن و سەعی ئەکەن دەنگی کەسانێک بن، قشرگەل و مەردمێ و میللەگەل و تەبەقەیەکن کە دەنگیان نییە. بۆیە هەمیشە سانسۆر ئەکرێن، هەمیشە ڕەوایەتیان بەجۆرێک ڕەسانەگەلی مەین ستریم یا ئیدێئۆلۆژیێ موسەلەت  گەرەکییە بەیان ئەکرێ ئیتر. مەسەلەن گاردیۆلا دائیمەن بە عینوانی موڕەبییێ  مووەفەق لەبەر چاو ئەگیرێ و لە ناو ڕەسانەگەلی ئالترناتیڤ دا دەبینین کە گاردیۆلا بە عینوانی کەسێک کە دەنگێ مەردمی کاتالۆنیاس، بە عێنوانێ کەسێک کە دەنگی مەردمی فەلەستینە، هاودڵی و سۆلیداریتی هەس تەک میللەتگەلی تەحتی ستەم و سەرکووب شودە وەڵی ئێمە ئەمانە نابینین ، ئیجازە نادەن ئەو چێهرە لە پێپ گاردیۆلا دەر کەوێت.

قازی: ئاخر پرسیارم هەیە، پرسیارێکی تێکنیکی یە دیسان. ئەویش ئەوەیە پێرێ پێشبڕکەیەکی زۆر زۆر گرینگ بوو لە سەر کووپەی قارەمانەی ئوڕووپا بەلام  ئاخرەکەی ئەو کایە دەستەجەمعییە کە فووتباڵە کە دەگاتە پێناڵتی لەسەر شانی یەک نەفەر دەمێنێتەوە. یانی یەک نەفەر ئەگەر نەیتوانی پێناڵتییەکە لێدا  لایەک لە لایەکان دەیدۆڕێنێ. جا بەڕێزت وەکوو کەسێکی کە ژیانت لەگەڵ فووتباڵ تێکەڵ بوە تا ڕادەیەکی زۆر ئەو مەسەلەیە چۆن لێک دەدەیەوە؟ چۆن کارێکی جەمعی دەبەستڕێتەوە بە ئاکامی عەمەلی یەک فەرد؟ چون لەو کایەیەی پێرێ دا یەک لە لیستکوانانی ئارسناڵ کە نەیتوانی پێناڵتییەکە لێ دا بوو بە هۆی ئەوە کە پاغی سەن ژێرمەن بردییەوە.
جەواهێری: وەک کوتمان بینامەکان تەواو ئاوات و ئامانجەکانی خۆیان ناو ئەو کایە ئەبینن، ئەو ئێحساسی سەرکەوتنە دەبینن، خوب فووتباڵ کایەکیشە کە بە تەواوی پێشبینی ناکرێ کایە جەمعی یە وەلێ لە عەینی حاڵا لەحزەگەلێکی هەیە کەحزووری تێکنیکی یەک نەفەر یا نازانم ئیقدامی یەک نەفەر تەئسیرگوزارە. تەئسیر گوزارییەکەی بە مەعنای ئەوە نییە کە من بێژم ئێستا فەردییە بنیامەکان ئەو لەحزەیە وەختێک شوور و هەیەجان قاتی ئەبێت، ئێستا من نیازم بەسەرکەوتن هەس تیمەکەم ئەشێ سەر بکەوێ وە تواوی سەرکەوتنی من ئا لەم لەحزە مەسەلەن گرێی خواردووە بەم پێناڵتییە یان ئەم مەوقعییەتێ بە قەولێ ئێژێ تەک بە تەکە  وە ئەو بازیکۆنە لە دەستی ئەدات من ئەکفمە بیر ئەو پێناڵتییە کە وا  ڕۆبێرتۆ باجیۆ لە دەستی دا لە جام جەهانی ٩٤.  وەختێ تێتە سەر ئەوە ئیتر بنیامەکان یانی ئەوەندە ئێحساسات دەخیل ئەبێ بڕوا ناکەن کە نەوەد دەقیقە کایە  کریاگە هەموو شتێک بەو یەک لەحزە و بەو یەک پێناڵتییە گرێی نەخواردوە چۆن بێژم تواوی ئەو سەرنەکەوتنە و ئەو شکەستە نەتیجەی ئەو یەک حەڕەکەتە بوە وەلێ خۆب وختێک ئیتر ئێحساسات قاتی ئەبێ تەکیا بۆیە کە ئێژن فووتباڵ بە عینوانی کایەیەک جەمعی تەک ئێحساساتێ جەمعی و فەردیا شکڵ ئەخات و واقیعەن لەحزەیەک کە لە ئێستادیۆما بنیامەکان تەجروبەکەیان فرە جیاوازە لە لەحزێک کە ئێمە لە دەرەوە ئێستا چ بە عینوانێ تەڕەفدار یا چ بە عینوانی هین لە ماڵا ئەیبینین. واقیعەن مەسئەلەی فووتباڵ/ فەن چتێکە وەختمان نییە کات نییە بازی کەین. شتێکە پێویستە بە سەعاتان قسەی لەسەر بکرێ.
قازی: زۆر باشە، زۆر زۆرسپاست دەکەم بەڕێز دوکتور ئاسۆ جەواهێری بۆ بەشداریت لەم بەرنامەیە دا. داوای سەرکەوتنت بۆ دەکەم هیوادارم دیسان بەیەکەوە قسە بکەین کاتێکی خۆش.
جەواهیری: سپاس لە ئێوە، دەستتان خۆش بێ ئەم کاتەتان باش.
قازی: بینەرانی خۆشەویست بەم شێوەیە دەگەینە کۆتایی ڕاوێژی ئەمجارەشمان. تاکوو ڕاوێژێکی دیکە ماڵتان ئاوا بێ.
تێبینی: ئەم وتوێژە لە ئێوارەی دووشەمە ١-ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ لەگەڵ دوکتور ئاسۆ جەواهێری کۆمەڵناس بەڕێگای تۆڕی تیمس بەڕێوەچوە. دەکرێ ڤیدێئۆی ئەم بەرنامەیە بە ڕێگای ئەم لینکەی خوارەوە لە مەکۆی ڕاوێژ لە یوتیوب تەماشا بکەن.
 https://youtu.be/H9KUUGUrcmw?si=d6BoFZanjFHmgXfC

 

دەقی لاپەڕەیەک لە نامەیەکی درێژی نەمر حەمەدەمین سیڕاجی کە لە بەغداوە بۆ من (حەسەن قازی) لە لەندەنی نووسیوە. ئەو نامەیە ڕاست پەنجا ساڵ پێش ئێستا نووسراوە و بە بۆنەی شازدەهەمین ساڵی مەرگی کاک حەمەدەمین لە ٢٩ -٥ – ٢٠١٠ بۆ ڕێز لێنان لە بیرەوەریی ئەو ئینسان پاک و بێ گرێیە بڵاوی دەکەمەوە.

 لە ڕاستەوە کەریم حەداد، دوکتور سوڵتان وەتەمیشی، حەمەدەمین سیراجی، دوکتور موژدە سیڕاجی یای ڕووناک سیڕاجی .بەغدا، ساڵی ١٩٧٥

دەقی لاپەڕەیەک لە نامەیەکی درێژی نەمر حەمەدەمین سیڕاجی کە لە بەغداوە بۆ من (حەسەن قازی)  لە لەندەنی نووسیوە. ئەو نامەیە ڕاست پەنجا ساڵ پێش ئێستا نووسراوە و بە بۆنەی شازدەهەمین ساڵی مەرگی کاک حەمەدەمین لە ٢٩ -٥ – ٢٠١٠ بۆ ڕێز لێنان لە بیرەوەریی ئەو ئینسان پاک و بێ گرێیە بڵاوی دەکەمەوە.  حەسەن قازی   

"....لە میوژیکی کویستان، بە ریگای گەرمین دا بگاتە ئەولا و ئەولا، جارێ وایە لە بەر ئەوە ئەگەر میوژ لە نامەکانت دا نەبوو بیر لەوە نەکەیەوە کە نیە یان نیازی ناردنیانم نیە. مەسەلە ئەو قەدەخە و قۆرخەیە کە لەم  بارەوە دوای مور کرانی پەیمانی جزایر لە گوری دایە ئیمە نامانەوی دەری خەین کە لە گەرمین را ئاگاداری کارەساتی کویستان بە شکلی راستەوخۆین تۆش باشترە لە نامەکاندا ئەمەت لە بەر چاو بێ کە سانسور لیرە ئەگەر توندتر نەبێ شلتر نیە. دیارە دەرەتانی ناردنی هەوال و رۆژنامە و گوڤار و کتیبی هەمە چەشنەتان هەیە و لەم بارەوە پاش سانسور بە دەست ئیمە دەگا. بو مەسەلەی ئامنیستی و داواکەت، بەم زوانە، یان راستەوخو یان بە هوی کاک رەحمان داوخوازییەکەت جی بە جی دەکەین  و هیواشمانە لەم بارەوە، وەک بارەکانی تر سەرکەوتووتر بی. بو ریگای ناردنیش  باشترە لە سێ ریگا، ریگای خویان، ریگای ئیوە اروپاو ریگای ئیرە کەلک وەرگرین. بو کتیبی شەرەفنامە کەم کتیبخانە ماوە سەری پیدا نەکیشم و لێ ی نەپرسم. بەلام بەداخەوە وا دیارە نەماوە یان نەهیشتراوە. بیستومە کابرایەک لە هەراج کتیبەکانی مالی کاک هەژاری کریوەتەوە. لەوانەیە تا ئیستا مابن، دەیدوزمەوە و ئەگەر بوو لە سەر سەر و لە سەر چاو.
کاک هیمن زور ئەحوالت دەپرسێ. دەیویست نامەت بو بنێرێ بەلام دەستی بڕیک ناڕەحەتە و توانای نوسینی نیە لەبەر ئەوە داوای لێ بوردنی دەکرد . دوو بەیتی لەم بارەوە داناوە کە ئەوا بوت دەنوسم،
حەیفە ئەو دەستە کە گولزاری دەنەخشاند بشکێ _ حەیفە ئەو دەستە کە نازداری دەگەوزاند بشکێ
حەیفە دەستیک کە بە لەرزی و بە تەزیوی دیسان _ دوژمنی ملهوری زورداری دەتوقاند بشکێ
     پر بەدل سلاوی کاک کەلانتەری ، کاک جورجانی و خیزانی، برلیان، ئاوریشمی، مظفر و باقی دوست وئاشنایان دەگەیەنم. سلاوی تایبەتیم هەیە بو خوشکە ژیلا.روناک گەلیک سلاوتان دەگەیەنی و موژدە دەستتان ماچ دەکا. زورم پی خوش بوو نوسیوتە کوری لای خومان لەویندەری زور بوون. داوامە ئەرکی رینوینی  ئەو چاو و گوی بەستراوانە بە باشی وەئەستو بگری. هەوڵ بدەی کوڕی باشیان لێ بیتە دەر. گرتنە بەرچاوی سەرچاوەی چینایەتی گرینگە و زوربەی ئەو کورە دەرەبەگ و وردە بورژوایانە کە روو دەکەنە سیاسەت ماوەیەک توند و هەلەشە دەرون، پاشان یان سارد دەبنەوە، یان بە لای تر دا بادەدەنەوە. بەلام هەشن ئەوانەی بەسترانەوەی چینایەتی وەلا دەنین و بو هەمیشە دەبنە مڵکی گەلەکەیان. جا هیوامە هەوڵی تو لەگەل وان، بو ئەم مەبەستە بی و تێ ی دا سەرکەوی. پیم خوشە ناوی ئەوانەی ئامنیستی وەری گرتون، ناوی ئەو لقانەی دیفاعیان وە ئەستۆ گرتوە لیم بنووسی. هەر وەها هەر چەشنە نامیلکە و کتیبی بەکەلکت کە دەست دەکەوی بوم رەوانە کەی.
مردنی سوارەمان بیستبوو بەلام ئەوە کە نوسیوتە لە پلیکانان !! بەر بوتەوە، نەمان بیستبوو. پیمان ناخوش بوو. پیم وایە بڕیک درێژدادڕیم کرد وەختی بڕینەوەی نامە هاتووە. دەستت دەگوشم و ئەولاو ئەملات ماچ دەکەم و داوای خزمەت و هەلسوورانی زیاترت لی دەکەم لە ریگای گەلەکەمان و ولاتەکەماندا 
برات  مینە
٢٤ – ٥ -  ١٩٧٦


هێندێک شڕۆڤە  لەسەر ئەو نامەیەی نەمر حەمەدەمین سیڕاجی بۆ من کە پەنجا ساڵ لەمەوبەر لە بەغداوە
بۆ نووسیبووم بۆ لەندەن

١- مەبەست لە مێوژ کتێبە
٢- ئەمنێستی ئینترنەشناڵ لە لەندەن بەشێک لە زیندانییە سیاسییە کوردەکانی لە کوردستانی ئێران تەبەنی کرد و یەک لەوان نەمر غەنی بلووریان بوو  [ لە پاشکۆی ئاڵە کۆک دا ئاگاداری ئەمنێستی بۆ وەخۆ کردنی بلووریان وەک زیندانی مانگ هاتووە] ئەمنێستی یارمەتی ماڵێشی کرد بە بنەماڵەی بلووریان. وەک حەمەدەمین لە نامەکە دا بەڵێنی داوە دواتر زانیاری دیکەشی لە سەر گیراوانی سیاسی کورد بۆ ناردم کە منیش لە بەر دەست ئەمنێستیم نا.
٣- مەبەست لە کەڵانتەری، نەمر شەهید مەنووچێهری کەلانتەری یە کە لە چالاکانی چەپ و تێکۆشەر بوو لە کۆنفێدراسیۆنی خوێندکارانی ئێرانی دا  کە کاک حەمەدەمین لە ساڵی ١٩٧٤ کاتی سەردانی لە لەندەن دەگەڵی ئاشنا بوو. کەڵانتەری دوای شۆڕشی ١٩٧٩ لە  ساڵی ١٩٨٢ لە زابل گیرا و لە تاران لە ژێر ئەشکەنجە کوشتیان. کەڵانتەری خاڵی بیژەنی جەزەنی بوو. مەبەست لە برلیان دوکتور برلیانە ئەویش تێکۆشەرێکی ئێرانی بوو کە بەخۆشییەوە هەر لە ژیان دا ماوە و لە لەندەن دەژی. مەبەست لە ئاوریشمی یۆسف ئاوریشمی و مەبەست لە مظفر موزەفەری شافیعی یە.
٤- مەبەست لە سوارە، سوارەی ئێلخانیزادە ( پ . ئەهوورا) یە .

وتوێژ لەگەڵ بەڕێز عەممارگوڵی ڕۆژنامەنەەسی بنکۆل، بەرپرسی دێسکی ئێران لە دەزگای ئامارگی لە مەڕ ستڕاتێژییەکانی ئێران بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ ئەمریکا – ئیسراییل. ئەم بەرنامەیەی ڕاوێژ ئێوارەی دووشەمە ١٨-ی مەی ٢٠٢٦ بە ئاوایەکی زیندوو ڕاستەوڕاست لە تێلێڤیزیۆنی ستێرک بڵاو کراوەتەوە.

 وتوێژ لەگەڵ بەڕێز عەممارگوڵی ڕۆژنامەنەەسی بنکۆل، بەرپرسی دێسکی ئێران لە دەزگای ئامارگی لە مەڕ ستڕاتێژییەکانی ئێران بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ ئەمریکا – ئیسراییل. ئەم بەرنامەیەی ڕاوێژ ئێوارەی دووشەمە ١٨-ی مەی ٢٠٢٦ بە ئاوایەکی زیندوو ڕاستەوڕاست لە تێلێڤیزیۆنی ستێرک بڵاو کراوەتەوە.

حەسەن قازی: بینەرانی خۆشەویست خۆش هاتن بۆ بەرنامەیەکی دیکەی ڕاوێژ. لە ڕاوێژی ئەمجارە دا میوانداری دەکەین لە میوانێکی زۆر خۆشەویست کە پێشتریش ئاخر جار لە مانگی نۆڤامبری ساڵی ٢٠٢٢ لەم بەرنامەیە دا بەیەکەوە بووین بەڕێز عەممار گوڵی ڕۆژنامەنووسی ناسراو و بنکۆڵ، بەرپرسی دێسکی ئێران لە دەزگای ئامارگی یە. بەڕێز گوڵی زۆر زۆر بە خێر بێی بۆ ڕاوێژ جارێکی دیکە.
عەممار گوڵی: ئەم کاتەتان باش زۆر سپاس  کاک حەسەنی هێزا، مەمنوون کە منتان دیسان بانگهێشتی بەرنامەکەتان کرد. زۆر سڵاوم هەیە بۆ بینەرانی ئازیزی بەرنامەی ڕاوێژیش.
قازی: زۆر بەخێر بێی، بەر لەوەی بێینە سەر باسە ئەسڵییەکەمان ئەویش بریتییە لە ستراتێژییەکانی ئێران بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ ئەمریکا و ئیسراییل، پێم خۆشە وەکوو بەرپرسی دێسکی ئێرانی ئامارگی باسی ئەوە بکەی لە پێوەندی لەگەڵ کاروباری لەمەڕ ئێران دەزانین کە بارستایی دەنگوباسەکان زۆر زۆرە ئێوە چۆن پێ ڕادەگەن  هەموو لایەنەکانی باس بکەن؟
گوڵی: زۆر سپاس، ئاماژەیەکی گرینگە. ڕاستییەکەی ئامارگی ماوەی هەشت مانگێکە دەست بەکار بوە، لە سێپتامبری ساڵی پارەوە تا ئێستاش خراپ نەڕۆیشتۆتە پێشەوە. ئێمە لە ئامارگی چوار بەشمان هەیە، لانی کەم چوار بەشی باکوور وباشوور و ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوامان هەیە کە بە دێسکی تورکییە، عێڕاق، ئێران و سووریا زۆرتر خۆی پێناسە ئەکا. من وەکوو یەکێک لەو کەسانەی کە لە ئەستۆمە بەرپرسیارەتی دێسکی ئێران بەڕێوە بەرم.
ڕاستیەکەی لەو ماوەی ڕابردوو دا کە شەڕەکە دەست پێ کرد هەم لەبەر ئەوەی کە ئێمە ستافەکەمان زۆر ستافێکی بەربڵاو نییە چوار پێنج ڕۆژنامە نووسن کە فووڵتایمیش ئێش ناکەن، کار ناکەن لەگەڵمان هەوڵمان دا تا ئەو جێیەی ئەکرێت ڕووداوەکان نە وەکوو خەبەری برەیکینگ نیووز؛ بە پەلە گواستنەوەی ڕووداوەکان، بە شێوازی ئەوەی کە ئانالیز بکەین کە ستراتێژی دوو لایەنەکە چییە یا لە داهاتوو دا چی ئەقەومی، ئیحتیمالی قەومانی چ شتهایەک هەیە. بە تایبەتی هەم پێش شەڕەکە، هەم لە کاتی شەڕەکە و هەم دوای شەڕەکە. زیاتر لەسەر ئانالیز لەگەڵ زۆرێک لە پسپۆڕانی بواری یاسای نێودەوڵەتی، بواری ئێکۆنۆمی، بواری ئابووری قسەمان کردوە هاوکات ئەو کەسانەی کە بۆشمان ئەنووسن وەکوو ئۆپینییێن وەکوو ڕوانگەی خۆیان، هاوکات ئەو هاوکارانەی کە لەوێ هەمانە بەشێکیان قەڵەمێکی باشیان هەیە و ڕوانگەیەکی باشیان هەیە و توانای ئانالیز کردنی ڕووداوەکانیان هەیە. بەو جۆرەی کە ئێمە بۆی ڕۆیشتین لە ئامارگی شێوازی ڕاونینەکەمان جیاوازتر بوو لەوەی باقی میدیاکان بانگەشەیان بۆ ئەکرد یا باقی میدیاکان بڵاویان ئەکردەوە شێوازی ڕووداوەکان.
جا ئێمە لە ئامارگی زیاتر هەوڵمان ئەوەیە کە لە دەریچەیەکی ترەوە هەم ڕەخنەگرانە و هەم بە ڕێگەی زانیاری تایبەتەوە بڕوانینە سەر ڕووداوەکان بە تایبەتی بەشی ئێران. تا ئێستا لانی کەم بۆخۆم ڕازیم لەو ماوە کەمەی کە دەستمان بە کار کردوە. هیوادارم بەردەنگەکانیشمان ڕازی بن. نازانم مامۆستا حەسەن بۆ خۆت چۆنی ئەبینی؟
قازی: ئەمن کارەکانتانم زۆر پێ باشە و کەلکی لێ وەردەگرم بە تایبەتی بەشی تەسویری، ئەو چاوپێکەوتنانەی دەکرێ.با ئێستا بێینە سەر باسەکەمان، لەسەرەتاوە لەڕووی میدیاییەوە باس بکەین. دەزانین کە ئێران بە گواستنەوەی شەڕ بۆ ناوچە بە تایبەتی پەلامارەکانی بۆ سەر وڵاتانی کەنداو، هێندێک ئەمریکا و ئیسراییل یانی هەمبەرکانی خۆی دەگەڵ گێرە و کێشەی تازەتر ڕووبەڕوو کرد و بە شێوەیەک لە شێوەکان ئەو وڵاتانەشی تێوەگلاند، بەڵام ئەوانیش لەلایەن خۆیانەوە هەوڵ دەدەن بۆ ئەوەی زەرەرێکی زۆرتریان وێ نەکەوێ دەست بە کڵاوی خۆیانەوە بگرن، بۆ وێنە لەو دوایانە دا عەڕەبستانی سعوودی ڕای گەیاندووە ئێجازە نادا لە پێگە نیزامییەکانی کەلک وەربگیرێ بۆ هێرش کردنە سەر ئێران. لە لایەکی دیکەش لە میدیای ئێران دا شتی زۆر تایبەتی دەبیندرێ، بۆ نموونە دێن لە بەرنامەی زیندوو دا ئامووزشی چەک دەدەن و تەنانەت لە ستودیۆ دا تەقەش کرا. ئەگەر ئەوە فەیک نەبێ سەیرە نیشان دانی کاری ئاوا. جەنابت پێوەچارانی ئێران بەو شەڕە لە ڕوانگەی ئێرانەوە چۆن لێک دەدەیەوە؟
گوڵی: ڕاستییەکەی ئێران دەمێک بوو چاوەڕێ بوو هێرشی بکرێتە سەر بەڵان بەو کتوپڕیە نا. هەر لەبەر ئەو چاوەڕوانیە ئێران دەمێک ساڵە ستڕاتێژی تایبەتی خۆی دامەزراندوە بۆ بەرەنگار بوونەوەی نەیارەکانی بە تایبەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دەوڵەتی ئیسراییل.
ئەگەر ئێمە هێندێک بڕۆینە دواترەوە لە ناوەڕاستی دەیەی ١٩٨٠ی زایینی ئەو کاتەی کە ئێران تا ئاستێک لە بواری چەکەوە گەمارۆ خرا بوە سەری، لەو لاشەوە بەشێکی گەورەی وڵاتە ڕۆژئاواییەکان یارمەتی سەدام حوسێنیان ئەدا هەر لەو ڕۆژانەوە، لەو کاتەوە بە تایبەتی پێم وابێ لە ساڵی ٨٤ وە کۆماری ئیسلامی ئێران وردە وردە هەستی بەوە کردوە کە لە ئەگەری بەردەوامبوونی گەمارۆی ئابووری، گەمارۆی چەک، گەمارۆی سیاسی و هاوکات بوونی ئەگەری هێرش کردنە سەری وەکوو مەترسیەک ئەبێ چارەسەرییەک ببینێتەوە بۆ ئەم دۆخە بۆ ئەوەی کە بتوانێ بەرەنگاری نەیارەکانی بێتەوە.
لە میانەکانی دەیەی ٨٠ وەکوو ئاماژەم پێ کرد ئێران ستراتێژییەکەی زۆر کاڵ بوو، زۆر دوورودرێژ نەبوو بەڵام ستراتێژییەکی دامەزراند بە ناوی لە ئێران پێی دەڵێن " پەدافەندی غەیری عامیل" لە لایەکەوە لە ڕووی سیڤیلەکەی، لە ڕووی عەسکەرییەکەوە شەڕێکی نا موتەقاڕن، شەڕێکی ئاسیمیتری. وەکوو دەرکەوتی هەرە پێشیشی وەکوو شەڕێکی زۆر گەورە ئەوەی کە کاریگەری بێ لە سەر بەرەکانی شەڕ دەکرێ ئاماژە بەوە بکەین کە مەسەلەن ساڵی ١٩٨٤ کۆماری ئیسلامی بە یارمەتی هێزەکانی پێشمەرگەی هەرێمی کوردستانی ئێستا یا ئەو کاتە یەکێتی نیشتمانی کوردستان و پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستان لە قووڵایی خاکی عێڕاق هێرشیان کردە سەر پاڵاوگە نەوتییەکانی، بیرە نەوتییەکانی کەرکووک و تا ئاستێک ئەوە بوە هۆی کە عێڕاق پێداچوونەوەیەک بکا لە شێوازی شەڕ کردنەکە بەڵام هاوکات شەڕەکە گۆستراوە بۆ کوردستان و نەهامەتییەکی زۆری لەگەڵ خۆی هێنا. یانی نامهەوێ وەک بیانوویەک باس بکرێ، وەکوو ستراتێژی ئەمەوێ بیخەمە بەرچاو.
جا بۆیە ئەم ستراتێژییە لە لایەکەوە شەڕێکی ئاسێمیتری لەلایەکی ترەوە پەدافەندی غەیرە عامل بۆتە کرۆکی سیاسەتی بەرگری یا سیاسەتی هێرشی کۆماری ئیسلامی لە ناوچەکە دا و هەر ئەمەیە ئەگەر سەیر بکەین باسی بەرەی موقاوەمەت ئەکەن یا جەبهەی موقاوەمەت یا هیلالی شیعی کە لە یەمەنەوە خۆی ئەگەیێنێتە تەنانەت فەلەستین و لوبنان و پێشتریش لە سووریا وەکوو هێڵێکی بەرگری پێش لەوەی کە بگاتە سەرخاکی کۆماری ئیسلامی ئەو هێڵەیان دروست کردوە کە نەیارەکانی لەوێ مەشغووڵ بن و بتوانێ تا ئاستێک بەرەنگاری ئەو هێرشانە بێتەوە کە ڕاستەوخۆ ئەکرێتە سەری.
لە دوای ٧-ی ئۆکتۆبرەوە بەڵام  ئێمە بینیمان ئەم سیاسەتە بەو چرییە وەکوو جاران ناتوانێ بڕواتە پێشەوە لەبەر ئەوەی کە هاوپەیمانەکانی ئێران لە ناوچەکە بەتایبەتی لە سووریا، لە فەلەستین و تەنانەت لە لوبنانیش کەوتنە ژێر فشارێکی زۆرەوە بەشار ئەسەد حکوومەتەکەی ڕووخا و ئەو ناوچەیە بە تەواوەتی لە دەست درا و بۆ  هۆکارێک کە ئیسراییل بتوانێ ڕاستەوخۆ بە کەلک وەرگرتن لە ئاسمانی سووریا هێرشی بەرفراوان بکاتە سەر ئێران و بە جۆرێک بەرەنگاری ئەو سیاسەتە لە مێژینەیەی ئێران بێتەوە و ڕاستەوخۆ بتوانێ هێرشی بکاتە سەر.
قازی: زۆر باشە! بەڕێزت تا ئەو جێگایەی کە مێدیای ئێرانت شوێپاندبێ، بە تایبەتیش میدیای تەسویری یانی تێلێڤیزیۆن و تۆڕی کۆمەڵایەتی تاچ ڕادەیەک پێت وایە کە ناسیۆنالیزمی ئێرانی جێگای تەبلیغ بۆ شیعەگەری  گرتووەتەوە. دەزانین لەو بەرەی ئەو لایەش یانی ئەو گرووپانەی کە سێکولارن بە تایبەتیش ئەوانەی کە خۆیان بە چەپ دەزانن؛ هەر ئەمڕۆ لە ماڵپەڕی ئامارگی دا نووسینێکی بەڕێز دوکتور کامڕانی مەتین هەیە لەمەر ئەو گرووپانەی کە خۆیان بە ئانتی ئەمپریالیست دەزانن ئەو لە زمان زانایەکی لە دەستچووی ئیرلەندی نەمر فڕێد هاڵیدەیەوە دەڵێ ئەوە ئانتی ئەمپریالیستی دێفۆڕمەن. ڕەنگە لە نێو بەرەی چەپی ئێرانی دا کەمایەتییەک هەبێ کە هەم بە جینایەتەکانی جمهووری ئیسلامی بزانێ و هەم بە زیادە خوازییەکانی ئەمریکا لە سیاسەتی ستڕاتێژیکی خۆی دا لەناوچە دا کە لەگەڵ ئیسراییل بەڕێوەی دەبەن. بە بۆچوونی بەڕێزت مۆتیڤی ناسیۆنالیستی چەندە زەق بۆتەوە لە مێدیای ئێرانی دا؟
گوڵی: ڕاستییەکەی ماوەی نزیکەی دە ساڵێک دەبێ، کەم زۆرتر کۆماری ئیسلامی ئێران جیا لەو ڕەهەندە مەزهەبییەی کە لە ڕێگای شیعیزمەوە برەوی پێ ئەدا ڕێگایەکی تریشی گرتۆتە پێش، یا بەشێک لە دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی ئەویش لە ڕێگای وەکوو ئێوە ئاماژەتان پێ کرد ناسیۆنالیزمی پان ئێرانیستی کە زیاتر خۆی دەداتە پاڵ بیر و هزری تەباتەبایی کە چەند ساڵ پێش ئێستا کۆچی دوایی کرد. وەکوو لە پەڕتووکەکانی ئێرانی قەدیم و ئێرانی جەدید دا لەوێ بە وردی باسی ئێرانشەهری کردوە، ئێستاش کۆماری ئیسلامی خەریکە بە جۆرێک پێداچوونەوە ئەکا بەو بنەما فکرییانەی کە کۆماری ئیسلامی ئێرانی لە سەر بنیات نراوە. وە هەر لە ڕێگای ئەوەوە تەنانەت لە بەرەی ناوخۆ بە جیاوازتر لە بەرەی ناوەوە خەریکە کۆماری ئیسلامی بە زەقکردنەوەی ئەو سەمبۆلە ناسیۆنالیستییانەی وەکوو ئارەش وەکوو کوروش، وەکوو داریووش، تەنانەت بەرز کردنەوەی پێگە و ئاستی شاعیرانی وەکوو فیردەوسی هەستی ناسیۆنالیستی خەڵک ئەجووڵێنێت تا ئاستێکی زۆر ئەتوانین بێژین دوای ئەم شەڕە سەرکەوتوو بوە، یانی پێش شەڕەکەش لە شەڕی دوازدە ڕۆژەوە کۆماری ئیسلامی توانیویەتی بەرەیەکی ناوخۆیی دروست بکا بۆ ئەوەی کە خۆی بکا بە نوێنەری لانی کەم ناسیۆنالیزمێکی ئێرانی کە پاڵ ئەدات بە مێژوویەک ئێستا ئەم مێژوویە چەندە ڕاست بێ، چەندە درۆ بێ کارمان بەوە نییە بەڵام خۆی بە بەردەوامبوونی دەسەڵاتی لە مێژینەی ئێرانی ئەزانێ.
بۆ ئەوەی ماوەیەک پێش ئێستا، پێش ئەوەی خامەنەیی لەو بۆمباردمانەی ئیسراییل بکووژرێ هێندێ تەنانەت گڕافیکیان دروست کردبوو کە ڕوخساری خامەنەیی ئەشوپهێنن بە کوروش پادشای هەخامەنشی، لە ڕووی ڕیشەوە، لە ڕووی سیماوە، تەنانەت لە ڕووی عەمامەکەیشێوە. ئەمانە هەمووی کاری لە سەر ئەکرێت لە نێو دام و دەزگای هەم ئیستیخباراتی کۆماری ئیسلامی و هەم لە دام و دەزگای میدیایی کۆماری ئیسلامی و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ خەریکن لە ڕێگەی ئەم پڕۆپاگاندەوە دەستی ئۆپۆزیسیۆن بەتاڵ ئەکەنەوە بە تایبەتی  ئەو ئۆپۆزیسیۆنەی کە خۆی بە سەلتەنەتخواز دائەنێت و کوڕی حەمەڕەزای پەهلەوی کە ئێستە بە جۆرێک بۆتە هاوپەیمانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسراییل بۆ هێرش کردنە سەر ئێران.
لەم رێگەیەوە وەک ئێوەش ئاماژەتان پێ کرد ئێران توانیویەتی تا ئاستێک ئەو بۆشاییە کە لە دوای شۆڕشی ١٣٥٧ سەری هەڵدابوو پڕی بکاتەوە و وتارێکی ناسیۆنالیستی نوێ کە بنەڕەتەکەی مەزهەبییە و تا ئاستێکی ئەتوانین بڵێین خۆی بردۆتەوە سەر سەفەوییەکان بۆ پاراستنی کیانێک بە ناوی ئێران دروست بکات.
قازی: بەڵام بەڕێز گوڵی ئەوە زۆر شتێکی چاوڕاکێشە. پیرێ ڕۆژی شەمە لە بریتانیا خۆپیشاندانێکی زۆر گەورە بوو  لە لایەن گرووپە دەستی ڕاستییەکان و لە بەرانبەر ئەویش دا گرووپە چەپەکان، کەسانی ئەنترناسیۆنالیست و ئەوانەی پشتیوانی دەکەن لە مەسەلەی فەلەستین و دژی ئەو جینایەتانەن کە ئیسراییل لە غەزە کردوویە. بەڵام لە سەفی دەستی ڕاستییە فاشیستەکان دا ژمارەیەکی زۆر لە لایەنگرانی سەلتەنەتی پەهلەوی بە ئاڵاکەیانەوە لەوێ بوون و سەرۆکی دەستی ڕاستییە فاشیستەکان کە وابزانم ناوی تامی ڕابینسۆنە ڕەسمی ڕەزای پەهلەوی بەرز کردەوە و زۆر بە توندی دژی ئیسلام و موهاجیران قسەی کرد. دەزانین لە هێندێک ولاتانی دیکەش تی شرتی ساواک دەبەر دەکەن و ڕێژە دەکەن، ساواک ڕێکخستنی ئەشکەنجەگەر و بەدناو، ئاوا دێنە سەرجادە  یانی ئەوانیش بە جۆرێک ناسیۆنالیزمی ئێرانی بە تایبەتی شێوە ئیفڕاتییەکەی دەوانیشدا دەبیندرێ کە گۆیا دژی جمهووری ئیسلامین. وا نییە؟
گوڵی: بەڵێ مەسەلەیەکی سەرنجڕاکێشە بە تایبەتی، لەوانەیە لە ساڵانی داهاتوو دا زۆر لێکۆڵینەوەی زیاتر بکرێ لە سەر ئەو مەسەلەی ئۆپۆزیسیۆنی ڕاستڕەوی ئێرانی کە هیچ بنەمایەکی ئەخلاقی، تەنانەت فکری و سیاسیشی نییە چۆن خۆی داوەتە پاڵ گرووپگەلێکی ڕەیسیستی، گرووپی فاشیستی ئێوە باسی بریتانیاتان کرد. لەم وڵاتەی کە منی  تێدا ئەژیم ئاڵمانیا ئێمە حیزبێکمان هەیە بە ناوی حیزبی ئا.ئێف. دێ ئەم حیزبە تەنیا ئەو گرووپگەلە وەکوو پەنابەر، یانی کەسانێک کە لە وڵاتانی ترەوە هاتوون خەریکن پشتیوانی لێ دەکەن دوو گرووپن. ئەو هیندییە ڕەیسیستەکان کە لە هیندووستان دژی موسوڵمانەکان ئەوانەی کە هیندوو نین خەریکی جینایەتن، لە لایەکی تریشەوە کۆمەڵێک ئێرانی کە خۆیان بە شتێکی سەیرە، ئەڵێن ئێمە پرژنین ئێمە موسوڵمان نین. یانی هیچ عەلاقەیەکیشی پێکەوە نییە. پڕژن بوون و یا فارس بوون و ئیسلام هیچ پێوەندێکی پێکەوە نییە بەڵام  هاوکات پشتیوانی کۆمەڵێک گرووپن کە تەنانەت ئەگەر بێنە سەر دەسەڵات یەکەم قوربانییەکانیان بۆخۆیان ئەبن. ئەم فێنۆمێنە لە نێو ئۆپۆزیسۆنی ئێرانی دا دەیبینین، ڕاستییەکەی فێنۆمێنێکی نوێ نییە، لە بریتانیا ئەیبینین، لە ئەمریکا ئەیبینین وەکوو لایەنگرانی تڕامپ. بە گشتی فێنۆمێنێکی ڕاست ڕەوی فاشیستە کە خۆی ئەخاتەوە سەر ئەو بیروباوەڕەی کە حەمەڕەزای پەهلەوی دا سەری هەڵدا بوو.
ئێوە قەتعەن باشتر لەمن بیرتان دێت کە من ئەو کاتە نەبووم ڕاستیەکەی. حەمە ڕەزای پەهلەوی لە وتوێژێکا پێم وا بێ میدیایەکی ئەمریکایی دا بە ڕاشکاونە ئەڵێ: ئێمە وەکوو ئێوەین؛ ئێوەی سپی پێستی چاوشینی سەر زەردین بەڵام ئێمە لە شوێنێکی هەڵە لە دایک بووین. ئەم بیروباوەڕە هەیە، هێشتا لە نێو  بەشێک لە کۆمەڵگای ئێران و ئەیبینین بە ڕۆژانە بە شێوازی هەڵسوکەوتیان چ لە ڕووی سیاسییەوە، چ لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە وڵاتانی دەرەوەی ئێران.
قازی: زۆر باشە ئێستا بێینە سەر لایەنی نیزامی، لایەنی عەسکەری ئەو مەسەلە کە لە میدیا دا چۆن ڕەنگ دەداتەوە. دەزانین دوای ئەوەی ئێران گەرووی هورموزی بەست و ئێستاش هەر بەستوویەتی. لەسەرەتاوە ئەوە بەشێک نەبوو لە کێشەی دوو لایەنە یا سێ لایەنە لە لایەک ئەمریکا و ئیسراییل و لایەکیش جمهووری ئیسلامی. و ئەوەش دەزانین کە دەوری گەرووی هورموز زۆر گرینگە بۆ ئابووری دنیا و بەلانی کەمەوە بیست لە سەدی بەرهەمی نەوتی دنیا بەوێدا تێدەپەڕێ. ئێستا کێشەکە زیاتر لە سەر ئەوێ چڕ بووەتەوە. لەمەڕ شەڕ پێت وایە کە مێدیای ئێرانی لە ڕووی ستڕاتێژی نیزامییەوە ئەوە چۆن دەبینن؟
گوڵی: ڕاستییەکەی سپای پاسداران پێم وابێ لە دوای شەڕی دووەمی خەلیجەوە ساڵی ٢٠٠٣، ستڕاتێژییەکی نوێی دامەزراند بە ناوی ستڕاتێژی موزاییک. یانی شەڕێک کە یەکە سەربازییەکانیان بە شێوەیەکی مووزاییکی بڵاوە پێ ئەکەن. ئەم ستڕاتێژیشە زیاتر خۆی ئەخاتەوە سەر ئەو بیر و هزرەی کە تێهرانی موقەدەم وەکوو ئێستا پێی ئەڵێن باوکی سەنعەتی مووشەکی ئێران و هاوکاری جەعفەری سەرۆکی پێشووی، فەرماندەی پێشووی سپای پاسداران. ستڕاتێژییەکە خۆی لەوەدا ئەبینێتەوە ئێرانیان کردۆتە چەند ناوچەیەک لە ڕووی فەرماندەهییەوە، لە ڕووی سەربازییەوە تا ئاستێک سەربەخۆ ئەگەر بێتوو پێوەندییەکەیان لەگەڵ سێنتر قەتع بێت.
بۆ نموونە ئێستا ئێمە لە کوردستان دا یەک فەرماندەهی ناوەندیمان هەیە کە بریتییە لە پارێزگاکانی کوردستان، کرماشان، هەمەدان، ئازەربایجانی ڕۆژئاوا و ئازەربایجانی ڕۆژهەڵات و زەنجان. ئەم شەش پارێزگایە فەرماندەهێکی سەربەخۆیان هەیە لە شێوازی بەرنگار بوونەوەی هێرشەکانی سەر خۆیان، شێوازی هێرش کردنە سەر نەیارەکانی کۆمار ئیسلامی، شێوازی بەرەنگار بوونەوەی ئەو نارەزایەتییانە لە ئەگەری ڕوودانیان.
ئەمە بەشێکە لەو ستراتێژییە موزاییکییە کە کۆماری ئیسلامی دایناوە. بۆ نموونە لە هەرێمی خەلیج و هاوکات گەرووی هورموز سپای پاسداران دیسان لەوێش پێنج ناوچەی سەربازی سەربەخۆی داناوە کە ئەتوانێت بە شێوەیەکی چڕوپڕ و هەر کامێکیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ، بە شێوەی تاکتیکی خۆی بەرەنگاری ئەو تەهدیدانە بێتەوە کە ئیحتیمالی هەیە بەرۆکی کۆماری ئیسلامی ئێران بگرێت.
ئێوە ئاماژەتان بە گرووی هورموز کرد. گرینگی گەرووی هورموز تەنیا لە ڕووی نەوتەوە نییە. لە سەدا شەستی هیلیۆمێک کە بۆ دروستکردنی چیپ و کامپیوتر بەکار دێت لە گەرووی هورموزەوە تێ ئەپەڕێت. لە سەدا سی و پێنجی کوودی شیمیاییەک کە لە موشتەقاتی نەوت بەرهەم دێت لە گەرووی هورموزەوە دیسان تێ ئەپەڕێ. بەشكی زۆر لەو کەلوپەلە ستراتێژیکانەی وەکوو پێتڕۆشیمی بۆ دروستکردنی ماشین یا کەلوپەلی ناو ماڵ زیاتر لە سەدا سی وپێنجی دیسان ئەویش لە گەرووی هورموزەوە تێ ئەپەڕێ.  گرفتێک کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕووبەڕووی بۆتەوە تەنیا گرفتی ئەنێرژی نییە گرفتێکە کە ئەوان هێشتا باسی ناکەن ڕاستییەکەی نایانەوێ زۆر باس بکرێت لەبەر ئەوەی کە ئەتوانێت ببێتە هۆی قەیرانێکی گەورەی کۆمەڵایەتی ئەویش گرفتی ئەمنییەتی خۆراکە. لە حاڵی حازردا وەکوو ئاماژەم پێ کرد سەدا سی و پێنج ، هێندێکیش ئەڵێن تا سەدا چل، چل و پێنج و پەنجاش ئەڕوات، کوودی شیمیایی لەو گەرووەوە تێ ئەپەڕێت ئێستا دابەزیوە بۆ سەدا یەک و دوو یانی ئێران ئیجازە نادا، ئیزن نادا کە مەحموولانەی کە ئەبێ بەو ناوچەیە دا تێ پەڕن و بڕوات بۆ ناوچەکانی تر بۆ ئەفریقا، بۆ وڵاتانی شەرقی دوور، بۆ هیند و تەنانەت بۆ ئامریکای لاتین ئەمە گرفتێک کە دروستی دەکا ئەمساڵ نایبینن ساڵی داهاتوو ئەیبینن کەمبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی خۆراکە چ لە ڕووی دانەوێڵەوە بیگرین، چ لە ڕووی برینجەوە بیگرین، چ لە ڕووی گەنمەوە بیگرین. ئەگەر بێتوو ئەم گرفتە تا مانگی ئاگوست، تا کۆتاییەکانی مانگی ئاگوست چارەسەر نەکرێ بە گشتی هەموو دنیا تووشی قەیرانێکی خۆراک ئەبێت. بە تایبەتی ئەو وڵاتانەی کە زۆر لەسەر هاوەردە کردنی خۆراک مەجبوورن بە تایبەتی لە ئەفریقا، لە وڵاتانی شەرقی دوور و بەشێکێش تا ئاستێک وڵاتانی ئەمریکای لاتین و ئوڕووپاش.
ئێستا ئاڵمان بە هۆی ئەوەیکە، یا حەتا یەکێتی ئوڕووپا بە هۆی ئەوەیکە گەمارۆی خستووەتە سەر هاوەردەکردنی کوودی شیمیایی لە ڕووسیاوە مەجبوورە بەشێکی زۆر لەو کوودی شیمیاییەی کە بۆ کەشاوەرزی بەکاری دێنێ بۆ زەراعەت لە وڵاتانی کەنداوەوە بیهێنێت. ئێستا ئەمە گرفتی دیسان تێ کەوتوە و ئەگەری ئەوە هەیە کە ئەم قەیرانی خۆراکە ساڵی داهاتووە ببێتە هۆی قەیرانێکی کۆمەڵایەتی نە تەنیا ئێران بگرێتەوە تەنانەت یەکێتی ئوڕووپا بگرێتەوە، ئەفریقا بگرێتەوە، و تەنانەت وڵاتانی شەرقی دوور. ئەمە خۆی لە خۆیدا ئەتوانێ ببێتە، چی پێ ئێژن  دۆمینۆ ئێفێکتێک یانی وەکوو ئەو قەیرانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٩وە وەکوو قەیرانی ئاو دەستی پێکرد ئەنجامەکەی لە ٢٠١١ بینیمان لە بەهاری عەڕەبی ئیحتیمالی هەیە شتێکی وا ڕوو بدات و دیسان ببێتە شەپۆلێکی گەورەی پەنابەر کە ڕوو بکەن لەو وڵاتانەی کە ئەمنییەتی خۆراکیان هەیە.
قازی: بەڕێز گوڵی دەزانین کە لەو ماوەیە دا دۆناڵد تڕامپ سەرۆک کۆماری ئامریکا سەفەری چینی کرد و وەکوو باس دەکرێ وێدەچێ هێندێک ڕێکەوتن کرابێ نەک لە هەموو لایەنێکەوە وئەوەی کە بریار بوو ئەمریکا چەک بە تایوان بفرۆشی ئەوە ڕاگیراوە و لە لایەکی دیکەش باسی ئەوە دەکرێ کە تا ڕادەیەک لە پێوەندی دەگەڵ ئێران دا  یەکتریان گرتووە بەڵام بەتەواوی ئەوە نازانین چەندە ڕاستە. لێکدانەوەی بەڕێزت لەو بارەیەوە چییە پێت وایە ئەو سەفەرەی تڕامپ لە سەر چارەنووسی ئەو شەڕەی کە ئێستا ڕاوەستاوە و بەڵام دیار نییە چی لێدێتەوە چۆن دەبێ؟

گوڵی: وەکوو ئێوەش ئاماژەتان پێکرد مەسەلەی چەک هەیە لەم ناوە. هێندێک گریمانە هەبوو کە چین ئیحتیمالی هەیە کە چەک بەڕێ بکا بۆ ئێران. لانی کەم ئەلێن هەندێکیشی بەڕێ کردوە بەڵام چەکی ستڕاتێژیکیان هێشتا بەڕێ نەکردوە. ئەم سەفەرەی  تڕامپ تائەو جێگەی کە میدیای ئەمریکایی باسی کردوە، میدیای چینی بە وردی باسی سەفەرەکەی نەکردوە یا وردەکاری زۆرتری نەخستۆتە دەرەوە ڕاستییەکەی ئەوەی کە ئێمە دەیگوازینەوە زیاتر لە ڕوانگەی میدیای ڕۆژئاوا و میدیای ئەمریکاوە، مەسەلەی چەک هەناردە کردن تا ڕادەیەک ڕاوەستاوە و چین قەولی داوە کە چەک بەڕێ نەکا لانی کەم چەکی ستڕاتێژیک بەڕێ نەکا بۆ ئێران بە تایبەتی دژە مووشەک، یا سیستمی ڕاداری دژە فڕۆکە. بەڵام مەسەلەیەکی تر کە ئەمریکا لەم شەڕە دا ڕووبەڕووی بوو ئەوە بوو کە چین دروستە چەکی بەڕێ نەکردووە بۆ ئێران بەڵام لە ڕێگەی ئەو ساتاڵایتانەوە کە هەیەتی، ئەو ماهوارانەوە کە هەیەتی زانیاری  دەقیق و دروستی ناردوە بۆ ئێران و ئێران توانیویەتی لەو ڕێگەیەوە نە تەنیا ڕادارە پێشکەوتووەکانی ئەمریکا لە ناو ببات هاوکات توانیویەتی بەشێک لەو ژێرخانە ستڕاتێژیکەی فڕۆکەکانی ئەمریکا بە تایبەتی لە عەڕەبستان و لە ئیماڕات لە ناو ببات. یانی لانی کەم هێرشەکانی ئەوەندە چڕ بکاتەوە و دەقیق بکا کە ئەمریکا نەتوانێ  هێرشێکی زۆر خەستتر بکاتە سەر ئێران. ئەمە گرفتێکی تایبەتە، هاوکات ڕووسییەش تەنانەت  بەشێکی ئەو زانیارییانەی داوە بە ئێران بە گشتی وەکوو بەرنگاربوونەوەیەکی گەورەتر ئەبێ سەیر بکرێت ئەم شەڕی چل ڕۆژە کە لە نێوان ئێران و ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسراییل ڕووی دا.
بەڵام چین وەکوو ستڕاتێژی خۆی گشتی ئەگەر بێتوو خۆی مەسەلەی ئێران، یاشەڕێک وەکوو ئەوەی کە لە ماوەی ڕابردوو بینیمان ئەمنییەتی چین چ لە ڕووی ئابوورییەوە، چ لە ڕووی سیاسییەوە چ لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ئێستا عەسکەرییەوە نەخاتە بەر پرسیارەوە، یانی مەترسییەکی گەورە نەخاتە سەری چین خۆی لە خۆیدا سیاسەتی پاسیفیستی یە. یانی سیاسەتێکی ئەکتیڤی نییە بۆ موداخەلە کردن لە شەڕێک کە لە هەرێمە جیاوازەکاندا ڕوو دەدا. بۆ نموونە سیاسەتێکی پێچەوانەی هەیە بە نیسبەت پاکستانەوە لەبەر ئەوەی کە پاکستان دراوسێی یەکێک لە وڵاتانەیە کە ئەتوانێ ببێتە گرفتێکی گەورە بۆ چین ئەویش هێندوستانە. لەو شەڕە کورتەی کە ساڵی پار لە نێوان هیندووستان و پاکستان ڕووی دا چین بە شێوەیەکی ئەکتیڤ پشتیوانی کرد لە پاکستان و ئەمە سیاسەتی هێشتنەوەی تەوازون، هاوسەنگییە لە ناوچەکە. بە نیسبەت ئێرانەوە تا ئەو کاتەی نەوت بە گەرووی هورموز دا تێپەڕێ بۆ چین ئیحتیمالی ئەوەی کە چین بەشێوەیەکی ئەکتیڤ خۆی ببینێتەوە لە ناو شەڕەکە زۆر کەمە.
قازی: زۆر باشە باسی پاکستانت کرد. دیارە دەزانین لە سەرەتای مانگی چوارەوە کە ئاگر بەس ڕاگەیێندرا دوو جار  درێژ کراوەتەوە بەڵام لەو ماوەش دا کە درێژ کراوەتەوە دیارە هەڕەشە و گڕوشەی تڕامپ لە ئێران بەردەوامە و بە پێی ئاژانسی فارس ئەمریکا ئەو شەرتانەی داناوە کە ئێستا باسیان دەکەم:
- ئەمریکا ئامادە نییە غەڕامەتی شەڕ بدا بە ئێران     
-ئەو ئۆرانیۆمەی کە ئێران پیتاندوویەتی لە ئیختیار ئەمریکای بنێ
-ئێران دەتوانێ تەنێ هەر ناوەندێکی ناوەکی (ئەتۆمی) ڕابگرێ.
-نەدانی تەنانەت ٢٥% لە داراییەکانی دەست بەسەرداگیراوی ئێران
و پاشان ڕاگرتنی شەڕ لەهەموو بەرەکانی شەڕ بەستراوەتەوە بە دەستپێکردنی موزاکەرە
و ئێستا کە وەزیری ناوخۆی پاکستان هاتووەتە ئێران و لەگەڵ سەرۆک کۆمار دانیشتووە و لەگەڵ سەرۆکی پارڵمان دانیشتووە و لەگەڵ عێڕاقچی دانیشتووە قسەوێژی وەزاڕەتی کاروباری دەرەوەی ئێران کوتوویەتی بەڵێ ئێمە پێشنیاری تازەمان داوە بە ئەمریکا و ئاڵوگۆڕێ بیروڕا بە ڕێگای ناوبژیوانانەوە بەردەوامە، بەڵام هێندێک لە مێدیا ئێرانییەکان باسی زیادەخوازی ئەمریکا دەکەن لەو بارەیەوە. پێت واهەیە کە شەڕەکە جارێکی دیکە هەڵائیسێتەوە. دەزانین هێرشی ئیسراییل بۆ سەر لوبنان هەر بەردەوامە، هەر ئەمڕۆ پێم وابێ هێرشێکی دڕۆنی کراوەتەوە شوێنێک لە ئیماڕات. پێت وایە شەڕەکە دەست پێ دەکاتەوە یان دادەمرکێ، چۆناوچۆنە؟
گوڵی: ڕاستییەکەی من پێم وا نییە بەم نزیکانە شەڕەکە دەست پێ بکاتەوە، لانی کەم  تا مانگی سێپتامبر تا بەڕێوەچوونی هەڵبژاردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، هەڵبژاردنی کۆنگرێس و مەجلیسی نوێنەران، تا ئەو کاتە ئەگەری دەستپێکردنەوەی شەڕ زۆر نییە، لانی کەم لە ناوخۆی ئەمریکا گرفت هەیە ئەگەر بێتوو شەڕەکە بەردەوام بێت کۆماریخوازەکان کورسی زیاتر هەم لە سەنا و هەم لە مەجلیسی نوێنەران لە دەست دەدەن بە نیسبەت دێمۆکڕاتەکانەوە. جا بۆیە ئەمریکا پێم وا نیە لانی کەم ئێستا بیەوێت هێرەشەکانی دەست پێ بکاتەوە هاوکات مەسەلەیەکی تریش هەیە بۆ ئەوەی کە هێرەشەکان دەست پێ بکەنەوە ئەمریکا ئەبێ ئەو ژێرخانە سەربازییانەی دیسان پڕ چەک بکاتەوە. گرفتێک کە دروست بوە بە نیسبەت ئەمریکاوە کە مووشەکی دژە مووشەک بە تایبەتی ئەوانەی کە دژی بالێستیک و دی های پێرسۆنیکەکانن بەرهەمهێنانیان سەختە، ساڵێک سەد تا دووسەد مووشەک ئەتوانن بەرهەم بێنن. ئەگەر بێتوو ئێستاش تەنانەت بەرهەمهێنانەکەی زیاتر بکەنەوە لەوانەیە بتوانن ١٥٠ مووشەک بەرهەم بێنن لە ماوەی ساڵێک دا. ئەم کێشەیە بە نیسبەت ئیسراییلێسەوە هەیە بۆیە لە ڕووی سەربازییەوە ئیحتیمالی  کەمە جارێکانێ شەڕ دەست پێ بکا، لە ڕووی سیاسیشەوە ئیحتیمالی کەمە هاوکات بەشێکی تری دانوستانەکان وا دیارە گوازراوەتەوە بۆ نێوپژیوانێکی تر. حەفتەی ڕابردوو جێگری یەکەمی وەزیری دەرەوەی نۆروێژ لە ئێران بوو و ڕۆیشتبوو لەگەڵ عێڕاقچی و کۆمەڵێکی تر لە بەرپرسانی کۆماری ئیسلامی دیداری کرد بوو وەکوو ناوبژیوانێک کە هاوکات هەم ئەندامی ناتۆیە و هەم مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە لە ناوبژیوانی کردنی دوو لایەن یا سێ لایەنی شەڕێک دا.
ئەگەری ئەوە هەیە کە ئەمریکا ناڕازی بێ، باسی میدیایی  ئەوەیە، ئەمریکا ناڕازییە لە ناوبژیوانی کردنی پاکستان لە بەر ئەوەی کە ئەمریکا لەو بڕوایە دایە کە پاکستان ئەو زانیارییانەی کە هەم لە لایەن ئێرانەوە ئەیهێنێ و هەم  لای ئەوانەوە ئەیبات بە شێوەیەکی دروست نایان گوازێتەوە و دەستکاری ئەکا لە شێوازی لەحنەکەیاندا و ئەمە بۆتە هۆکارێک کە نەتوانن بگەنە چارەسەرێک کە بتوانن وتوێژەکان ببەنە پێشەوە بۆیە ئیحتیمالی هەیە موداخەلە کردنی نۆڕوێژ وەکوو وڵاتێکی سێهەم  هاوکات جێی متمانەی وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بتوانێ تا ئاستێک پێم وابێ تا کۆتاییەکانی مانگی جوون ئەو وتوێژانەی کە ئێستا هەیە بیباتە پێشەوە. ئێستا حالییەن وا دیارە میدیای ئێرانی باسی ئەکا لە لایەکی تریشەوە میدیای ڕۆژئاوایی تا ئاستێک باسی کردوە ئەمریکا وا دیارە گڵۆپی سەوزی هەڵ کردوە بە نیسبەتی مەسەلەی هەستەیی ئێرانەوە بە تایبەتی ئەو ڕێژەیەی کە ١٤٠ کیلۆ گرام ئۆرانیۆمی پیتاندراو. زیاتر لە سەدا شەست ئێحتیمالی هەیە ئەمریکا لەسەر ئەوە ڕەزامەند بێ کە ئەو ئۆرانیۆمە لە ئێران بمێنێتەوە بەڵام ئێران ئەبێ مەرجەکانی ئەمریکا قبووڵ بکا بە نیسبەتی ئەوەی کە ئەمریکا داوای کردوە ئەبێ ئێران نزیکەی بیست ساڵ پیتاندنی ئۆرانیۆم ڕابگرێ و دابخات. ئێران هێشتا لەسەر ئەوە ڕازی نییە ماوەی دە ساڵێکیان پێشنیهاد کردوە بۆ ئەمریکا کە لەو ماوەیە دا ئێران ئەو مەجالەی هەبێ لە سەدا سێ ئۆرانیۆم بپیتێنێ.
ئەم گرفتانە هەیە گرفتەکان من پێم وا بێ ئێستا زۆرتر  لەسەر مەسائیلی تێکنیکی یە تا مەسائیلی سیاسی. هەر دوو لا بڕوایان وایە کە شەڕەکە ناتوانێت بەردەوام بێت ئەگەر بێتوو هێزی زەوینی دەرگیر نەکرێت. کە ئاماژەکانیش وا دیارە ئەمریکا نایەوێت هێزی زەوینی بەڕێ بکا.
 بۆ نموونە مەسەلەن ئەگەر بیری بینەرانتان بێنینەوە بۆ شەڕی ٢٠٠٣ ی عێڕاق ئەمریکا لەمانگی جووڵای ساڵی ٢٠٠٢ وەوە خەریکی گواستنەوەی هێز بوو بۆ هەرێمی ڕۆژهەڵاتی ناوین. تا حەفتەیەک پێش شەڕەکە نزیکەی سەدوپەنجاهەزار هێزی گواستبۆوە، بریتانیا نزیکە  چل تا پەنجا هەزار هێز و وڵاتانی وەکوو  ئوسترالیا و چەند وڵاتێکی تریش نزیکە سێسەد، چوارسەد هەزار نەفەر هێزیان گواستبۆوە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوین. بەڵام ئێستا ئێمە بەرەو ڕوو نین لەگەڵ شتێکی وا و ئەگەری هێرشی زەوینی بۆ سەر ئێران جارێکانێ زۆر کەمە و ئەگەری دووبارە بوونەوەی شەڕە هەواییەکان لەوانەیە بۆ فەترەیەکی زۆر کورت وەکوو ئەوەی کە دوو سێ حەفتە پێش ئێستا بینیمان، شتێکی ئاوا ڕوو بدات بەڵام درێژ مەودا لانی کەم تا مانگی سێپتامبر من پێم وا نییە.
قازی: زۆر باشە بەڵام  مەسەلەیەکیش هەیە کە ئەمریکاییەکان بە ڕوونی باسی ناکەن بەڵام لەقسەکانی، لە ژارگۆنی سەرۆک کۆماری ئەمریکا دا کە بە سووکایەتییەوە لێی دەدوێ، بەڵام لایەنەکان مەعلووم نین، دەکرێ مرۆف شتێکی لێ هەڵکڕێنی لەو خەبەرانە و لەو شتانە بڕیاردەرەکان کێن لە ئێران بە ڕاستی؟ لە باری عەسکەرییەوە کە باست کرد ئەو شەش پاڕێزگایە خۆسەرن بەڵام ئەو لایەن یان لایەنانەی لە هەمبەر داوخوازەکانی ئەمریکا دا بییەو یان بیانەوێ ساتوسەودای لەگەڵ بکەن چ مەرجەع یان ناوەندگەلێکن؟
گوڵی: ئێمە هێشتا نازانین موجتەبا خامەنەیی لە چ دۆخێکی تەندروستی دایە بەڵام حاڵییەن وەک ئەوترێت شووڕای عالی نیزامی تەشکیل دراوە. شووڕای عالی نیزامی تەنیا سپای پاسداران نییە ئەگەرچی سپای پاسذاران دەسەڵاتی ڕەهای هەیە بەسەر باقی جومگەکانی هەم دەسەڵاتی سیاسی و هەم دەسەڵاتی سەربازی و ئابووری. بەڵام شووڕای عالی نیزامی بەشێکی داواکارییەکان ئەوان وڵامی ئەدەنەوە. هاوکات لە ڕووی سیاسییەوە من پێم وایە کۆماری ئیسلامی کە ساڵانێکە، زیاتر لە دوو دەیەیە، سێ دەیەیە لە ئۆپۆزیسیۆن دا ئەیبیسین یا لە وڵاتانی ڕۆژئاواییەوە ئەیبیسین کە کۆماری ئیسلامی ڕەئسێکی هەیە ئەگەر ڕەئسەکە لە ناو بچێت ئەڕووخێت.
لەم شەڕە بینیمان بەو شێوازە نییە کۆماری ئیسلامی سیستمێکە، سیستمەکەی چ ئێمە پێمان خۆش بێ چ پێمان خۆش نەبێ سیستمەکە خەریکە کار ئەکا و باشتر ئەوەیە کە ئەم سیستمە ئاسیب شناسی زیاتری بۆ بکرێت کە بزاندرێ چۆن کار ئەکا. ئەم سیستمە من پێم وایە چ لەڕووی سەربازی و چ لە ڕووی سیاسییەوە و چ لە ڕووی ئابوورییەوە هەندێک مێکانیزمی پێش شەڕ و دوای شەڕیشی داناوە. حاڵییەن ئەو گرووپەی کە سەر بە قاڵیبافن بە تایبەتی  و هاوکات ڕاوێژکارەکانی عەلیی لاریجانی بەتایبەتی سەحرا ڕوودی قاتڵی دوکتور قاسملوو ئەمانە پێشڕەوی تەواوی وتوێژەکانن. ئێستا جەعفەری سەحرا ڕوودی یەکێک لە گرینگترین ئەو کەسانەیە کە خەریکی بەرەوپێشبردنی وتوێژەکانە و دایمەن لە نێو پاکستان و ئێران لە هاتوچوو دایە و پێم وا بێ حەفتەی ڕابردوو یا دوو حەفتە پێش ئێستاش سەردانێکی قەتەری کرد بوو. لەوێش وا دیارە هەندێ وتوێژ بەڕێوە ئەچێت دوور لە چاوی مێدیاکان. سپای پاسداران بە گشتی دەسەڵاتی هەیە بە سەر وتوێژەکان دا و لانی کەم وەک ئەوترێت سیمای دەرەوەیان قاڵیبافە بەڵام لە پشتەوە مووسەوی وەکوو فەرماندەی گشتی قەرارگای خاتەمولئەنبیا و فەرماندەی یەکە مووشەکی و ئاسمانییەکانی سپای پاسداران و هاوکات فەرماندەی گشتی ئەڕتەشی ئێرانیش، ئەمانیش وەکوو تیمێک کە بەرەنگاری نەیارەکانی کۆماری ئیسلامی ئەبنەوە  بە درێژایی خەتی ساحیلی دەریای عومان و هاوکات لە بەشێک لە خەلیجی فارس.

قازی: کاک عەممار وەک دەزانی لە چەند بۆنە دا لەبەر ئەوەی کە چەند ڕۆژنامەنووسی کوردیش پێیان خۆش بووە لە سەر ئەو مەسەلەیە پرسیار بکەن زۆر جار وای لێ هاتووە کە ئیتر پرێزیدێنت تڕامپ بە کوردەوە هەڵ دەکاڵێ، بەڵام دیارە پێشینەشی هەیە ئەو کوردان زۆر لێک ناکاتەوە. لەبیرمانە لە سەفەرێک دا بۆ کنفڕانسی داووس بوو کە بەڕێز نێجیروان بارزانی لێ تێک چوو بوو، نیچیروان بارانی لێ گۆڕابوو لەگەڵ بەڕێز مەزلووم عەبدی. هەموو جارێ باسی ئەوە دەکا ئێمە چەکمان داوە بە کورد و مەعلووم نییە دەبوو ئەو چەکانە بۆ کێ بنێردرێ. بەڕێزت ئەو مەسەلەیە چۆن دەبینی؟ پێت وایە ئەو پێوە هەڵکاڵانە هۆی چییە، دیارە هێندێک ڕایەداری کورد باسی ئەوەیان کردووە کە تڕامپ ئەگەر قسەیەک دەکا حەتمەن شتێکی لە پشتە دەنا وا نییە کە هەر وا فڕ باوێ. وەک گوتم بە بۆچوونی بەڕێزت هۆی ئەو پێوە هەڵکاڵانە بە کورد چییە؟
گوڵی: حاڵییەن وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گرفتێکی گەورەی بۆ پێش هاتوە ئەویش ئەوەیە نازانێ چۆن ئەبێ شەڕەکە کۆتایی پێ بێنێت بە بێ ئەوەی ڕای بگەیێنێت کە ئێمە شکەستمان خواردوە. بە نیسبەت ئەوەی کە لە گەرووی هورموز ڕووی دا ناتوانێ ئەو ئامانجە ستراتێژیکانەی کە پێش شەڕەکە دەست نیشانیان کرد بوو  بیبەنە پێشەوە. جا لەبەر ئەمە ئەمریکا هاوکات بەشێک لەو ستڕاتێژییەی کە هەیان بوو وەکوو بینیامین نەتەنیاهوو پێشکەشیانی کرد بوو بەو جۆرەی کە واشنگتن پۆست و نیۆیۆرک تایمز ڕاپۆرتیان کرد بوو لە سەری، ئەوە بوو گریمانەیان کرد بوو لەسەر ئەوەی کە خەڵک دێنە سەر شەقام  لە کاتی بۆمباران کردن دا و شتێکی زۆر سەرنجڕاکێشە کە خەڵک لە کاتی شەڕ دا بێتە سەر شەقام و خۆ پیشاندان بکا. نازانم چۆن گەیشتبوون بەو نەتیجەیە. هیچ کام لەو شتانە ڕووی نەدا. ئەوە ڕووی نەدا کە بە کوشتنی خامەنەیی کۆماری ئیسلامی بڕووخێ، ڕووی نەدا بە وەی کە بەشێک لە سەرانی سپای پاسداران بکووژرێن کۆماری ئیسلامی نەتوانێت بەرەنگار بێتەوە تا ئاستێک بەو شێوازەی کە هێرش بکاتە سەر ئیسراییل و وڵاتانی کەنداو .
ئەم وەزعە پیچیدەیە کە ئەمریکای تێ کەوتوە بە نیسبەتی تڕامپەوە ئەوەندەش پیچیدە نییە. ئەو ئەیەوێ بەشێوازێک لەو وەزعە بێتە دەرەوە بەڵام بۆ  گیسکی هەیاس ئەگەڕێت. یانی بۆ کەس یان لایەنێک دەگەڕێت کە تاوانەکەی بە سەر دا ساغ بکاتەوە. لەم ناوە دا هیچ کەس یان لایەنێکی تر نییە کە بتوانێ تاوانەکەی بەسەر دا  بسەپێنێ جیا لە کورد نەبێت بەو بیانوویەی کە ئێمە چەکمان ناردوە بۆیان، ئەگەر خەڵک قیامی نەکردوە و هەڵنەستاوە دژی کۆماری ئیسلامی لە کاتی شەڕەکە هۆکارەکەی کوردەکانن لەبەر ئەوەی کە چەکەکانیان پێ نەداون. کامە چەک، لە کوێوە، چ نەوعە چەکێک، بۆ کێ؟ ئەمانە هیچی دیار نییە. تەنانەت فەڕز بکەین کە چەکیش بەڕێ کراوە، ئەم گریمانەیە قەبووڵ بکەین ئەوەی کە تڕامپ ئەڵێ. ئەم چەکە ئەبێ چۆن داخڵی ئێران بکرێ؟ لەوێ ئەبێ تەسلیمی کێ بکرێت؟ کێ هەیە کە بزانێت بە چەک شەڕی کۆماری ئیسلامی بکات؟ چۆن ئەبێ بەرەنگاری ستڕاتێژی یا بەڕەنگاری ئەو هێرشانەی کۆماری ئیسلامی بینەوە کە ئیحتیمالی هەیە بیکاتە سەر هەرێمی کوردستان. لەبیر نەکەین لە حەفتەی سێهەمی شەڕەکە کۆماری ئیسلامی بە ڕاشکاوی بە سەرانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان چ یەکێتی، چ پارتی ڕاگەیاندبوو ئەگەر بێت و جووڵەیەک بکرێ بە نیسبەتی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانەوە تەواوی ژێر خانی ئابووری و ئەنێرژی و تەنانەت عەسکەری هەرێمی کوردستان ئەکەونە بەر پەلاماری کۆماری ئیسلامی. یانی بێنینە بەرچاوی خۆمان دوو وێستگەی کارەبای سلێمانی و هەولێر بکەوێتە بەر پەلاماری کۆماری ئیسلامی تەواوی هەرێمی کوردستان بێ کارەبا ئەبێت، بێ ئاو ئەبێت. بۆیە قسەکانی بیانووە من پێم وایە بۆ گیسکی هەیاس ئەگەڕێت تا تاوانەکەی بەسەر دا بسەپێنێت.  
قازی: زۆر زۆر سپاست دەکەم بەڕێز گوڵی بۆ بەشداریت لە ڕوێژ دا داوای سەرکەوتنت بۆ دەکەم.
گوڵی: زۆر سپاس بۆ ئێوە مامۆستا گیان، زۆر سپاس  بۆ میوانداریتان.
قازی: دیسان سپاس، بینەرانی خۆشەویست بەم شێوەیە ڕاوێژی ئەمجارەشمان کۆتایی دێ، تاکوو ڕاوێژێکی دیکە ماڵتان ئاوا بێ.
تێبینی: ئەم وتوێژە لەگەڵ بەڕێز عەممار گوڵی ڕۆژنامە نووسی بنکۆڵ و بەرپرسی دێسکی ئێران لە دەزگای ئامارگی ئێوارەی دووشەمە ١٨-ی مانگی مەی ٢٠٢٦ بە ئاوایەکی زیندوو بە ڕێگای پلاتفۆرمی تیمس لە تێلێڤیزیۆنی ستێرک بڵاو کراوەتەوە. دەکرێ ڤیدێئۆی ئەم بەرنامەیە بە ڕێگەی ئەم لینکەی خوارەوە لە مەکۆی ڕاوێژ لە تۆڕی کۆمەڵیی یوتیوب دا تەماشا بکەن!  
https://youtu.be/a3adILXRKPU?si=lGVrY9IdZiT-qToV