شەهیدانی هەورامان لە جەڵدیان، داریووش نیکگۆ و هاوڕییانی. وتوێژ لەگەڵ بەڕێز سەدیق بابایی

 وتوێژ ڕاوێژ لەگەڵ بەڕێز سەدیق بابایی نووسەر و چالاکی سیاسی لەمەڕتێکۆشانی داریووش نیک گۆ و هاوڕێیانی لە هەورامان. ئەم بەرنامەیە  لە ڕۆژی دووشەمە ٨-ی دیسامبری ٢٠٢٥ بە شێوەی سەرهێل، ڕاستەوڕاست لە تێلێڤیزۆنی ستێرکەوە بڵاو کراوەتەوە.

حەسەن قازی: بینەرانی خۆشەویست بەخێڕ بێنەوە بۆ بەرنامەیەکی دیکەی ڕاوێژ. لە ڕاوێژی ئەم جارەمان دا باسی سەروبەندێک دەکەین لە خەباتی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کە بە داخەوە لە میدیا دا زۆر زۆر کەم پێی زاندراوە و لەو بارەیەوە زۆر کەم کاری کراوە. ئێمە هیوادارین ئەم بەرنامەیە بە هاوکاری بەڕێز سەدیق بابایی نووسەرو تێکۆشەری سیاسی بتوانێ زەمینەیەک بێ بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر لەو خەباتە و ئەویش ئەو تێکۆشانەیە کە لە  نێوەڕاست ساڵانی١٩٦٠-ی هەتاوی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان یانی لە ناوچەی هەورامان بەڕێوە چوو تاکوو ساڵی ١٩٦٨ یانی هاوکات لەگەڵ ئەو خەباتەی کە لە ناوچەی سەردەشت و بانە و موکریان هەبوو بەردەوام بوو و دیارە ئەو تێکۆشەرانە بەر لەوەی کە دەست بە کردەوەی نیزامی بکەن ڕێکخستنەکەیان کەشف بوو و بە شێوەیەکی زۆر بێ بەزییانە لە زیندانی جەڵدەیان لە مانگی فێڤرییەی ١٩٦٩ ئێعدام کران. ئێمە لەم بەرنامەیە دا لەگەڵ بەڕێز سەدیق بابایی سەبارەت بەو سەردەمە لە مێژووی خەباتی سیاسی گەلی کورد دەدوێین. بەڕێز بابایی زۆر بە خێڕ بێی بۆ ڕاوێژ!


سەدیق بابایی: زۆر زۆر سپاستان دەکەم کاک حەسەن.
قازی: زۆر سپاست دەکەم، زۆر مەمنوون کە دەعوەتی ئێمەت قەبووڵ کرد. دیارە ئەگەر لە ستودۆ بایەی پێوەندیمان هاسانتر دەبوو بەڵام دیسان سپاس بۆ تێکنۆلۆژی دەتوانین پێوەندییەکەمان بەڕێوە بەرین. پێش ئەوەیکە بگەینە بابەتی سەرەکی بەرنامەکەمان پێم خۆشە ئەگەر دەکرێ بە کورتیش بێ باسی پێشینەی خەباتی دژی دەسەڵات و دژی حکوومەتی ناوەندی لەناوچەی هەورامان بکەی چونکوو ئەو ناوچە لەبەر ئەوەی ناوچەیەکی سنوورییە، واتە سنووری دەولەتیی ئێران و عێڕاقە و ناوچەیەکی تایبەتییە لە هەموو ڕۆژهەڵاتی کوردستان دا لە ئەدەبیاتی سیاسی دا زۆر کەمتر سەبارەت بە مێژووی سیاسی وێندەرێ زاندراوە کە دەزانین ئەو ناوچەیە هەم تایبەتمەندی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی خۆی هەیە، لە باری زمانییەوە و لەرووی کۆمەڵایەتییەوە. جا ئەگەر دەکرێ بە کورتیش بێ باسی پێشینەی خەباتی سیاسی لەوێ بکەی. فەرموو!
بابایی: کاک حەسەن گیان پێشەکی سپاسی ئێوە دەکەم بۆ ڕەخساندنی ئەو دەرفەتە و هاوکات سڵاو دەنێرم بۆ بینەرانی ئەو تێلێڤیزۆنە بەڕێزە کە زەحمەت دەکێشێ لەو پێوەندییەدا کە ڕۆشنگەری یا چرایەک بخاتە سەر خاڵە تاریکەکانی جووڵانەوەی کورد.
پێم خۆشە بە کورتە شێعرێکی یا قەتعە شێعرێکی کاک داریووش دەست پێ بکەم کە فەرموویەتی: " دوست دارم بە رە خلق دلیرانە بمیرم/ همراە پلنگانە "پلنگانە" بمیرم". پەلەنگانە بەرزاییەکە لە نێوان پاوە و ڕەوانسەر لە سێ گۆشەی پاوە- جوانڕۆ – ڕەوانسەر و شوێنێکی بەرز و بڵیندە بۆ داریووش چەند نهێنی تێدایە.
قازی: ببوورە کاک سەدیق، پێش ئەوەی بگەینە خەباتی ئەو تێکۆشەرانەی کە ئاویتەی خەبات و ناوی کاک داریووش نیکوو بووە پێم خۆشە باسی زەمینەیەکی مێژوویی خەباتی سیاسی بکەی لە هەورامان.

بابایی: مەبەستی منیش هەر ئەوەیە بە ناوی کاک داریووشەوە دەست پێ بکەم  و بۆ ئەو شێعرەی کوتووە. وەکوو عەرزم کردن پەلەنگانە ناوچەیەکە لە شێعرەکەی کاک داریووش دا یا لە ڕاستیدا مەبەستی ئەوە بووە کە چەند نیشانە بپێکێ. پەڵەنگ و پەڵەنگانە جۆرێک ئاماژەیەکە بە ڕابردووی ئەم مەڵبەندە وەکوو ئەمن لە " مێژووی قازی" دا خوێندوومەتەوە، مەلا عەبدوڵای قازی کە تاریخی یەک هەزار ساڵەی هەورامانی نووسیوە ئەو بەرەنگارییە بەرەنگارییەکی یەکجار دوور و درێژە و یەک هەزار ساڵ لەوێ لە تاریخی قازی دا دەستنیشان کراوە کە لەبەهمەن کوڕی بەهلووە دەست پێ دەکا تا جەعفەر سوڵتان. ئەوانە بە ناو و بە موشەخەسات یەک هەزارساڵ دەسەڵاتی خۆجێیی و خۆماڵیان لە مەنتەقەی هەورامان و جوانڕۆ و ڕەوانسەر و ئەوانە دا هەبوە. ئەوە لە سەرچەمەی شێعرەکە پێم وایە مەبەستی کاک داریووش ئەوە بوە بگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕابردوە کە پڕ وچڕە لە خەبات و تێکۆشان لە پێناوی سەربەخۆیی و ئامانجی لە ڕاستیدا باشتر ژیانی خەڵکەکە.
هەورامان و جوانڕۆ و ڕەوانسەر وەکوو ئەمن بزانم تا سەردەمی شۆڕشی ئیسلامی ٧٥٠ گوندی هەبوو، ئەو ٧٥٠ گوندە بە پێی ئەو مەئموورییەتەی من دوای ئەوە بووم بە کارمەندی فەرهەنگ و هونەر و  هەم بوو بە مەئموورییەت دەگەڕام بە ڕاستی لەوپەڕی دواکەوتوویی دا بوون. بۆ وێنە ئەمن ئیشارەیەک دەکەم بە مەنتەقەی سەلاس و باوەجانی  کە کاک داریووشی نیکوو سەرەتا لەوێ مامۆستا بوە. کە چووم بۆ مەدرەسەیەک بۆ ئەوە فیلمێک کە ژیان و بەسەرهاتی کوردی نیشان دەدا لەو سەردەمە دا دروست کرا بوو لە فەرهەنگ و هونەر، کوردێک لە ژیان دا تا مردن هیچ ساڵۆنێک نەبوو ناچار چووینە مەدرەسە کە چاوم لێکرد مەدرەسەکە باوەڕ بفەرموون مرۆڤ تا قاپوورەی لە خاک دا دەچەقی یانی ئەوەندە دواکەوتوو و ئیبتیدائی بوو. بە ناچار ئەمن چووم لە مەزرایەک فیلمەکەم بە خەڵک نیشان دا. ئەوە وەزعییەتی ئەو سەردەمە بوو لە مەنتەقەکە.
تازە دوای ئەوە ڕەزا شا هاتە سەرکار و بۆخۆتان دەزانن لەشکەر کەشی کرد بۆ مەنتەقەی هەورامان و جۆانڕۆ و ژاندارمەی موستەقەر کرد کە ئەمن لە ڕۆمانێک دا بە ناوی " هاڵ" ئەوەم تەشریح کردوە، چ ئیفتیزاحاتێکیان خولقاند. باشم لە بیرە لە ساڵی ١٣٣٤ [-ی هەتاوی] فەرمان درابوو بە مەدرەسەکان دەبێ ئێمە کۆت و شەڵوار لە بەر بکەین، کە چەند ڕۆژ پێش ئەوە شەڵوارێک و کراسێکیان بە ئێمە دابوو لە مەدرەسە وەکوو دیاری. بەیانی کە هەستام تەماشام کرد کراسەکەم کراوە بە بەرگە سەنیر و شەڵوارەکەش هەر وەها کراوەبە شتێکی تر. دوایە چوومە مەدرەسە تەنیا یەک کەس ئەو لیباسەی دەبەر کرد بوو کە منداڵەکانی مەدرەسە گرتیان و لێباسەکەیان لەبەر داکەند و شڕو شیتاڵیان کرد یانی لە ڕاستیدا منداڵەکە بە ڕووتی دەستی کرد بە گریان و چوو بۆ دەفتەری مەدرەسەکە.
ئەوە لایەک، لایەکی تر هەر لەو سەردەمە دا حکوومەتی پەهلەوی بە لەشکرێکی زۆرەوە لە سنەوە، کرماشانەوە هێرشیان کردە سەر جوانڕۆ. هەموو خەڵکی مەنتەقەکە لە بیریانە چۆن  " کەیکاوس بەگ" ئازایانە بەرەنگاری دەکرد کە بە دەستڕێژی تەییارەی حکوومەتی پەهلەوی شەهید کرا. ئەوە کورتەیەکە لەو واقعییەتانە تا دەگەینە ئەو کێشمان کێشە لە نێوان حکوومەتی مەرکەزی و موسەدیق دا پێش هات کە ئێوە شارەزان.
بەگزادەکانی هەورامان تەنیا محەمەدئەمین بەگ و حوسێن بەگی جوانڕۆ دژایەتی موسەدیقیان کرد کە ئەوە بوە هۆی ئەوە لە لای حکوومەتی شا بڕێک وەجهەی پەیدا کرد و لە ڕاستیدا ئیستیقباڵیان لێ کرد و بۆ ئەوە کە پاداشی بدەنەوە پلەی سەرگوردی ئیفتیخارییان پێ دا. ئەو هەلومەرچە بوو بە باعیسی بڕێک لە خۆبایی بوونی محەمەد ئەمین بەگ و هەندێک هەڵسوکەوتی گۆیا بە قەولی کەسایەتییەکانی پاوە ناڕەوای لەگەڵ خەڵک و دابەشکردنی هێندێک باغ و باغات بە جێی هێنابوو. کە بوو بە باعیسی ئەوە کە خەڵکی پاوە و دانیشتوانی پاوە لە کرماشان کە کۆمەڵێکی زۆرن لە کرماشان تەحەسونیان کرد و نامەی ناڕەزایەتییان بۆ دەم و دەزگای ئێران نارد. ئاکام بوو بە ئەوە کە تەنگ بە محەمەدئەمین بەگ هەڵچندرا و ناچار چوو بۆ عێڕاق.
وە ئەوە سەرەتایەک بوو کە دواتر لە عێڕاق سێ کودەتا دەستی پێکرد و لە جەرەیانی کودەتاکان دا، ئاخرینەکەیان کە عەبدوسەلام عارف بوو ئەگەر ئیشتیباهنەکەم و لەگەڵ حکوومەتی ناوەندی ئەوان پەیمانی بەغدایان ئیمزا کرد. دوای ئیمزا کردنی پەیمانی بەغدا. ... کوردەکانی عێڕاق کە مەلا مستەفاش گەڕابۆوە وە لە وتوێژدا سەرکەوتوو نەبوون هەڵچندرا و دیسان دژایەتی لەگەڵ حکوومەتی ناوەندی هەم لە عێڕاق و هەم لە ئێران پەرەی سەند.
دەسەڵاتی پەهلەوی لە بەغدا کاردارەکەیان پێوەندی دەگرێ لەگەڵ حەمەدەمین بەگ و تەشویقی دەکا بگەڕێتەوە بۆ ئێران بۆ ئەوە بە ئەهدافی خۆیان بگەن و لەو کێشە دا ئەوان بتوانن خەباتی کورد خونسا بکەنەوە.

قازی: لێرە پرسیارێکم بۆ هاتووە پێشێ، پرسیارەکەش ئەوەیە کە جەنابت لێرە ئێشارە دەکەی بەو دژایەتی و ئەو  موقابەلەیەی کە جوانڕۆییەکان کردیان لە هەمبەر حکوومەتی شا لە ساڵانی ١٩٥٠ کاندا. مەبەستت ئەوەیە وا نییە؟
بابایی: بەڵێ بەلێ، ١٣٣٤ (-ی هەتاوی) ئەوەی کە ئەمن لە بیرم بێ. لە ئاکامدا محەمەدئەمن بەگ هاتەوە ئێران و لە ژێر چاوەدیڕی ساواک لە کرماشان موستەقەر کرا. ئەو لە ڕوانگەی خۆیەوە بە هومێدی ئەوە بوو دیسان  سەر لەنوێ دەست بکا بە خەباتێکی بەرین بۆ ئەوە مەنتەقەکە بخاتەوە ژێر دەسەڵاتی خۆی.
لێرە با کەوانەیەک بکەمەوە کاک حەسەن هەر چەند ئەو ناڕەزایەتییەی بە نیسبەتی ئەو سەردەمەی کە حەمەدەمین بەگ یا سەرگورد لهۆنی دەسەڵاتدا بوو لە پاوە هەبوو بەڵام وەکوو واقیع ئەگەر موقایەسەی بکەین لەگەڵ دەسەڵاتداری پەهلەوی و لەگەڵ دەسەڵاتداری بڵێین ئێستای کۆماری ئیسلامی لە ڕاستیدا دەتوانم بڵێم ئەوان هەزار سەروگەردنیان لە دەسەڵاتەکانی ئێستا و ڕابردووی پەهلەویش بۆ خزمەت کردنی بەخەڵک یا هەر نەبێ بۆ ئیحتێرام گرتنی سەرجەمی خەڵک، سەرەڕای ئەو کەموکووڕییە وردانەش کە دەبێ، هەبوو. ئەسڵەن موقایەسە ناکرێن لەگەڵ دەسەڵاتێک کە لە تاران هەبوو یا لە بەغدا هەبوو یا لە تورکییە هەبوو، وەکوو تێبینی عەرز دەکەم.


قازی:  زۆر باشە ئێستا با بگەینە سەر بابەتی سەرەکیمان، دیارە دەبێ بە دیقەت هەمووی باس بکەین، لەوە ڕا دەست پێ بکەین کە ئەو شەش شەهیدە دوایە دەگەینە سەر ئامانجیان، بەڵام لەباری شەخسییەتییەوە ئەگەر بیان ناسێنی وابزانم کە بەڕێزت بۆ خۆت شاگردی داریووشی نیک گۆ بووی لە شاری پاوە، چونکە دیارە ئەو مامۆستا بووە لەوێ کاری کردووە، یەک یەک ئەگەر بکرێ لەسەرئەوانە قسە بکەین، دیارە دەبێ کات هەبێ لەسەر هەموویان قسە بکەی لە پێشدا لە سەر شەهید داریووشی نیک گۆ ڕا دەست پێ بکەین کە خەڵکی کوێ بووە چی کردووە، چەندی خوێندووە و زانیاری ئەوتۆ و ئەو تەجروبەی شەخسی کە بەڕێزت لەگەڵی هەت بووە وەک ئەوەی کە لە دەبیرستان لە پاوە شاگردی بووی.
بابایی: کاک داریووش کە معەلیمی من بوو یادی بەخێر، ١٤-ی بەهمەنی ١٣١٥ [-ی هەتاوی]  لە کرماشان لە دایک دەبێ. لە سەردەمێک دا کە جەرەیانی ئاڵۆزی نێو خۆیی لە ئێران ڕوو دەدات و برایەکی بە ناوی ئەحمەد لەو پێوەندییە دا دەگیردرێ و دەیخەنە ژێر شکەنجە و تووشی وەزعییەتێکی دەکەن کە لە ڕاستیدا تێک دەچێ دوای ماوەیەک کە ئازادی دەکەن ئیتر نابێتەوە ئەو ئینسانەی جاران.
ئەوە لە کولییەتی خۆیدا لە سەر ڕووحییەتی ناسک و ئینقیلابی کاک داریووش تەئسیر دەکا و لەو سەردەمەوە بەرە بەرە دەکێشرێتە خەتی دژایەتی لەگەڵ دەسەڵاتداری ملهوڕی پەهلەوێ تا ئەو جێگا کە لە هەموو بوارێک دا کاک داریووش حەوڵ دەدات خۆی پێ بگەیێنێ. لە باری وەرزشییەوە دەبێتە فووتباڵیستێکی ناسراوی کرماشان، لە باری خوێندەوارییەوە خۆی پێ دەگەیێنێ بە شکڵێک کە دەتوانی نێو هاوسین و ساڵەکانی دا سەروگەردەنێکی هەبێ و حەول دەدا لەو  پێناوە دا خۆی ئامادە بکات بۆ بەرەنگارییەکی سیستماتێکی خاوەن ئیدێئۆلۆژی بۆ ئەوە ئەو مەرگەساتە لە سەر خەڵکی وڵاتەکەی بە گشتی کەم بکاتەوە. کاک داریووش دەچێتە سەربازی حەتتا لەوێش حازر نابێ بە قسەی فەرماندەرانی نیزامی بکا کە دەیان کوت " ارتش چرا ندارد " و لەگەڵ ئەوە حەتتا بەرەنگاریان دەبێ کە لەوێش تووشی جوورێک ئەزییەت وئازار دەبێ. دوای ئەوە بە دەرەجەی ئەفسەری دەبێتە سپاهی دەینێرن بۆ مەنتەقەی سەلاسی باوەجانی. لە مەنتەقەی سەلاسی باوەجانی کاک داریووش بە شێوازێک ڕەفتار دەکا کە دەبێتە بەشێک لە ئەندامی هەر بنەماڵەیەکی ئەو مەنتەقە فەقیر و هەژارە کە تا ئێستا کەسیان نەدیوە وەکوو داریووش مێهرەبان، لە خۆ بردوو و دڵسۆز و حەتتا پارەی مەعاشی معەلیمییەکەشی بۆ ئەوان خەرج بکا.
ئەوە دەتوانێ جێگە و پێگەی کاک داریووش لە نێو خەڵکەکە لە لایەک بەرێتە سەر و لە لایەکی تریش کاک داریووش  بە دەرد و مەرگی ئەو خەڵکە زیاتر ئاشنا بکا و کاک داریووش بەرەو ئەوە دەکێشرێ کە ئاوڕ بداتەوە سەر ڕابردوو و مێژووی ئەم مەڵبەندە. دوای ئەوە بەوە ئەگات کە ئەو مەڵبەندە ڕابردوویەکی شۆڕشگێڕانە و مافخوازانەی هەیە  ئەوێ بە مناسب ئەزانێ بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانی خۆی.
قازی: پێم خۆشە باسی تەجروبەی شەخسی خۆت بکەی یانی وەختێک کە معەلیمی ئێوە بوو، معەلیمی چ بوو، چ ماوەیەک معەلیمی ئێوە بوو، ئێوە لە کلاسی چەندی دەبیرستان بوون لە پاوە؟ دوایە دەگەینە سەر ئامانجەکانیان.

بابایی:  پاش ئەوەی ئەو لە مەنتەقەی سەلاسی باوەجانی دەورەی سپاهی تەواو دەبێ وەکوو معەلیم دەینێرن بۆ پاوە لە دەبیرستانی محەمەد ڕەزاشای پەهلەوی پاوە کە ئەو دەم ئەمن کلاسی ٧ و ٨ و ئەوانە بووم  کاک داریووش بوو بە مامۆستای ئێمە. کاک داریووش ئەگەر لە ڕاستیدا بمەوێ پوخت و کورت بڵێم  مامۆستای ئێمە نەبوو، برا گەورەی ئێمە بوو، بابمان بوو هەموو کەسێکمان بوو. لەبیرمە کاک داریووش بە هەموو شێوازێک دەیهەویست ئێمە پێ بگەین تا بتوانین خزمەت بە بنەماڵە فەقیرەکانمان بکەین. لە بیرمە دەیکوت لەسەر کلاس
" بابایی بخوانە، نەخوانە قبولە". یانی ئەسڵەن نومرە مەعنای نەبوو بۆی. پێگەیاندنی ئێمە چون دەیزانی لەو سیستمە دا ئەوە هەموو فڕوفیشاڵە فێر بوونی ئەو شتانەی کە ئەوان بە  ئێمەیان دەگوت بەڵکوو حەولی ئەوە بوو  کە ئێمە دەستمان بگا بە پاروە نانێک بتوانین یارمەتی بنەماڵەکەمان بکەین.
جارێک لە بیرمە بە هەم کلاسییەکان، منیش وتی وەرن با ئەمن نمایشنامەیەکم هەیە پیادەی بکەین. لە بیرمە ناوی نمایشنامەکەی " عۆقتیلە مووزی قەبلە ئەنیووزی" ئەوە ئەو دەقەی بوو کە کاک داریووش بە ئێمەی گوت و حیکایەتەکە کرێکارێک بوو کە ژنەکەی حامیلە بوو و دەبوایە ئەو حەول بدا بۆ ئەوەی ڕزقی بۆ پەیدا بکات کە بەداخەوە پێم وایە ساواک بەرگری کردبوو لە دابەزاندنی ئەو نمایشنامەیە. کاک داریووش حەولی دەدا ئێمە وەرزشکارێکی باش بین، حەولی دەدا ئەو دەرسانەی کە پێویستە بۆ ئێمە نۆ دواڕۆژمان لەسەر واقعییەتی ژیانی ئێمە و لەسەر واقعییەتی داهاتووی وڵاتەکەمان فێری بین ئەوە بوو لە هیچ کۆششێک درێغی نە دەکرد. کاک داریووش تەمەنێکی ئاوای نەبوو، ئەو دەمە ئەمن لەبیرمە تەمەنی حدوودی سی و وردەیەک بوو، سی و دوو یا سی و سێ ساڵ، بەڵام قیافەی وا لێک چڕژا بوو، ئەوەندە لەخەم و لە فکر و لە بیری ئاڵۆز دا بوو کە ئینسان ئەگەر چاوی لێدەکرد پێی وابوو پەنجا ساڵیەتی. ئەو ئینسانە ئە بەو شکڵە لەگەڵ ئێمە دەجووڵایەوە بۆ من هیچ کاتێک فەرامۆش ناکرێ و هەر بۆیەش کە هاتمە دەرێ ئەوەڵین کارێک کە توانیم بکەم  کورتەکەم لە سەر ژیانی کاک داریووش و هاوڕێیانی نووسی.
قازی: زۆر باشە ئێستا بگەینە سەر شەهیدێکی دیکە کە ئەویش لە جەڵدیان لە ساڵی ١٣٤٨-ی هەتاوی لەگەڵ پێنج شەهیدی دیکە کووژرا ، واتە ئەو شەش شەهیدی کە یەک یەک باسیان دەکەین ئەویش حەمە جافری کەریمیان ە کە وا بزانم خەڵکی گوندێک بووە بە نێوی دزاوەر و ئەویش لە دێی نوریاو مامۆستا بووە. لە مەڕ ژیانی وی چ دەزانین؟ وینەکەشیمان نیشان دا.

بابایی: بەڵێ ڕاستە. جەنابی کەریمیان مامۆستایەک بوو کە لە نووریاو معەلیم بوو و هەر لە نووریاویش دەستگیر کرا. لە نووریاویش گرتیان. بنەماڵەیەکی فەقیری هەبوو، برایەکی تری هەبوو بە ناوی حەمە یۆسۆ کە ئەویش هەر لەو جەریانە دا [تێکۆشانی نیک گۆ و هاوڕییانی] گیرا ماوەی زیندانەکەی زۆر نەبوو، دوایی وا بزانم بوو بە ئەندامی حیزبی توودەش کە لە بیرمە لە سەرەتای شۆڕش دا [ شۆڕشی ڕووخاندنی رێژیمی پاشایەتی لە ئێران] برایەکەی لە پاوە هێندێک تەڕەفداری جەنابی موفتی زادە کە مەکتەبی قورئانیان دانابوو تەبلیغیان دەکرد ئەو خەڵکانە بەشێکیان  کۆمۆنیست و کافرن بۆیە لە بیرمە دەروێشیان وەڕێ خستن دەروێشەکان هاتن لە مەیدانی پاوە کۆ بوونەوە بە تووڕەیی کە ئێرە مەنتقەیەکی موسوڵمان نشینە و نابێ کۆمۆنیستان ڕێگایان هەبێ و تێنان هێنا بۆ ...
قازی: لە سەر خودی حەمە جەعفەری کەریمیان چ دەزانی زیاتر، نەک ئەوەی کە براکەی چی کردووە، یانی هەر ئەوەندە کە لەو دێیە مامۆستا بووە. یەکێک لەو کەسانەی کە لە نزیکەوە ناسیویەتی باسی ئەوە دەکا ڕۆژێک کە لە نووریاو بووە و وەرزی زستان بووە دیویەتی لە ماڵێک کە دراوسێی ئەو شوێنە بووە کە ئەوی لێ بووە حەمە جافر و چەند کەسێک کە لە لای بوون خەرێکی دابەشکردنی شیرینی و شۆکۆڵات بوون لە ناو خەڵک و دوایە گوتوویانە  ئەوە بە موناسەبەتی سەرکەوتنی ڤییێتنامییەکانە، دیارە ئەوانیش لەو بارەوە شتیان نەزانیوە. ئەگەر لە سەر ژیانی کەریمیان زانیاری زیاترت هەیە فەرموو دەنا دەگەینە سەر کەسەکانی دیکە.
بابایی: لە پێوەندی حەمەیۆسۆی براکەی دا دەمەویست بێمە سەر ئەو قەناعەتە ئەویش تەئسیری لە براکەی گرتبوو کە ببوو بە توودەیی ئەوانە لە ڕاستیدا کەسانێکی خاوەن زانست و ئەهلی موتالەعە و ئەهلی زانست لە سەر وڵاتانی پێشکەوتوو و شۆڕشەکانی جەهان بوون بۆیە کەریمیان بۆخۆی کەسێک بوو کە توانیبووی ببێ بە مامۆستاش بۆ براکەی، نەتەنیا هەر قوتابییەکانی خۆی.

قازی: شەهیدی سێهەم ناوی حاجی نیازی لهۆنی یە کە تەمەنی لە شەش شەهیدەکەی تر زیاتر بووە و وابزانم لە بەگزادەکانی لهۆن بووە، کوڕی کەسێک بووە بە نێوی حەسەن بەگ، بەداخەوە لەو شتانەی من دیتوومە زانیارییەکی زۆر لەسەر ژیانی نییە. ئایا ناوی حاجی بەشێکە لە ناوەکەی یان لەبەر ئەوەی چووەتە زیارەتی حەج ئاوایان بانگ کردووە؟
بابایی:  لەسەر یەک بەگزادەکان هەموو باوەریان بە ئیسلام بوو، نەسلە کۆنەکەیان و لەگەڵ شێخەکان خزمایەتییان هەبوو و نێوانیان گەرم و گوڕ بوو. بۆیە حاجی نیازی یەکێک لەو کەسایەتییە موحتەڕەمانە بوو  کە ئەویش هەر لە پاوە دەستگیر کرا و زۆر ئاساییە لە بنەماڵەیەکی ناسراوی هەورامان بوون بەگزادەکانی هەورامان کە پێشتر عەرزم کردن ڕابردوویەکی دوورو درێژیان هەیە  و حاجی نیازیش یەکێک لەو کەسایەتییانە بوو کە سەڕەڕای ئەوەی ماڵ و موڵکێکی زۆریان نەبوو بەزەحمەت دەیانتوانی ژیانی خۆیان دابین بکەن بەڵام حەولیان دەدا کە لە ڕێی ئامانجی هاوبەشی خەڵکەکە بە ئاسوودەیی وێگرا کارێک بکەن کە بتوانن بژین.
قازی: کەسێکی دیکەش هەر لە لهۆنییەکان بووە بەهمەن بەگی لهۆنی
بابایی: بەهمەن بەگی لهۆنی کەسایەتییەکی یەکجار نەجیب و موحتەڕەم  بوە. خەڵکی پاوە بوو هەر لە پاوەش دەستگیر کرا و کوڕی حەمە ڕەشید بەگی جەعفەر سوڵتان بوو کە پێش ئەوە، پێش حەمەدەمین بەگ  بابی حاکمی پاوە بوو. ئەویش تەنیا کەمێک زەمین و زاریان هەبوو دەنا مەنبەعی داهاتێکی تریان نەبوو، بەڵام لەگەڵ ئەوە لە ناو خەڵکدا زۆر زۆر خۆشەویست بوو، بە پێی ئەوە بابیشی ئینسانێکی ناوداری مەنتەقەکە بوو.

قازی: شەهیدی پێنجەمیش کاک عەتائوڵای پەیاب بووە کە خەڵکی نووریاو بووە و سەر بە وەڵەدبەگییەکان و لە نووریاو دووکانی هەبووە لەسەر وی چ دەزانی؟
بابایی: ئەویش بابێکی یەکجار فەقیری هەبوو خەڵکی نووریاو بوو ڕاست دەفەرمووی. مەعیشەتی ئەوان لە ڕێگایەکی یەکجار پڕ زەحمەت وەکوو دووکانداری، وەکوو وردە فرۆشی و شتی ئاوا بەڕێوە دەچوو کە بە ڕاستی ئەوە  بە جوورێک پاڵی پێوە نابوون کە فکر بکەنەوە لەو بەسەرهاتەی کە هەیانە.
قازی: شەهیدی شەشەمیش کەسێک بووە بە ناوی مەجید نوورایی کاسبکارێک بووە و بە پێی قسەی کاک حەمەی وەلەدبەگی لەبەرنامەی تاراوگە کە کاک سیاوەش گۆدەرزی لە تێلێڤیزیۆنی ئاریەن پێشکێشی دەکا ئەو هاتوچۆی باشووری کوردستانی کردووە و کاک حەمەی وەلدبەگی بۆخۆی لە نووریاو شاهیدی گیرانی مەجید نوورایی بووە کاتێک ژاندارم هاتوون و گرتوویانە.
ئەو شەش شەهیدە لە  مانگی دووی ساڵی ١٩٦٩-ی زایینی لە پادگانی  جەڵدیان تیرەباران کراون یانی تەقریبەن ساڵێک دوای شکانی بزووتنەوەی ٤٦-٤٧ی کۆمیتەی شۆڕشگێری حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان لە موکریان و لە سەردەشت و بانە.
بابایی: نوورایی بە مەجید مەجیدیش باس کراوە بەرپرسی پێوەندییەکانی دەرەوەی بزووتنەوەکە بووە و دوو جار  چووەتە میسر، دووجار ناردوویانە بۆ میسر لە ڕێگای عێڕاقەوە تەیموور بەختیار هاوکاری کردوون.
قازی: بەڵام ئەوە زۆر گرینگە لە بیرمان بێ تەیموور بەختیار لە دامەزرێنەرانی ساواک بووە و لە مێژووی سیاسی دا هەر چەند دواتر دژی رێژیمی شاش چالاکی کرد بێ، کەسێکی خۆش نێو نییە و نابێ بزووتنەوەی داریووش نیک گوو و هاوڕێیانی ببەستڕێتەوە بە تەیمووری بەختیار چونکە ئێستا تەواوی سەنەد و بەڵگەی لەمەڕ پێوەندییەکانی بەختیار چ لەگەڵ دەرەوە و چ لەگەڵ عەشاییری بەختیاری و عەشاییری ناوچەی کوردستان بە دەستەوەن، وەک ئێوەش بە دروستی باستان کرد پێوەندی هەبوە لەگەڵ چەند ڕەئیس عەشیرەتێک ئەوە ڕاستە، تەنانەت ئەوانەی کە دەرەجەی ئیفتیخاری ئەڕتەشییان هەبووە و لە ڕابردوو دا ناسیاوییان هەبوە لەگەڵ بەختیار و تەنانەت داود بەگی ئیناخی کە ئەویش دەرەجەی ئیفتیخاری ئەڕتەشی هەبووە لە بەرنامەی تاراوگە دا بەڕێز فەیسەڵ ئێراندۆست باس دەکا کە بەختیار نامەی نووسیوە بۆ داود بەگ، بەڵام بە باوەڕی من نێهزەتی نیکگۆ و ئەوانە نابێ ببەسترێتەوە بە حەولەکانی تەیمووری بەختیار.  ئێستا ئەگەر لێرە ڕابوەستین بگەینە پرسیارێکی دی چونکوو لەمەڕ ئامانجی ئەو بزووتنەوەیە،بەداخەوە لەسەر ئەو بزووتنەوەیە نووسراو و لێکۆڵینەوە زۆر کەمە. ئەوەندەی ئێوە لێی تێ گەیشتبن ئامانجی ئەو بزووتنەوەیە بە دەرەجەی یەکەم چ بووە و شێوەی کار و چالاکیان چۆن بووە؟ ئێمە هیچ بەڵگەیەکمان بەدەستەوە نییە  لەمەڕ پێوەندی ئەو بزووتنەوەیە لەگەڵ بزووتنەوەی ٤٦-٤٧ لە مەنتەقەیەکی دیکەی کوردستان. بە ئەفواهی قسە دەکرێ بەڵام وەکوو بەڵگە هیچمان بەدەستەوە نییە. بەڕێزت ئەوە چۆن لێک دەدەیەوە؟
بابایی: ئەمن با بەکورتی ئیشاڕەیەک بەو مەتڵەبەی پێشوو بکەم. تەیموور بەختیار وەک بۆخۆت دەزانی حەولی دەدا لە ڕێگای عەشاییرەوە بە ئامانجی خۆی بگا و بەگزادەکانیش بەشێک لە عەشاییر بوون بۆیە ئەو هاتە تەوێڵە لە باغەکانی تەوێڵە نامەی نارد بۆ سەرگورد لهۆنی کە درا بە نەفەرێک خەڵکی نۆسوود بردی نامەکەی لە کرماشان دا بە خێزانی وریا بەگ کە ساواک کۆپی هەڵگرتبوو لەوە.
قازی: بەڵێ ڕاستە ئەوە سەنەدەکەی هەیە
بابایی: ئەوە لایەک، لایەکی تریش وەکوو واقیع ئەو جەرەیانە بە شێوازێک لەو مەقتەعە دا، کۆمیتەی ئینقیلابی حیزبی توودە کە دوایی ئینشیعابیان کرد و بۆخۆت لەو بارەیەوە لە من شارەزاتری
قازی: سازمانی ئینقیلابی حیزبی توودەی ئێران لە بەڵگە و سەنەدی خۆی دا، ئەوەی کە بەدەستەوەیە، ئەوەی کە نووسراوە کەمترین ئیشاڕەیەکی بەوە نەکردووە کە لە ناوچەی پاوە و کرماشان پێوەندی لەگەڵ کوردەکان هەبووبێ. هیچ باسی ئەو مەسەلەیە نەکراوە. ئەو پێوەندییەی ئەوان باسیان کردووە.
بابایی: ئاساییە.
قازی: نا ئاسایی نییە چونکە بە دوور و درێژی باسی ئەو پێوەندییانەیان کردووە کە لەگەڵ بزووتنەوەی کورد و تێکۆشەرانی کورد لە ڕۆژهەڵات و باشوور بوویانە تەنانەت کتێبێکی زۆر مەزن کە زیاتر لە ٦٠٠ لاپەڕەیە  لە مەر پێوەندی سازمانی ئینقیلابی و بزووتنەوەی کوردستان هەم لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و هەم لە باشووری کوردستان دەرچووە. بەڵام لە پێوەندی لەگەڵ حەڕەکەتی کورد لە باشووری کوردستان، جگە لە تەک نامدارەکان نەبێ لە هەڵەبجە، لەمەڕ هەورامان و کرماشان هیچمان بەدەستەوە نییە. هیچ، فەرموو.
بابایی: ئەوە ڕاستە نە ساواک دوایی مەدڕەکی بەدەستەوە داوە و نەک حیزبی توودەش پێشتر مەدڕەکی ئاوا ڕوونکارانەی بەدەستەوە داوە. بەڵام ئێوە لەمن باشتر دەزانن لە عێڕاق کوروشی لاشایی کە لەوێ بوو ئەو حەتتا مامۆستای جەلال تاڵەبانی بوو کلاسی بۆ دانا بوو.
قازی: کاکە سەدیق، با تێکەڵی نەکەین من باسی ئەو پێوەندییەم کرد. سازمانی ئینقیلابی پێوەندی هەبووە لەگەڵ کوردستانی ئێران لەگەڵ سمایلی شەڕیفزادە، سولەیمانی موعینی و هتد، کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران و هەر وەها لەگەڵ مەکتەبی سیاسی پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستان و هاتوونە بەکرەجۆ و هەڵەبجە لەوێ کاریان کردووە. بەڵام لە نووسینەکانیان دا هیچ باسی ئەوە نییە پێوەندیان هەبووبێ لەگەڵ داریووشی نیکگۆ وهاوڕێیانی.
بابایی: ئەمن تەنیا بەرداشتی خۆم عەرز دەکەم، کاک داریووش موحتەمەلەن تەئسیرپەزیری بوە لەو جەرەتانانە، حەتتا لە حەڕەکەتی شەریفزادە ئەو ناتوانێ بێ ئاگا بووبێ.
قازی: با ئاوا پرسیار بکەم ئەوان لە باری پراکتیکییەوە دژی نەداری و حەول دان بۆ تەبایی و ئاشتەوایی کۆمەڵایەتی چییان کردووە لە ناوچە و بەرنامەیان چ بووە؟
بابایی: لە مەنتەقەی " سەلاسی باوەجانی " بۆ نموونە قەڵخانییەکان لەگەڵ یارسانییەکان عەشاییری ئەوێ کێشەیەکی گەورەیان بوە ٧٠ نەفەریان لەیەک کوشتوە، کاک داریوش لە حەولێکی بێ وچانی شەو و ڕۆژی دا بە هاتوچۆیەکی یەکجار سەبوورانە ئەو کێشە گەورەیەی کە ساڵەهایە لەیەکتریان کوشتوە چارەسەر دەکا. یانی کاک داریووش بەو کارانەی کە کردوویەتی توانیویەتی متمانەی خەڵکی کۆ بکاتەوە. نەقڵە هاوسپاهییەکی کاک داریووش دەیگێڕێتەوە دەڵێ ئەگەر کاک داریووش دەچوو بۆ دێیەک خەڵکی وڵاغێکیان لەگەڵ خست لەگەڵ منداڵێک کە سواری وڵاغەکە بێ کە منداڵەکە دەگەڕێتەوە بابی منداڵەکە لێی دەپرسێ دەڵێ ڕۆڵە وەرە ماندووی دا نیشە، دەڵێ نەوەڵا هیچ ماندوو نەبووم دەڵێ بۆ دەڵێ هەر لە دێ وەدەر کەوتن کاک داریووش دابەزی و ئەمنی سواری وڵاغەکە کرد، دوای ئەوە دەڵێ باشە ئەی ئەوە چییە پێتە دەڵێ ئەوانەیە هەموو ئەو وەساییلانەی بۆ من کڕیوە بۆ ماڵەوە لە خۆراکی و لە هەموو شتێک کوتوویە بیبەوە بۆ ماڵی خۆتان. ئەوە ئەو شێوە کردارانەیە کە ئەمن  لەبەر ئەوەی بەرنامەکە درێژ نەبێتەوە نەمویست بچمە ئەو قۆناغە هەر سەربەستە ئیشاڕەم پێ کرد.
قازی: ئی وەکی دیکە، کارەکەیان لە باری تەشکیلاتییەوە هەر ئۆرگانیزە کردنی خەڵک بووە وانییە؟ باسی ئەوەت کرد کە کاک مەجید نوورایی سەفەری میسری کردووە بۆ ئەوە هیچ بەڵگەی نووسراومان بەدەستەوەیە، یا چۆناوچۆنە؟  
بابایی: بەداخەوە ئەمن زۆر زۆر حەولم دا، ئەوەی کە مەڕبووت بە حکوومەتی پەهلەوی وای لێکردوە کە شتەکە ناداتە دەر تەنانەت بە پارەش. ئەمن لە شوێنێک حەولم دا بەڵام ئەویش هەر سەری نەگرت. ئەوان نایانەوێ زانیاری لەو پێوەندییە دا بدەن. تەنانەت لە پیڕانشاریش، خۆ خەڵک چوونەتە پیرانشار هاتووچۆیان کردوە بەڵام  لە وێش هێچ شتێک وەدەر نەکەوتوە. تەنیا یەک عەکس، عەکەکەشم بۆ ناردن لە بەندی ورمێ لەگەڵ پۆلێک بەندی حیزبی دێمۆکڕات زیندانی نێشان دەدرێ، زۆراو بەگیش کە یەکێک لە گیراوەکان بوە ئەوە وێنەکەی لەوێ هەیە. دەنا هیچی تر نەجمهووری ئیسلامی ونەلایەنێکی تر نەی درکاندوە.
قازی: ئەو جار با باسی گیرانەکەیان بکەین. وا دەردەکەوێ ئامانجیان ئەوە بووە دەست بە ڕاپەرێنێکی چەکدارانە بکەن بەڵام پێش ئەوەی ئەو کارە بکرێ هەموو شتەکەیان کەشف دەکرێ، یەک بە یەک دەگیرێن هەم لە کرماشان و هەم لە نووریاو و هەم لە هەموو مەنتەقە، و هێندێک حکومی ئێعدامیان بۆ دەر دەکرێ، خەڵکی دیکەشیان لەگەڵ دەگیرێ وابزانم داود بەگی ئیناخی ش بۆ ماوەیەک دەگیرێ. گەلۆ باسی ئەوە ناکرێ کە سەبەبی کەشف بوونیان چۆن بووە؟
بابایی:  بەڵێ ڕاستە، ٩ مانگێک لەگەڵ وریا کوڕی سەرگورد لهۆنی گیران. داود بەگ لەو کەسایەتیە ناسراوانەی خەڵکی مەنتەقەکەیە ئەویش پێوندی لەگەڵیان ببوو لە سەرەتا وەکوو ئازمایشی  لەگەڵ کوڕی سەرگورد لهۆنی وەرگیران بەڵام دوایی ئەوانە بەپێی متمانەیەک کە بە یەکتر هەیان بوو بوو بە یەکێک لە پێیەکان بەڵام  ئەوانە لە سەرجەمی خۆیدا بەشێکیان لەبەر ئەوەی تەمەنیان  زۆر بوو حوکمەکەیان کەم کراوە. لە ئەبەدەوە کرا بە دەساڵ یا کەمتر  و دوایی بەشێکیان لە سەردەمی ئینقیلاب دا ئازاد بوون.
قازی: چلۆنایەتی کەشف بوونیان بۆ مەئموورینی دەوڵەتی و بۆ ساواک چۆن باس دەکرێ؟ ئایا لە نێو خۆیانەوە کەس خەیانەتی پێ کرد بوون یا هەر بە تەسادوف کەشف کرا بوون، چۆن باس دەکرێ؟
بابایی: قسە زۆرە لە سەر ئەوە.
قازی: ئەمن لە جێیەک خوێندمەوە ئەفسەرێکی ژاندارمەری هاوکاریان بووە گۆیا ئەو تەسادوفی کردووە و گیانی لە دەست داوە و لە جەنتەکی وی دا بەڵگە و سەنەدی ئاوایان دۆزیوەتەوە لەو ڕێگایەوە گرووپەکە کەشف بوون.
دەنگۆی چلۆنایەتی گیرانیان چۆنە فەرموو.
بابایی: بەڵێ ئەو ئەفسەرەی کە باست کرد نێوی سەروان ڕەوشەن قەلب بوو. سەروان ڕەوشەن قەلب لە گەڵ سێ ژاندارم لە ڕێگای نۆسوود بۆ پاوە، ئەو بەرپرسی پاشگای نۆسوود بوو  لەوێ هەڵدێرا، ئەو دەمە دەیان کوت  ئەوە هەڵیان داشتووە، هەڵنەدێراوە. یانی وا مونعەکیس بوو کە کوشتوویانە. چون ئەو دەمە ئێمە تەمەنێکمان هەبوو دەرکی ئەو شتانەمان دەکرد. بەڵام ئەوەی کە سەنەد دەست کەوتبێ  لە هیچ شوێنێک بە فەرمی و ڕەسمی نەنووسراوە. بەڵام ئەوە ئاشکرایە ئەو نامەی کە تەیموور بەختیار ناردوویەتی بۆ سەرگورد لهۆنی پێشتر ساواک کۆپی لێ هەڵگرتوە دوایە باسی چەند کەسێکیش دەکرێ  کە لە نێو خۆیان دا دەبێ  ڕاپۆرتیان دابێ یا ئەو شاییعە هەیە، جیا کەسێکی تریش ئەگەر ناوەکەم باش لە بیر مابێ یەعقووبی کەسێکی ئاوا ڕاپۆرتی لێ داون. و لە مەجمووع دا ئەوانە لە ژێر کۆنتڕۆڵی بێ ئەملاو ئەولای ساواک دا بوون بەڵام لە سەرەتا دا کاری پێیان نەداوە تا لە بزنگا دا، یانی ئەو مەقتەعە کە ئیدی بەرنامەکانیان تەکمیل ببوو قەرار بوو ئاوی سەربازخانەیەک یا پادگانێک یا پاسگایەک کە لە پاوە هەبوو ئاوەکە بە جۆرێک مەسمووم بکەن حەتتا نەفەرەکان تەنها بێ هۆش ببن نەمرن یانی لە باری ئینسانییەوە حەتتا ئەو پلانەشیان وا داڕشتبوو  و ئەو جار ئەو کەسانەی کە ئامادەیان کرد بوو لە شاخ ڕاپەڕن و حەتتا مەنتەقەکە داگیر بکەن و بەرەو کرماشانیش حەرەکەتەکیان پەرەپێ بدەن کە ساواک لە بزنگا دا دای بە سەریان دا و هەمووی گرتن و کاک داریووش کە لە کرماشان لە ماڵە خوشکەکەی بوو گیرا بۆ خۆی و هیچ مەدرەکێکیشیان لێ نەگرت تەنها دوو خەشابی دەمانچە نەبێ کە بۆ دۆستێکی کڕیبوونی.
قازی: زۆر باشە کاک سەدیق ئێمە دەزانین کە پێش ئەو جەرەیانەش لە ناوچەی هەورامان لەناو تێکۆشەرانی هەورامان دا خەباتی سیاسی حیزبایەتی هەبوە، یانی کاتێک کە تێکۆشەرانی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران مەجبوور بوون بچنە باشووری کوردستان  لەسەردەمی قاسم دا، دوای هاتنەوەی مەلا مستەفا لە شووڕەوی، لە ناو ئەواندا خەڵکی هەورامانیش هەبوون کە لە نزیکەوە لەگەڵ نەمر ئەحمەد تۆفیق کاریان کردووە. پرسیار ئەوەیە ئایا لەو تاک وتەرایانە لەو تێکۆشەرانە ئی وا هەبوە کە تێکەڵیان هەبوو بێ، پێوەندییان  هەبووبێ لەگەڵ بزووتنەوەی داریووشی نیکگو یان نا ؟
بابایی: تێکەڵییەکە بە شکڵێک بوو کە ئەوان زۆرتر لە ڕێگای حیزبی دێمۆکڕاتەوە گرتوویانە ئەگەر پێوەندیان هەبووبێ. وەکوو تاک کە ڕەسمەن ناسرابێ؛ ئێمە نەفەرەکان دەناسین خەڵکی نۆدشە بوون وەکوو خاڵۆ ئەسکەندەر، وەکوو سەعید کاڵکاڵ، وەکوو پەیکە ئەوانە کە خەڵکی مەنتەقەن. بەڵام تەنها حەڕەکەتێکی چەکداری لەو سەردەمە دا کرا  کەسێک بوو بە ناوی قالەی نامدار کە ئەویش لە مەنتەقەی ئێناخی و بایەنگان و ئەوانە، ئەویش ئەو دەم ئەمن وام بیست کە ئەو لە پێوەندی لەگەڵ پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستانی عێڕاق دا ئەو کارەی کردوە بەڵام ئەو دۆستانەی حیزبی دێمۆکڕات کە لەو دیو بوون ئەو پێوەندییەیان بە ڕەسمی پشت ڕاست نەکردۆتەوە. ئەمن ئاگام لێی نییە.
قازی: ئێمە پێشتر باسی سازمانی ئینقلابی حیزبی توودەی ئێرانمان کرد. یەكێک لە تێکۆشەرانی سازمانی ئینقیلابی کە بۆ ماوەی ساڵێک لە هەڵەبجە کاری کردووە ڕەحمەتی دوکتور سیاوەش پارسانژاد زۆر بە وردی باسی پێوەندی خۆی لەگەڵ قادر نامدار و محەمەد ڕەزا نامدار دەکا و دەڵێ پاشماوەی حەڕەکەتی سمایل شەریفزادە و موعینی هاتبوونە بەکرەجۆ، دەڵێ بەڕێز مامجەلال تاڵەبانیش ئێمەی ئاگادار کرد کە گرووپێکی دیکەی کوردی ڕۆژهەڵاتیش هاتوون لە هەڵەبجەن و داوای کردووە لە دوکتور جەواد کە ناوی ڕاستەقینەی سیاوەش پارسا نەژاد بووە دەگەڵ هاوڕێیەکی دیکەی بچنە هەڵەبجە و لەگەڵ ئەو گرووپە لە پێووەندی دابن. دوکتور جەواد بە دوور و درێژی باسی تێکەڵاوی خۆی لەگەڵ نامدارەکان دەکا، ئەو قادر نامدارە کە ئێوە باسی دەکەن نزیک بووە لە مەکتەبی سیاسی پارتی یانی دەستەی برایم –ئەحمەد، تاڵەبانی، بەڵام برا یا خزمی دیکەی هەبووە کە لە رێزی پێشمەرگەی پارتیی باڵی مەلا مستەفا دابوون و ئەوە هاوکاتە لەگەڵ زەمانێک کە شەڕی ناوخۆ هەبووە لە کوردستان بە تایبەتی لە مەنتەقەی هەڵەبجە و دەڵێ دواجار ئەو گرووپە بەشێکیان دەستیان لە خەبات بەردا و گەڕانەوە ڕۆژهەڵاتی کوردستان جا ئەمن لەبەر بەپرسیاربوونم لەمەر بیرەوەری مێژوویی کاتێک خەریکی ئامادە کردنی کتێبی " کوردستان و سازمانی ئینقیلابی" بووم پێوەندیم کرد دەگەڵ هەڵەبجە کوتم بزانم هەڵەبجەییەکان دوای زیاتر لە پەنجا ساڵ دوکتور جەوادیان لە بیرە، تێکەڵاوییان لەگەڵ نامدارەکان لە بیرە؟ بۆم دەرکەوت زۆر لەگەورە ساڵان ئێستاش خزمەتەکانی دوکتور جەوادیان لەبیرە و ژمارەیە لە نامدارەکان ئێستاش لە هەڵەبجە دەژین. پێم خۆشە لە کۆتایی دا بەڕێزت لێکدانەوەی خۆت لە سەر تەئسیری خەباتی نیکگۆ و هاوڕێیانی لە سەر
ناوچەی هەورامان بە تایبەتی باس بکەی. ئێستا ئێمە شوێنی ناشتنی ئەو تێکۆشەرانەی باسمان کردن دەزانین لە نزیک پادگان یا سەربازخانەی جەڵدیانە و لەو دێمەنانەشدا کە بڵاومان کردەوە دەبینین ناوەکانیان لە سەر کێلی گۆڕەکانیان نووسراوە. ڕەنگە لەوبارەیەوە پەروەندەکانی زەمانی شا مابێ و لە بەڵگەکانی ساواک دا لێبڕاوانە شت زۆرە. چ حەولێک دەبێ بدرێ بۆ ئەوەی ئەو تاریخە زیاتر ڕوون بکرێتەوە؟
بابایی: کاک حەسەن وەکوو واقیع دوژمنایەتی حکوومەتە ناوەندییەکانی ئێران و عێڕاق و تورکییە لەگەڵ کورد لە ئاستێک دایە کە هەموو زانیارییە گرینگەکان ئەوەی کە پەیوەست بێ بە حەڕەکەت و جووڵانەوەی ئازادیخوازانەی خەڵک حەول دەدەن یا بڵاوی نەکەنەوە یا ئەگەر بڵاوی دەکەنەوە چەواشەی بکەن. بۆیە حەڕەکەتی داریووش و بەگزادەکانی هەورامان کە دەچوو تا حەڕەکەتێکی بە ڕاستی گەورەی لێ بکەوێتەوە حەولیان داوە سەرپۆشی بە سەر دا دابدەن و نەهێڵن بە ڕوونی بڵاو بێتەوە. تەنانەت لەو دیویش ئەو حەڕەکەتانەی کە کرا بێ جەنابت ئاماژەیەکت پێ کردن ئەو حەڕەکەتانەش باس ناکرێ بەو شکڵە. ئێمە ئەو کەسانەی کە سەردەمی شۆڕشی کۆماری ئیسلامی ساڵی ١٣٥٨ و ئەوانە لەو دیو هاتنەوە لەگەڵ حیزبی دێمۆکڕات بوون ئێمەش بە جۆرێک تێکەڵیان بووین لە ڕاستیدا بەو شکڵە شتێکی ڕوونیان بەدەستەوە نەدەدا. جارێک دەیانکوت قادری نامدار سەر بە یەکێتیی بوە، جارێک دەیانکوت سەر بە پارتی بوە یانی شتی موستەنەد و ڕوون نەکەوتە دەستمان هەر وەکوو ئەوە جمهووری ئیسلامیش دوایی نەیهێشت ئێمە شتێکی ڕوون لە سەر ئەوە بزانین بەڵام  ئەو حەڕەکەتە کە لە هەورامان بوە هەر لە کۆنەوە وەکوو ئیشارەم پێ کرد تا دەگاتە جەعفەر سوڵتان و تا دوایی کوڕەکانی و تا دەگاتە قەتە چەتە کە ژنێک بوە و دوازدە ساڵ موبارەزەی کردوە لەبەر ئەوەی برزوو بەگی برای کووژراوە لە ساڵی ١٣١٠ ئەوانە شتێکی نەبڕاوە بوون کەما ئینکێ لە سەرەتای شۆڕش دا دیتمان ئەگەر لە ڕاستیدا فریوکاری جمهووری ئیسلامی نەبووبایە لە پاوە تا کرماشان داماڵرا بوو. بەڵام ئەوە بوو بۆخۆتان دەبینن خومەینی ئەو گۆمە خوێنەی وەرێ خست و کوتی دەبێ بکووژرێن و هەموو بکووژن و گۆمی خوێن هەستێنن بە ئاشکرا. بۆیە ئەوانە بە ڕاستی بۆ ئێمەمانان تا ئێستا بە ڕوونی دەرنەکەوتوە، هەر ئەوەیە لێرە و لەوێ شتێک، یەکێک دەیڵێ ئەویتر مومکینە شتەکەی بەرعەکس بڵێ. ئەمما واقعییەت ئەوەیە خەڵکێکی شۆڕشگێڕ، خەڵکێکی دڵسۆز، خەڵکێکی نیشتمانپەروەر کە داریووش ماکەیان بوو لە واقیعدا، هەستەی ئەسڵیان بوو حەڕەکەتێکیان دەست پێ کرد و ئەو حەڕەکەتە ئەگەر سەری بگرتبایە، حەولیشی بۆ درا دەیتوانی شتێکی تاریخی بێ و ئەوان حەولی خۆیان دا.
کاک داریووشی نیکوو لە زیندان کابرای بازپورس بێ حورمەتی پێ دەکا، جیا لەوەی جارێک لاقی دەشکێنێ بە پێلاقە لێی دەدا بەسەر بەدەستی بەستراوەوە دەچێ لە سینگی دەدا. ئەوە شتێکە بۆ منیان گێڕاوەتەوە.
قازی: ئەگەر ئیجازەت لەسەر بێ بە وەسییەتێکی کورتی داریووش نیکگۆ بەرنامەکەمان تەواو بکەین. دیارە ئەو وەسییەتنامەیەی بۆ بابی نووسیوە بە زمانی فارسی دەڵێ:
"ضمن سلام، امیدوارم مرا ببخشید که برخلاف خواست شما عمل کردم، من با قلبی روشن به سوی مرگ می‌روم. در آخرین دقایق زندگی‌ام احساس می‌کنم قلبم مملو از عشق به وطنم ایران است. از شما تقاضا دارم پس از من نگذارید افراد فامیل و دوستانم ناراحت باشند. به بچه‌های خانواده بگویید درس‌هایشان را خوب بخوانند تا بهتر بتوانند به مردم محروم کشورشان خدمت کنند. به میرزای بزاز بدهی دارم، آن را بپردازید، در پاوه به اسفندیار سلمانی بدهکارم، آن را هم بپردازید. از خواهرانم تقاضا دارم که به خاطر من صورت خودشان را مجروح نکنند. از جانب من به همه سلام برسانید و از همگی خداحافظی کنید.»

٢٧ اردیبهشت ۱۳۴۸

وێڕای سڵاو، هیوادارم لە من ببوورن کە بەپێچەوانەی داوخوازی ئێوە جووڵامەوە. ئەمن بە دڵێکی ڕووناکەوە بەرەو مەرگ دەچم. لە دوایین ساتەکانی ژیانم دا هەست دەکەم دڵم پڕە لە ئەوین بۆ وڵاتم ئێران. داواتان لێ دەکەم لە دوای من مەهێڵن تاکوتەرای خێزان و دۆستانم ناڕەحەت بن. بە منداڵەکانی بنەماڵە بڵێن دەرسەکانیان چاک بخوێنن تا باشتر بتوانن خزمەت بە خەڵکی بێ بەشی وڵاتیان بکەن. بە میرزای بەزاز قەرزدارم، بیدەنەوە، لە پاوە بە ئەسفەندیاری سەرتاش قەرزدارم ، ئەویش بدەنەوە. داوا لە خوشکەکانم دەکەم لەبەر من دەموچاوی خۆیان نەڕننەوە. سڵاوی من بە هەموان ڕابگەیێنن و لەلایەن منەوە ماڵاوایی بکەن."
٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨ [ ١٧-ی مەی ١٩٦٩]
زۆر زۆر سپاست دەکەم کاک سەدیق بابایی بۆ بەشداریت لەم بەرنامە بەداخەوە لێرە کاتمان تەواو دەبێ هەر بژی.
بابایی: ئەمنیش سپاسی ئێوە دەکەم. یادی ئەو هەموو شەهیدانە دەکەم، بەگزادەکانی هەورامان، کاک داریووش، خەڵکی نووریاو، ئەو شۆڕشگێڕانەی کە توانییان بەڵگەیەکی مێژوویی تۆمار بکەن بۆ دوا ڕۆژی ئێمە.
قازی: زۆر سپاست دەکەم هەر بژی. بینەرانی خۆشەویست بەم پێیە دەگەینە کۆتایی بەرنامەی ئەمجارەی ڕاوێژیش. هیوادارین ئەم بەرنامەیە بە کەلک بووبێ و ئەو کەسانەش کە ئاگاداری ئەو بڕگەیە لە مێژووی کوردستانن و ئەم بەرنامەیە دەبینن یارمەتی بکەن بۆ ڕوون کردنەوەی زیاتری ئەو تێکۆشانەی ئەو بەشەی کوردستان. تاکوو ڕاوێژێکی دیکە لای ئێوەمان خۆش.
تێبینی: ئەم بەرنامەیەی ڕاوێژ ئێوارەی دووشەمە  ٨-ی دیسامبری ٢٠٢٥ لەگەڵ بەڕێز سەدیق بابایی ڕاستەوڕاست بە ڕێگای تۆڕی میتس ەوە کراوە. دەکرێ ڤیدێئۆی بەرنامەکە بە ڕێگای ئەو لینکەی خوارەوە
لە مەکۆی ڕاوێژ لە تۆڕی کۆمەڵیی یوتیوب دا تەماشا بکەن.
https://youtu.be/v1K-Oe19mmU?si=w4zLB3rDndIwA5gb

پەیوەست:

ناوی تەواوی شەهیدانی هەورامان کە لە نزیک سەربازخانەی جەڵدیان نێژراون

١- داریووش نیک گو/ نیکو  لە ١٤-ی ڕێبەندانی ١٣١٥ [ ٣ فێڤرییە ١٩٣٧] لە بنەماڵەیەکی قەرەباڵغ لە گەڕەکی دیزل ئاوای کرماشان لە دایک بووە. برای گەورەی سیاسی بووە، بەیانییەی لێ گیراوە، لەبەر لێدان تووشی نەخۆشی دەروونی بووە و لە تەمەنی ٥٧ ساڵی وەفاتی کردووە. ئەو شوێنی لەسەر هەستی داریووش داناوە. لە خوێندن دا زۆر زیرەک بووە، وەرزشکار بووە، ئەندامی تیمی فووتباڵی کرماشان بووە، هەر وەها مەلەشی کردووە. دوای خزمەتی سەربازی بە دەرەجەی سیتوانی بووە بە ڕێنوێنی تەعلیماتی سپای دانیش.

دواتر بووە بە موعەلیم لە سەلاسی باوەجانی، و دواتر لە تاقە دەبیرستانی شاری پاوە دەرسی کوتووە. پێنجشەمۆیان سەردانی گوندی نووریاو ی کردووە. لە ٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨ ( ١٧-ی مەی ١٩٦٩) لە جەڵدیان ئێعدام کراوە.

٢- محەمەد جەعفەر[جافر] کەریمیان خەڵکی گوندێک بووە بە نێوی دزاوەر. لە دێی نوورباو موعەلیم بووە بە پێی قسەی شاهیدێک کە لە نزیکەوە ناسیویە موعەلیمێکی نموونە بووە ئەو پەڕی هەوڵی خۆی داوە بۆ خوێندەوار کردنی خەڵک . لەکاتی سەرکەوتنی وییەت کۆنگ لە ماڵە وی ڕا لەدێی نووریاو لەناو شاگرد مەدرەسەکان دا شیرنی و شۆکۆڵات بڵاو کراوەتەوە. لە ٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨-ی هەتاوی لە سەربازخانەی جەڵدیان ئێعدام کراوە.

٣- حاجی نیازی لهۆنی لە  ١/ ٤/ ١٣٠٨  [ ٢٢/ ٦/ ١٩٢٩] لە دایک بووە  کوڕی حەسەن بەگ لە بەگزادەی لهۆن بووە. لە سەر ژیانی زانیاریەکم دەست نەکەوت لە ٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨  [ ١٧-ی مەی ١٩٦٩] لە جەڵدیان ئێعدام کراوە.

٤- بەهمەن لهۆنی ئەویش لە بەگزادەکانی لهۆن بووە و لە ٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨ [ ١٧-ی مەی ١٩٦٩] لە جەڵدیان ئێعدام کراوە. بەهمەن بەگ لهۆنی لە زیندانەوە ئەو پەیامەی خوارەوەی بۆ هاوسەری ناردووە

جە گونجی زیندان سەردی یەخبەندان

هەر هام نە فێکری بەرزان و سامان

چیمەن و نەرمین هەر هان نە ویرم

بڕیان ڕای نەجات نییەن تەگویرم

دەخیل خاترتان با نەوۆ مەلوول

ئومێڎتان خوڎا بۆ و حەزرتی ڕەسوول

٥- عەتائوڵا پەیاب خەڵکی نووریاو، کوڕی سەعید لە ساڵی ١٣٢٤ لە نووریاو لە دایک بووە سەر بە کڵانی وەڵەدبەگییەکان بووە و لە پاوە دووکانی سەرتاشخانەی هەبووە لە ٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨ لە سەربازخانەی چەڵدیان شەهید کراوە.

٦-مەجید نوورایی کاسبکار بووە، هاتووچووی باشووری کوردستانی کردووە و کەسێک لە نوریاو شاهیدی گرتنی بووە. ئەویش لەگەڵ پێنج شەهیدەکەی تر لە ٢٧-ی بانەمەڕی ١٣٤٨ [ ١٧-ی مەی ١٩٦٩] لە پادگانی جەڵدیان ئێعدام کراوە.

* کاکە حەمەی وەڵەدبەگی لە بەرنامەی تاراوگە، کە بەڕێز سیاوەش گۆدەرزی لە تێلێڤیزیۆنی ئاریەن پێشکێشی دەکرد گوتی:" دوای نزیک دوو ساڵ لەگێرانی نووریاوییەکان ئێوارەیەک تێلگڕافێکیان هاورد بۆ نووریاو ئەو کاتە ئەو موحەسیلی گەورەی نووریاو بووە مەتنی تێلگرامەکە بە فارسی تەقریبەن ئاوا بووە:

 " خانوادەهای محترم عطا پیاب و مجید نورائی. وسایل ‌‌آقای مجید نورائی و عطااللە پییاب طبق وصیت آنها بە ‌آقای شوکت لهونی کارمند رادیو رضائیە تحویل، مراجعەو دریافت دارید.

رئیس دادگاە نظامی  سرهنگ بهرام نژاد یا بهرامی . شتێکی ئاوا بوو ناوەکەیم بە ڕاستی لە بیر نەماوە".