چوار هەڤپەیڤینی تێلێڤیزیۆنی لەگەڵ نەمر غەنی بلووریان، هەڤپەیڤینی سێیەم، بەشی دووەم و کۆتایی

 

 چوار هەڤپەیڤینی تێلێڤیزیۆنی لەگەڵ نەمر غەنی بلووریان، هەڤپەیڤینی سێیەم، بەشی دووەم و کۆتایی، بەرنامەی ڕۆژباش کوردستان، میدیا تیڤی، مۆدێڕاتۆر میدیا  ڕێناس، دووشەمە ٢-ی ئاوریلی ٢٠٠١، ئەم بەرنامەیە بە ڕاوێژکاری کاکشار ئۆرەمار پێشکێش کراوە                        

لە ساڵی ١٩٩٥، ساڵی دامەزرانی یەکەم تێلێڤیزیۆنی مانگیلەی کوردی مەد تیڤی، یەکەم وتوێژ لەبەرنامەی " پرس و بەرسڤ" بەڕێز ئەحمەد باراچ کلیچ لە ئاڵمان لەگەڵ نەمر غەنی بلووریانی کردووە. وتوێژی دووەم هەر باراچ کلیچ لەساڵی ١٩٩٧ بۆ هەمان کاناڵ بەڕێوەی بردووە. لە مانگی ئاوریلی ٢٠٠١ میدیا تیڤی بەرنامەیەکی تەواوی " ڕۆژباش کوردستان"ی بە مودێراتۆری مێدیا ڕێناس تەرخان کردووە بۆ وتووێژ لەگەڵ بلووریان و لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ دا هەر لە میدیا تیڤی دا  بەڕێز دوکتور جەبار قادر لە بەرنامەی " بۆ مێژوو " دا وتوێژێکی درێژی لەگەڵ نەمر غەنی بلووریان کردووە کە لە پێنج ئاڵقە  لە دیسامبر ٢٠٠١ و  ژانڤییەی ٢٠٠٢ دا لە میدیا تیڤییەوە بڵاو کراوەتەوە

لێرە دا ئەو چوار وتوێژانە بە وردی دابەزێندراون و ئامادە کراون. لە سێ بەرنامەی یەکەم دا بە مەبەستی هاسانکاری بۆ خوێنەرەوە پرسیاری مۆدێڕاتۆڕەکان لە کوردیی کورمانجییەوە کراونەتەکوردیی سۆرانی. لەم پۆستەدا بەشی دووەم و کۆتایی هەڤپەیڤینی سێیەم کە ڕۆژی دووشەمە ٢-ی ئاوریلی ٢٠٠١ لە میدیا تیڤی بڵاو کراوەتەوە دەخوێننەوە

قسەکانی بەڕێز بلووریان ئەو جۆرەی وڵامی داوەتەوە، وەک دەڵێن بێ ئەوەی واوێکی لێ بپەڕێ وەکوو خۆی دابەزێندراوە. من وەکوو دابەزێنەری ئەو بابەتە هەڵوێستم لەمەر ڕووداوەکانی جودایی گرووپی حەوت کەسی

لە ڕێبەرایەتی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران هەر لە کاتی خۆی دا دەربڕیوە. دەکرێ لەگەڵ بۆچوونەکانی

نەمر بلووریان نەبین بەڵام لەڕوانگەی خۆیەوە بەشێک لە مێژووی سیاسی بە تایبەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەگێڕێتەوە. دابەزاندنی ئەو هەڤپەیڤینانە بە مەبەستی خزمەت بە ئاستە کردنی مێژووی سیاسی کراوە

حەسەن قازی
دێسامبری ٢٠٢٦

دڕێژەی بەشی یەکەم
میدیا ڕێناس: ئۆبژێکتیف هەڵسەنگێنێ، مەوزووعی. مامۆستا ئێمە هێندێک لە سەر کەسایەتی پێشەوا قازیی محەمەد قسەمان کرد. بەڵام من دەخوازم ئێمە هێندێک لە سەر کەسایەتی هاوڕییانی قازیی محەمەدیش قسە بکەین. موحەمەد حەسەن [حوسێن] سەیفی قازی و هەر وەها قاسم سەدری قازی. ئەوان چ جۆرە کەسایەتییەک بوون؟
بلووریان: عەرزت بکەم لە پێشدا ئەمە باسی قازیی محەمەد بکەین باشە. ئەمن دیسان باسم کردەوە دەگەڕێمەوە سەر ئەسڵی مەتڵەبەکەی. وەختێکی قشوونی ئەمریکی و ئینگلیسی و شووڕەوی هاتنە مەنتەقە کوردستان ئازاد بوو حکوومەتی ئێران نەما لەوێ. خەڵکی مەهاباد چووە لای قازیی محەمەد داوایان لە قازیی محەمەد کرد کە سەرپەرشتی مەنتەقە بگرێتە دەستی خۆی کە حکوومەت نییە لێرە ئارامش و ساکینی هەبێت. قازیی محەمەد قبووڵی کرد وە سەرپەرشتی مەنتەقەی کرد. خەڵکی کوردستان قازیی محەمەدی باش دەناسی کە لە باری شەخسییەتییەوە، لە باری تێگەیشتنیەوە، لەباری عەقلییەتییەوە، لەباری کوردایەتییەوە بە نرخە، ئەوە بوو کە هەر ئەو دەم پێش وەی کۆمار تەشکیل بێ قازیی محەمەدیان کردە سەرپەرستی مەنتەقە. خودی خەڵک خۆی
ئەوە بوو قازی محەمەد سەرپەرستییەکەی قبووڵ کرد. پاشانیش کە کۆماری تەشکیل دا خۆی بوو بە ڕەئیس جەمهووری کۆمار. وەختی کە حکوومەتی ئێران هاتەوە ئازەربایجان، هەر وەکوو باسم کرد کوشتارێکی زۆریان لە خەڵک کرد. قشوونی ئێران هاتە میاندۆئاب، لە سی چل کیلۆمیتری مەهاباد. شاری میاندۆئاب هات لەوێ بوون ئەو  سەرلەشکر هومایوونی کە ئێستا نیشانی دا [ مەبەستی ئەو کورتە فیلمەیە کە  لە سەر کۆمار لە بەرنامەکە دا بڵاو بووەتەوە، بەڵام دیمەنی سەرلەشکر هومایوونی تێدا نییە. ح.ق] ئەو لەوێ ئینتیزاری دەکێشا کە بێتەوە مەهاباد. عەشیرەتیان هێنابوو، عەشیرەتی ئەتڕافی کرماشان و ئەوانە، ئی  کورد، فیئۆداڵی دەوڵەتخواز کە ئەوانە بێنن لە مەهاباد کوشتار بکەن. ئەوەی کە لەئازەربایجان کردیان. لە مەهاباد کوشتار بکەن، غاڕەت بکەن، تەجاوەز بکەن، نامووسی خەڵک بەرن بەڵام قازیی محەمەد پەیامی نارد بۆ لەشکری ئێران کوتی ئەگەر بێت و عەشیرەت بێت، عەشیرەت بێت بۆ ناو مەهاباد من شەڕ ئەکەم، لەگەڵ عەشیرەت شەڕ ئەکەم بەڵام ئەگەر عەشیرەت نەیە حکوومەتی ئێران خۆی بێ مەهاباد لە من تەحویل وەرگرێ من مەهاباد تەحویل دەدەم بە بێ شەڕ. بەڵام ئەگەر عەشیرەت بێ من شەڕی دەگەڵ دەکەم، رێگا نادەم عەشیرەت بێ دەستدرێژی بکا بۆ نامووسی خەڵک و بۆ تاڵان و بۆ غاڕەت و ئادەم کوشی وەکوو لە ئازەربایجانێ کردیان.

پیشەوەری کە پێشەوای جەمهووری ئازەربایجان بوو [ پێشتر گوتڕا کە ئازەربایجان جمهووری ڕانەگەیاند بوو بەڵکوو بە تەشکیلاتی خۆی دەگوت میللی حکوومەت. ح.ق] داوای لە قازیی محەمەد کرد بێ دەگەڵ وی بچن بۆ یەکێتی سۆڤیەت. قازیی محەمەد قبووڵی نەکرد کوتی من لە خۆشیدا دەگەڵ خەڵک بووم، لە ناخۆشیشدا دەگەڵ خەڵک دەبم. من ئامادەم گیانی خۆم فیدای خەڵک بکەم خەڵک تەنیا نەهێڵمەوە. پاش ئەوەی حکوومەتی عێڕاقی ئەو دەم ، ئی پاشایەتی. سەید عەلی حیجازی وەزیری کێشوەری حکوومەتی عێڕاق بوو ئەو دەم نامەی شاند بۆ قازیی محەمەد داوای کرد کە قازیی محەمەد بێتە عێڕاق پەناهەندە بێ ئێمە ئیستیقبالی لێ دەکەین. نامەکەی دا بە شێخ عەلائەدینی کەماڵیزادە، شێخ عەلائەدینی کەماڵیزادەی خەلان باوکی ڕزگاری کەماڵیزادە کە ئەو دەمی شێخێکی پایەبەرز بوو، موریدێکی زۆری هەبوو، مامی منیش موریدی ئەو بوو.  نامەی سەید عەلی حیجازی شێخ عەلائەدین کەماڵیزادە نامەکەی شاند بۆ مامی من کە مامی من بیدا بە قازیی محەمەد. نامەی سەید عەلی حیجازی کە قەبووڵ بکەن بێتە عێڕاق و پەناهەندەیی قبووڵ بکات. مامی من نامەکەی دا بە قازیی محەمەد. قازیی محەمەد ڕەدی کرد کوتی من سوپاسی سەید عەلیی حیجازیش دەکەم، بەڵام من میللەتی خۆم جێ ناهێڵم، جودا نابمەوە لە میللەتی خۆم لەگەڵ میللەتی خۆم دە خۆشێش دا بووم دە ناخۆشێشدا دەبم. هەر ئەو جوابەشی داوە ڕەدی کردەوە.
میدیا ڕێناس: داوای لێبوورین دەکەم مامۆستا تەلەفۆنێکی دیکەشمان هەیە. تەلەفۆنی ئێمە لە ئەڵمانەوەیە. من دەڵێم ڕۆژباش!

ڕۆژ باش، من لە ئەڵمانەوە تەلەفۆن دەکەم

میدیا ڕێناس: کێمان لەگەڵە؟ سەرچاوان، بەیانی باش! فەرموو

قادر: سڵاو ڕێزم هەیە بۆ شەهیدانی کورد و کوردستان. سەری ڕێز و نەوازش بۆ شەهیدانی مەهاباد، لە سەرووی هەموویانەوە شەهیدی شەهیدان قازیی محەمەد دادەنوێنم. سڵاو و ڕێزی تایبەتیم هەیە بۆ ماندێلای کورد مامۆستا غەنی بلووریان. بە ڕاستی لە لای منەوە مامۆستا غەنی بلووریان وەکوو ماندێلای کورد دەبینم. خۆزگەش لەو پارچە ئازادەی کوردستان کە باشووری کوردستانە ئەوڕۆکە، نەک هەر خیابانێک، جادەیەک بە ناوی مامۆستا غەنی بلووریان نەکراوە دەبوایە شارێکی بە ناو بکرێتن. پێش ئەوەی هێندێک پرسیار لە مامۆستا غەنی بلووریان بکەم، ئەو برادەرەی کە پێشتریش تەلەفۆنی کرد دوور نییە هێندێک لە شتەکانی ڕاست بێتن بەڵام من لەسەر یەک شت کۆکم لەگەڵ مامۆستا غەنی بلووریان، وەکوو پشتگیرییەک لەو، بە ڕای منیش لە زەمانی شۆڕشی ئێرانی یا وەکوو بەو ناوە ناوی دەر کردووە شۆڕشێ خومەینی، هەرچەندە کورد لە سەر حەق بوو کە شۆڕشی ئێران ئەو وەخت ئەو مافە ڕەوایانەی بە گەلی کورد نەدا بەڵام بۆ قازانجی سەرووی کورد و کوردستان گەلێک باشتر بوو بە هەر شێوەیەک بێ شەڕ نەکرابایە لەگەڵ شۆڕشی ئێرانی چونکە شۆڕش تازە بوو، خەڵک بە تەواوی پشتگیری ئەو شۆڕشەیان دەکرد و حەتا شۆڕش لەو پەڕی بەهێزی دا بوو، بەڵام ئەگەر بەرامبەر هێزی کورد بەراوەردی بکەی مامۆستا غەنیش کە خۆی خاوەنی تەجروبەیەکی زۆر بوو لەو شتانە دەیزانی کە شەڕ بە قازانجی کورد ناشکێتەوە تەنیا وێرانکردنی گوند و شار و کوشتنی خەڵک نەبێتن. مەسەلەی کوردیش تا ئەوڕۆکە لەهەموو پارچەکانی کوردستان کە داوا دەکرێ لە هەر یەک لە پارچەکانی کوردستان بە جیا چارەسەر بکرێتن، تەنیا لە ڕێگای دیالۆگەوە دەبایە چارەسەر بکرێ.
جا وابزانم مامۆستا غەنی بلووریان لە کۆنگرەی چار ئەوانە بە ناوی ئەگەر هەڵە نەبم بە ناوی " حەوت کەسەکە" کە جیا بوونەوە هەمان ئەو بیروباوەڕەیان هەبوو. ئەگەر زەحمەت نەبێ یەک دوو پرسیارم لە مامۆستا غەنی بلووریان هەیە بە کورتی.
میدیا ڕێناس: تکایە بە کورتی چونکە تەلەفۆنی دیکەش هەیە

قادر: زۆر بە کورتی. بێگومان بارزانییەکان دەوری مەزنیان هەبوو لە شۆڕشی مەهاباتێ دا. من چونکێ خۆم خەڵکی باشووری کوردستانم ئەوە دەڵێم حەز دەکەم یەک پرسیار لە مامۆستا غەنی بلووریان بکەم ئایا پێش ئەوەی مەلا مستەفای بارزانی بێتە ئەودیوی سنوور چ پێوەندییەک هەبوو لە بەینی قازیی محەمەد و بارزانی دا واتە ئەو هاتنەی بارزانی هەر بە تەگبیر بوو یان هەر بە ڕێکەوت بوو ئەو کاتە چون فشاری حکوومەتی عێڕاقی زۆر بوو بۆ سەر بارزانییەکان حەڕەکەتی کورد لەو دیو کە هاتنە ئەو دیو. ئەوە ئەو پرسیارەمە. پرسیاری دووەم بێگومان دەوری ڕووس وەکوو مامۆستا غەنی بلووریان ئیشارەی پێوە کرد ئەمە دەورێکی هەرە خراپ بوو بەڵام بێگومان دەوری ئینگلیس و ئەمریکا زۆر خراپتریش بوو لەو مەسەلەیە چونکە زۆر جار ئێمە وا دیفاع لە سۆڤیەت دەکەین گۆیا فشاری ئینگلیس و ئەمریکا بووە هۆی ئەوەی کە سۆڤیەت خۆیان بکێشنەوە بەڵام  وا بزانم سۆڤیەتەکان خۆیان لە نیازی ئەوەیان نەبوو کە هیچ شتێک بۆ کورد بکەن. زۆر سپاس جارێکی دیکەش سپاس بۆ مامۆستا غەنی بلووریان.
بلووریان: زۆر سپاستان دەکەم
میدیا ڕێناس: تەلەفۆنێکی دیکە هەیە لە هولەندەوە عەلیی ڕەحیمی، ئێمە پێی دەڵێین ڕۆژباش!
عەلیی ڕەحیمی: ڕۆژباش مەڕحەبا. ئەمن بە سۆرانی قسە دەکەم. من دەتوانم بە کورمانجیش قسە بکەم بەڵام لەبەر مامۆستا دەیکەمە سۆرانی. مامۆستا پێش هەمووشتێک سەرەخۆشی لە دەستچوونی خوشکی بەڕێزتان کە چەند ڕۆژ لەوە پێش بیستم لێتان دەکەم. من عەلیی ڕەحیمیم.
بلووریان: زۆر سپاس
ڕەحیمی: خەڵکی سەردەشتێم، وا بزانم بە خزمەتیشت گەیشتووم بەڵام چەند سوئالی لە خدمەت دا هەیە ئەوە کە ئەو برادەرەی پێش ئەو برادەرە یەکێک تەلەفوونی کرد بە نیسبەتی ئەوەی کە ئێوە ئێعلامتان کردووە کە دژی حیزبی دێمۆکڕات چەک هەڵبگرن بە ڕەئی من ئەو شتە، ئەو برادەرە بە هەڵە دا چووە. ئەو شتە ئەگەر من وەبیرم بێ سازمانی موجاهیدینی خەڵک و بەنی سەدر بوو  کە ئێعلامی کرد پۆتینەکانتان دا مەکەن وە موجاهیدینیش ئێعلامی کرد کە دژی ڕێژیمی جمهووری ئیسلامی هەموو هەوادارەکانی خۆیان سەبتی نێو بکەن وە دژی حیزبی دێمۆکڕات لە هاوکاری لەگەڵ جمهووری ئیسلامی دژی کوردەکان لە سەنەندەج بوو شەڕ بکەن ئەوەیە یەک. پرسیاری من لە جەنابت ئەوەیە کە وا دەردەکەوێ کە لە کتێبی " ئاڵەکۆک" دا، یانی دیاری ئاڵەکۆکی جەنابت کە کاک عەلیی گەلاوێژ دەڵێی ئیختیلافێکی شەخسی دەگەڵ ڕەحمەتی قاسملوو هەبوو وە ئەمن وام بەرداشت کردووە وە پێت وا نەبوو جەنابت شۆوێنیستی فارس لە حیزبی توودە دا بەسەر ئەو حیزبەدا زاڵ بوو و تەئسیری هەبوو لە سەر برادەرانی حیزبی توودە لە کوردستان دا، ئەوە یەک سوئالی منە، وە سوئالی دووەمی منیش لە جەنابت ئەوەیە کە ئایا جیا بوونەوەی ئێوە بە نەزەری جەنابت هەڵەیەکی تاریخی نەبوو کە یەکگرتوویی گەلی کوردی؛ هەر چەند من مەوازیعی جەنابت لە سەر نەبوونی، لەسەر ڕەد کردنەوەی شەڕی چەکداری ئەمن تەئید دەکەم چون بە تایبەتی ئێستا هەلومەرجی ئەوڕۆی دنیا وا دیارە کە شەڕی چەکداری لە هەموو لایەکەوە مەحکوومە چون بە هیچ ناگا، هیچ نەتیجەیەکی نییە بە غەیرەز ماڵوێرانی هەر وەکوو ئێمە لە بۆمبارانی هەڵەبجەی کە ١٤٠٠٠ کەس کووژرا، هەرچەند ئەمارەکەی دەقیق نازانم. لە بۆمبارانی شاری سەردەشتێ کە من ئەوڕۆژە خۆم لە بیمارستان بووم  نزیک بە ٢٤٠ کەس کووژرا، ٥٠٠٠ کەس بریندار بوو وە چەند جاریش داوام لە برادەرانی میدیا [تیڤی] کردووە کە بێن قسەیان بۆ بکەم بەڵام ڕەدیان کردووەتەوە و تا ئێستا هیچ خەبەرێک نەبۆ، بەڵام من بەڕەئی من، ئێوە بە ڕەئی خۆتان هەڵەیەکی تاریخی نەبوو کە ئێوە بە جێی وەی کە هەر لە حیزبی، ئەگەر پێتان وا بوو سیاسەتی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان غەڵەت بوو ئێوە لە وێدا بمانانەوە و پێوەندییەکەتان بە قووەتتر کردبایە و لەگەڵ برادەران موناقەشە و موزاکەرە و بە حیساب بەحس و موجادەلە زۆرتر بووبایە باشتر بوو یا ئینکی جیا بوونەوەکەتان. ئێوە بە ڕەئی خۆتان ئەوە هەڵەیەکی تاریخی بوو ، نەتان کرد یان نا؟
میدیا ڕێناس: زۆر سپاس
ڕەحیمی: دیارە من قسەکانم کەم دەکەمەوە چون وەخت نییە زۆر سپاستان دەکەم

میدیا ڕێناس: زۆر سپاس ئێستا ئێمە پرسیارەکانتان پێشکێشی مامۆستا دەکەین

بلووریان: حاڵی بووم

میدیا ڕێناس: باشە، فەرموو

بلووریان: من زۆر سپاسی ئەو برادەرەی دەکەم کە ئینتیقاد و ڕەخنە دەکا بەڵام بە سەداقەتەوە دەکا، بە ڕاستی دەکا یانی بە دوژمنی ناکا بۆ ڕوونکردنەوە دەبێت. دیارە لە هەر ئینشیعابێکی دا، جیابوونەوەیەک دا، لە هەر حیزبێک بە نەزەری من غەڵەتە، دروست نییە و قازانجی نییە. چونکە بزووتنەوەکە کە دوو پارچە بێ زەعیف دەبێ، حەڕەکەتەکە زەعیف دەبێ. ئەوە واقعییەتێکە. بەڵام واقعییەتێکیش دێتە پێشێ کە ئینسان بەسەری دا دەسەپێ، بەسەری دا تەحمیل دەبێ. مولاحەزە فەرموو ئێمە ئینتیخاباتی جەمهووری ئیسلامیمان هەبوو. من کاندیدی جەمهووری ئیسلامی!! بووم بۆ پارڵمان، لە کوردستانێ کاندید بووم  بۆ نومایەندەی پارڵمان. هەر وەکوو باس کرا ڕەئیەکی زۆریشم هێناوە.
ئێمە کۆنگرەی چوارمان کە تەشکیل دا چەند مادەمان دانا کە ئەو چەند مادەیە دە "ئاڵەکۆک" دا ئەمن نووسیومە کە ئەو برادەرە جارێکی دیکەش بیخوێنێتەوە بە دیقەت ئاڵەکۆکی کە ئەو خاڵانەمان دانا بۆ وەی کە حکوومەتی ئێران ئەو خاڵانە بزانێ کە کۆنگرەی چوار ڕێگای ئاشتی و ڕێگای دیالۆگ و ڕێگای موزاکەرەی گرتۆتە پێشێ. تەشویق بکا حکوومەت ڕایکێشێ. حکوومەتی ئێران ئەو دەم حیزبی دێمۆکڕاتی بە ئاشکرا ئێعلام کرد کە دەتوانێ بە ئازادی خەبات بکات. ئێمە لەو هەلەی ئیستیفادەمان نەکرد مولاحەزەت فەرموو ئێمە شەڕمان هەڵئایساند دە حاڵێک دا حکوومەت داریوشی فرۆهێر هات لە مەهاباد، ڕەحمەتی داریوشی فروهێر یادی بەخێر هاتە مەهاباد [ داریووشی فڕووهەر لە زەمانی شا یەک لە ڕێبەرانی ئۆپۆزیسیۆن بوو  و بە ساڵان لە زیندانی شا دا بوو و لەگەڵ زۆرێک لە زیندانییە کوردەکان لەوانە غەنی بلووریان دۆستایەتی هەبوو. لە یەکەم حکوومەتی جمهووری ئیسلامی لە کابینەی مێهدی بازرگان  لە فێڤرییەی ١٩٧٩ – کۆتایی سێپتامبری ١٩٧٩ وەزیری کار و هەروەها نوێنەری دەوڵەت بوو بۆ موزاکەرە لەگەڵ بزووتنەوەی کورد.  لە ٢٢-ی نۆڤامبری ساڵی ١٩٨٨ بە شێوەیەکی درندانە لەتەک هاوژینەکەی لەماڵی خۆیان دا لە تاران بە دەست مەئموورانی جمهووری ئیسلامی بە چەقۆ کووژران. ح.ق]  کوتی ئێمە لە تەڕەف حکوومەتی بازرگانەوە هاتووین حیزبی دێمۆکڕات ئازادە بە عەلەنی،قانوونی خەبات بکات.  ئێمە دەبوو ئەو دەم ئیستیفادەمان لێ کردبایە ئیستیفادەمان نەکرد.
میدیا ڕێناس: ئیستیفادەتان نەکرد
بلووریان: ئێمە ئیستیفادەم نەکرد، دیارە منیش هەر شەریکی ئەو ئیشتیباهاتە بووم. وەنەبێ بڵێم هەر ئەوانیدیکە ئیشتیبایان کرد. منیش هەر ئەوە بوو کە دەبوو ئەمن هەر ئەو دەم ڕاوەستابام، چودا بووبامەوە، ڕێگای خۆم جودا کردباوە لەوانە. ئەوە هەڵەی من بوو کە زوو جودام نەکردەوە. درەنگ جودام کردەوە. مولاحەزەت فەرموو چونکە ئەو دەم  ئەمن حیزبی دێمۆکڕاتم بە ئاشکرا و بە عەلەنی دادەنا دەگەڵ حکوومەتیش موزاکەرەم دەکرد، بەرەو موزاکەرە دەڕۆیشتم ئێستا دەبینی لە کوردستانی ئێران ئیمکاناتێکی زۆر بۆ کورد بەوجوود هاتۆ. ئەو دەمی ئەگەر ئێمە شەڕمان نەکردبایە بە دەستووری سەدام حوسێن، بە دەستووری ئەو ٧ مادەیە، شەڕمان نەکردبایە کە ئەمن حەوت مادەکەم لە کتێبی ئاڵەکۆک دا نووسیوە تیکراری ناکەمەوە. داوا دەکەم لەو برادەرە و برادەرانی دیکەش لە سەر ڕا ئاڵەکۆک بخووێننەوە حەوت مادەکەش بخوێننەوە. ئێ وەختێکی ئەمن دەبینم حکوومەتی عێڕاق دەڵێ تۆ دەبێ شەڕ بکەیت، تۆ دەبێ جاسووسی بۆ میش بکەی. تۆ دەبێ ئیتیلاعات بە من بدەی، من دەبێ مەوزعی خۆم ڕوون کەمەوە
میدیا ڕێناس: بەڵێ بێگومان
بلووریان: ئایا ئەمن دەو حیزبەی دا بمێنمەوە کە حیزبێک ببێتە جاسووسی حکوومەتی عێڕاق. من پاش ئەو هەموو بەدبەختی و موبارەزە و خەبات و زیندانەی تازە بێم ببم بە جاسووسی حکوومەتی عێڕاق؟

جا من بۆ لەگەڵ حکوومەتی تارانی خۆم ڕێک نەکەوم بۆ بچم ببمە پیاوی ڕێژیمی عێڕاق؟ ڕێژیمی بەعسی عێڕاق کە ئەو هەموو کوشت و کوشتاری لە میللەتی کورد کردۆ لەو دیو.
 میدیا ڕێناس: یانی شتێکی ئێوە دەتانەوێ بیڵێن مامۆستا ئەوەیە کە مرۆڤ دەبێ لەهێندێک دەرفەتان ئیستیفادە بکا!

بلووریان: بەڵێ.  فورسەتەکەمان ئەمە لە دەست داوە. دەبێ هەموومان قەبووڵی بکەین کە ئەمیش هەر دەگەڵ ئەوان فورسەتمان لە دەست دا. لەکوردستانی ئێران زۆرمان فورسەت لە دەست دا. ئەگەر هەر ئەو دەم ئەوان کە هێنایان مەسەلەی خودگەردانییان مەتڕەح کرد، ها، حکوومەتی ئێران خودگەردانی مەتڕەح کرد ئەگەر ئێمە خودگەردانییەکەمان قبووڵ کردبایە ئێستا بەشێکی زۆر ئیمتیازی دیکەمان وەردەگرت لەو حکوومەتەی ئێستا هەیە. بەڵام بەداخەوە ئێمەی کورد لە تاریخی خۆمان بەرژەوەندی وەرناگرین یانی تەجروبە وەرناگرین. ئێستاش ئەو هەموو شەڕ و شوورە، تێک هەڵدان و کوشت و کوشتاری بەینی کوردان و ئەوانە هەیە لەبەر بێ تەجروبەگییە، لەبەر وەی کە لە ئەزموونی تاریخی میللەتی خۆیان دەرس وەرناگرن.  هەرچی ئەڵێن دەرس وەرناگرن.
ئەوە دەو ڕۆژانەدا عوسمان ئوێجاڵان ڕایگەیاند کوتی با پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستانی عێڕاق و یەکێتی نیشتمانی و پێ کەکە بێین بەیانێکی دەرکەین لە خەڵکی کورد مەعزەڕەت بخوازین، بەڵێ، ئەوە شوجاعەتە ئیدی. یەک ئینسانی خەباتگێڕ، شوجاع دەبێ بە شوجاعەتەوە قسە بکا. ئەمن پێم وایە ئەگەر ئە ئەو کارە بکرێ ئەوە بە قازانجی میللەتی کوردە، بە بەرژەوەندی میللەتی کوردە، لە ئیتیحادی ئەو سێ حیزبە قەوییە دەتوانێ دوژمن، پشتی دوژمن بشکێنێ. ئەو ئیتیحادە دەتوانێ کۆمەگ بە یەکتری بکا ئیتر ئیحتیاجی بەو دوژمن و بەو دوژمن نابێت. یەکێتی ئیتیحادی میللەتی کورد دەتوانێ ببێتە قودرەتێک، نیڕوویەک.
ئەما، ئەمن ئەو دەم خۆم پێم وا بوو کە نابێ. دیارە ئەمن دیسان تەئیدی ئەو برادەرەی دەکەمەوە کە جودابوونەوە زەرەرە. بەڵام وەختێکی هاتە مەرحەلەیەک کە دەبێ ئەمن ڕێگا تەسمیم بگرم یا جودا بوونەوە بەرەو حکوومەت بۆ موزاکەرە یان ببمە نۆکەر بۆ سەدام. ئەو دوانە ئینتیخاب کەم. من جودابوونەوەکەم دامەزراند. نۆکەریم قبووڵ نەکر
میدیا ڕێناس: بەڵێ مامۆستا ئەوە ڕووداوی مێژووییین و مێژووش دەیاننووسێ. مامۆستا من پێشتر پرسیارێکم کردبوو، پرسیبووم جگە لە کەسایەتی پێشەوا قازیی محەمەد شەخسییەتی هاوڕێیانی چۆن بوو، ئێمە لەسەر ئەو لایەنەش ڕاوەستین.  یانی دەوری ئەو کەسایەتییانە لە کۆمار دا چۆن بوو؟ تەئسیری وان لە سەر پێواژۆی ئەو دەمێ چۆن بوو؟

بلووریان: دیسانەکە باس بکەینەوە لە سەر شەخسییەتی قازیی محەمەد. ئەمن پێم وابێ قازیی محەمەد یەکێک لە گەورەترین شەخسییەتی تاریخی میللەتی کورد بوو وە جەوانمەردتەرین [ترین] ئینسانی تاریخی میللەتی کورد بوو. قازیی محەمەد دەیتوانی بچێتە عێڕاق، قازیی محەمەد دەیتوانی بچێتە یەکێتیی سۆڤیەت/ ئیتیحادی شووڕەوی، قازیی محەمەد دەیتوانی تەسلیمی ئێران نەبێ. بەڵام ئیشتیباهنەبێ لێرە دا قازیی محەمەد تەسمیمی نەگرتۆ خۆی کە دەگەڵ ئێرانێ تەفاهوم بکات بەڵکە قازیی محەمەد لە مزگەوتی هەباس ئاغا جەماعەتی، جەماوەری مەهابادی کۆ کردەوە، ئەو قسەی کرد لە سەر [سەکۆی]  مزگەوتەکە! کوتی کاکە گیان ئەوە حکوومەتی ئێران هاتۆتەوە، ئازەربایجانیش گیراوە، ئورمییەش گیراوە، ئێمە دە موحاسەرە داین، زەعیفیشین، هێز و توانای ئەوەشمان نییە دەگەڵ حکوومەت شەڕ بکەین، بەڵام ئەگەر شەڕ بکەین ئێوە دەبێ شەڕ بکەن. من دەگەڵ ئێوە ئەگەر بم دەبێ ئێوە شەڕ بکەن. ئێوە دەبێ تەسمیم بگرن ئایا شەڕ بێ باشترە یا خەیر شەڕ نەکەین باشترە. ئەوە ڕەئی خەڵکی وەرگرتووە قازیی محەمەد. قسەی خۆی نەبووە بە تاقی تەنێ ئەو کارەی بکا.
ئەوە بوو سەید حەمەدەمینی ئیسحاقی خەڵکی مەهاباد هەستا کوتی من لە تەڕەف ئەو جەماعەتی میللەتەوە کە لێرە کۆ بۆتەوە قازیی محەمەد عەرزت دەکەم کە شەڕ بە قازانجی میللەتی کورد نییە، بێ شەڕ باشترە وەلە ئەوەی کە هیچمان چەنگ  نەکەوێ، خوێنی خۆڕایی نەڕژێت. مولاحەزەت فەرموو، ئەوە ڕاستە، ئەوە واقعییەتە. قازیی محەمەد لە خۆیەوە تەسمیمی نەگرتووە. بەڵکە نەزەری خەڵکی ویست جا پاشان قەبووڵی کردووە.
ئیشتیباهێکی تریش کە لێرە دا دەکرێ، لە بەعزە جێگایەکی دا نووسراوە خوێندوومەتەوە دەڵێ قازیی محەمەد چوو ئیستیقبالی حکوومەتی ناوەندی کرد لە میاندواو. ئەوە غەڵەتە، ئەوە ئیشتیباهە. قازیی محەمەد ئیستیقبالی نەکردۆ، قازیی محەمەد پەیامی ناردۆ بۆ هێزی ئێران، ئەڕتەشی ئێران کە عەشیرەت مەهێنن بۆ مەهاباد، ئەگەر عەشیرەت بێنن من شەڕ دەکەم. ئەگەر ئەڕتەش بۆخۆی بێت بەرپرسی و مەسئوولییەتی شارەکە بە عۆهدە بگرێ من تەسلیم دەبم شەڕ ناکەم بە خاتری وەی کە ئەگەر ئیتیفاقێک بقەومێ ئەڕتەشی ئێران مەسئوول بێ. نەک بێنن دانیشن کوردی بە کوردی بکووژن. من موخالیفی ئەوەم دەگەڵ ئەو کوردانەی دەیهێنن من شەر ئەکەم. ئەو کوردە خۆ فرۆشن. مولاحەزەت فەرموو.
ئەوە بوو کە شای ئێران دەستووری دا بە سەرلەشکر هومایوونی کە قسەی قازیی محەمەد قبووڵ بکا عەشیرەکان بگەڕێننەوە نەچنەوە بۆ مەهاباد با قازیی محەمەد خۆی دەگەڵ ئێوە تەفاهوم بکەن. ئەوە بوو باعیسی تەفاهومی ئەوەی. پەیامی نارد، نە خۆی چوو. مولاحەزەت فەرموو. کە دوایەش گیانی خۆی فیدا کرد، قوربانی کرد بۆ ئەوەی وە لە سەر چوارچرایەش پاش ئەوەی کە بردیانە مەیدانی ئێعدامێ فەریادی کرد ئەمن قەولم دابوو بە میللەتی کورد کە تا ئاخرین قەترەی خوێنم ڕاوەستم لەسەر داوای حەقی خۆم بەڵام بمرم تەسلیمی دوشمن نەبم بەڵام داوا دەکەم لە گەنجان و لاوانی کورد کە ئینتیقامی خوێنی مە بستێننەوە. ئەوە قسەی قازیی محەمەدە.

میدیا ڕێناس: مامۆستا ئێمە لە کۆتایی بەرنامەکەمان دا لە سەر ئەوە ڕاوەستین جەوانی کورد، گەنجی کورد بۆ بە بیرهێنانەوەی ئەو کەسانە چ بکەن؟ من دەمەوێ ئەوە پرسم و دەمەوە ئەوەش پرسم لە سەردەمی کۆماری کوردستان لە مەهاباد دا چالاکی کۆمەڵایەتی زۆر هەبوو، چالاکی و خەباتی کولتووری چاندی. ئێوە خۆشتان تێیدا بەشدار بوون  شانۆی "دایکی نیشتمان"تان هەبوو، جگە لە لایەنی سیاسی، دەکری باسی چالاکی کولتووری چاندیش بکەن. چالاکی ژنان هەبوو، چالاکی لاوان هەبوو و چالاکی شانۆیی هەبوو. ئەو چالاکیانە چۆن بوون مامۆستا؟

 

بلووریان: عەرزت بکەم بە حزوورت ئەوە هێندێک ئیشتیباهنەکرێ. دایکی نیشتمان، نمایشی دایکی نیشتمان بەر لە کۆمار بوو. بەر لە کۆمار بوو، سازمانی جەوانانیش بەر لە کۆمار بوو دەگەڵ کۆمەڵەی ژێکاف بوو. سازمانی جەوانان. من سازمانی جەوانان لە " ئاڵەکۆک " دا نووسیومە، ئەو سازمانی جەوانانە من تەشکیلم دا بە ناوی " سازمانی جەوانانی کورد"، دوایە ئێمە سازمانی جەوانان دەگەڵ کۆمەڵەی ژێکاف بووین بە یەک. بووین بە ئەندامی کۆمەڵەی ژێکاف کە پێشەوا قازیی محەمەد نمایشنامەی دایکی نیشتمانی دا بە ئێمە کە ئەو نمایشنامەی بێنینە سەر سەحنە. سەحنەی نمایش. نمایشێکی سیاسی بوو. مولاحەزەت فەرموو بەر لە کۆمارە.
میدیا ڕێناس: ناوەرۆکی ئەو شانۆیە چ بوو مامۆستا؟
بلووریان: عەرزرت بکەم دایکێکی نیشتمانمان دروست کرد بوو کە لیباسی ژنانی دەبەر کرد بوو، پرچی سپی دروست کرد بوو بۆ خۆی، زنجیری دەبەر دابوو، کە نیشتمان زنجیر کراوە، عەرزت بکەم شێعری دەخوێندەوە داوای لە جەوانان و خەڵکی کورد دەکرد نەجاتی بدەن، لە سەحنەی ئەوەڵ دا. دوایە هێندێک هێزی موسەلەح هاتن دایکی نیشتمانیان نەجات دا، زنجیرەکانیان پساند وە کۆماریان تەشکیل دا دە دایکی نیشتمان دا. یانی فکری قازیی محەمەد ئەو دەم ئەوە بوو کە کاری وا بکات. ئەو نمایشنامەشی هەر بۆیە دانابوو کە ئەو نمایشنامە سەمبولێک بێ بۆ ئەوەی کە خواستی میللەتی کورد مەتڕەح بکا بۆ نێو خەڵک، جەماوەر.
ئەوە بوو کە خەڵک زۆر ئیستیقبالێکی عەزیمی لە دایکی نیشتمان کرد. ئێمە چووینە نەغەدە، چووینە شنۆ  لەوانە نمایشمان دا، جەماعەتێکی زۆر، ژن، پیاو دەهاتن لە لادێوە دەهاتن. پەیامی خواستی داواکاری کوردی مەتڕەح کرد بوو دایکی نیشتمان، جەمهووری داوا دەکرد دایکی نیشتمان لەو نمایشنامەیە دا. کە قازیی محەمەد لەوێش سوخەنڕانێکی باشی کرد، تەشویقی ئێمەی کرد، سپاسی ئێمەی کرد. دایکی نیشتمان بەر لەوەی بوو، سازمانی جەوانانیش بەر لە کۆماری مەهاباد بوو. جا لە بەر ئەوەیە...
جا پاش ئەوەی قازیی محەمەد و وانە ئێعدام کران، هێندێکی دیکە برادەری دیکەمان هەبوو، ئەفسەری دیکەمان هەبوو وەکوو حەمیدی مازووچی وەکوو عەبدوڵای ڕۆشەنفکر، وەکوو ڕەسووڵی نەغەدەیان و وەکوو محەمەدی نازمی  عەرزت بکەم ئەوانەش ئێعدام کران هەر لە پاش کۆماری  لە چوارچرای مەهاباد. ئەوانەش ئێعدام کران.
عیدەیەکیش لەو بەگزادانە،ئەو فێئۆداڵانەی کە میهەنپەرست بوون، کوردپەروەر بوون، نیشتمانپەروەر بوون لە سەقز تێعدادێکی زۆریان لەوانەش لە سەقز ئێعدام کرد. پاش قازیی محەمەد. ئەوانەش کە بە داخەوە زۆر کەم باسیان دەکرێ. ئەوە مەسەلێک بوو. لە باری شەخسییەتی برادەرانی دیکەوە ئەوەی کە سەیفی قازی و سەدری قازی و ئەوانە بوو ئەوانەش ئننسانهایەکی مەزن بوون، ئینسانی گەورە بوون بەڵام زۆر کەس ڕەنگە ئەو شتە نەزانێ کە حەمە حوسێن خانی سەیفی قازی فرە ئینسانێکی مەزن بوو، قەڵەو، مەزن بوو وەختێکی دایان لە دارەکە پەتەکە، پەتی دارەکە پسا، پسا کەوتە عەرزی، جەیشی ئێران کەوتنە سەری بە دەست خەفەیان کرد لەسەر عەرز  بە دەست خەفەیان کرد پاش خەفەکردنێ ئەو جار تەنابیان تێ خست و بردیانەوە سەر دارەکە. ئەوە ڕەنگە بۆ کەس ڕوون نەبێتەوە  بەڵام ئەوە واقعییەتی هەیە.
میدیا ڕێناس: تڕاژێدییەکی گەورەیە. مامۆستا جگە لەوە پێم خۆشە پرسیارێکی دیکە بکەم  لە ناو کۆماری کوردستان لە مەهاباد خەباتی ژنانی کورد چۆن بوو؟ لە دەقەکەش دا بیستمان یەکیتی ژنانی کورد دامەزرێندرا بوو. چالاکی و خەباتی ژنان چۆن بوو؟
بلووریان: دیارە قازیی محەمەد ئینسانێکی ڕەوشەنفکر بوو، ڕووناکبیر بوو، ئازادیخواز بوو. ئەو دەم  گەرچی ئینسانێکی مەزهەبی بوو بۆخۆی بەڵام بۆ وی حقووقی ژنان بەرابەر بە پیاو ئێعتیقادی بەوەی هەبوو  لەبەر ئەوەی پێی وا باش بوو کە ژنیش وەکوو پیاو حیزبی هەبێ، ژنیش دەبێ سازمانی خۆی هەبێت. ئەوە بوو کە مینا خانمی قازی دەگەڵ هێندێک ژنانی خەڵکی مەهاباد سازمانی ژنانیان دروست کرد کە پاش کۆماریش کە تێک چوو ئێمە کە سازمانمان تەشکیل داوە ئەمە سازمانی ژنانمان زیندوو کردەوە. ئەو سازمانە هەر بوو، هەر مینا خانم بۆ خۆی بەرپرسی ئەو سازمانە بوو کە منیش سەرپەرستیم دەکردن و دەگەڵی پێوەندیم هەبوو. ڕابیت بووم لە حیزبی دێمۆکڕات دەگەڵ سازمانی ژنان. ژنان سازمانی خۆیان هەبوو، خەباتی خۆیان هەبوو. ئەو بەشە بوو لێرە باسم کرد.
میدیا ڕێناس: مامۆستا ئێوە لە قسەکانی خۆتان دا گوتتان، ئێستا بەرنامەکەمان بەرەو تەواو بوون دەچێ؛ دە دەقیقەمان ماوە. من دەمەوێ لە سەر پێواژۆی ئێستا هێندێک قسە بکەین. ئێوەش گوتتان، گەلی کورد بە گەڵێک پێواژۆ و گەلێک مەرحەلەی زۆر زەحمەت و ئاستەم دا دەرباز بووە  ئێستا گەلی کورد لەم پێواژۆیە دا، ئێمە ئێستا لە ساڵی ٢٠٠١ داین، ئێوە بەساڵانی درێژ خەباتی سیاسیتان کردووە و تەجروبەی گەورەتان هەیە، زۆر پارتیی گۆڕاون، زۆر ئاڵوگۆڕ بووە، گەلۆ پەیامی ئێوە و ڕێنوێنیتان بۆ گەنجانی کورد بۆ لاوانی کورد و بۆ گەلی کورد چییە؟
بلووریان: کورد، مەسەلەی کورد ئیتیحادە، یەکێتی یە، برادەرییە. دوژمن لە هەموو بوارێک دا تێدەکۆشێ کە نەهێڵێ کورد پێکەوە موتەحید بێ. حیزبەکانی کورد پێکەوە دۆست بن. پەیامی من ئەوەیە کە ئەو حیزبانە دەبێ لە قازانجی حیزبایەتی خۆیان سەرفی نەزەر بکەن بە خاتری بەرژەوەندی و مەسڵەحەتی میللەتی کورد. موتەحید بن بە یەکەوە، یەک پارچە بن بە یەکەوە، شەڕ نەکەن دەگەڵ یەکتر، دوژمنایەتی نەکەن ئەگەر ئەوان موتەحید بن دوژمن ناتوانێ دەگەڵ ئێمە بەرخورد بکات. ئێمە ئیعتیباری جەهانیمان زۆرترئەبێت.
لەو ئیختیلافەی کە بەینی کورد هەیە شەڕ دەکا بە ڕاستی کەسایەتی کورد و حیزبەکان لە سەتحی جەهانیدا زۆر هاتۆتە خوارەوە. ئەوە زۆر عەیبە زۆر شتێکی ناشیرین و ناحەزە. ئەو برادەرانە هەموو ئینسانێکن لەمن بە تەجروبەترن لەمن دونیادیدەترن ئەوان خەباتیان هەبۆ، ساڵهای ساڵیش خەباتیان کردۆ دەبێ قەبووڵ بکەن کە دەستی یەکتر بکوشن،ئیتیحاد ببەستن، شەڕ نەکەن بە تەحریکی ئەو دوژمن و ئەو دوژمن، نەبنە دوژمنی یەکتر ئەوە بە زەرەری کوردە. جوانی کورد، موعتەقیدم کە جوانی کورد دەبێ دەرس بخوێنێ، کتێب بخوێنێتەوە، ڕۆزنامە بخوێنێتەوە، ڕیگای ئاشتی و خەبات و دێمۆکڕاسی بگرێتە پێشێ. فکری تفەنگ لە کەلەی بێتە دەرەوە. ها. ئەو کەلەیە ساڵەهای ساڵە  تفەنگ چۆ دە کەلەی ئێمەوە، باب و باپیرمان هەر تفەنگی پێوە بۆ. دیارە ئەمن ئەوەی ناڵێم کە دە توولی تاریخدا زرووف و شەڕایتێک هەبۆ کە کورد بە چەک توانیویەتی حیفزی مەوجوودییەتی خۆی بکا ئەو شتێکە، بەڵام دە زەمانی ئەوڕۆ دا ئیتر ئەو چەکە ئەو قازانجەی نییە کە دوێنێ هەیبوو. زەرەری هەیە ئێستا چەکەکە. ئاشتی و سوڵح و ئازادی و دێمۆکڕاسی بەڵێ مەدەنییەت ئەوە بۆ میللەتی کورد ئەهەمییەتی  هەیە موهیممە.
کە داوا دەکەم  کە هەموو کوردێک لەو ڕێبازە دا حەڕەکەت بکەن دەست لە شەڕ هەڵگرن. تاکەی شەڕ ئەکەن، بۆچ شەڕ ئەکەن فکر بکەنەوە بزانن شەڕ بۆچی دەکەن. تۆ ئەو حیزب و ئەو حیزبە بۆ یەکتری دەکووژن؟ لەبەرچی؟ کوردستانەکەتان هەموو بەش بەشە، هەموو داگیر کراوە، ئێوە دەبێ بەیەکەوە موتەحید بن ئەو میللەتەی نەجات بدەن نەک یەکتر بکووژن. میللەت قەبووڵ ناکا لە ئێوە. ئەگەڕ ڕێفراندۆمێک بە ئازادی لە نێو میللەت ڕەئی وەربگرێ کە ئەوانەی کە شەڕ دەکەن چۆن ڕەئی بدەن من پێم وابێ سەد دەر سەدی میللەتی کورد ئەو شەڕانە مەحکووم دەکا، ئەو حیزبانەش مەحکووم دەکا شەڕ دەکەن. ئەوە نەزەری من بوو.
میدیا ڕێناس: مامۆستا دەمەوێ پرسیارێکی دیکەش بکەم ئێوە گوتتان کە چۆن قازیی محەمەد و هاوڕێیانی ئەوانەی کە لە سێدارە دران پەیامێکیان نارد بۆ گەلی کورد، پەیامێکیان هەبوو بۆ لاوانی کورد، یەیامێکیان پێ بوو نەک هەر بۆ گەلی کورد، بەڵکوو گەلی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهان. نەتیجەیەک کە ئێمە  پێویستە لە پەیامی ئەوانێی وەر بگرین و بە چ شێوەیەک بەردەوام بین لە سەر خەباتی خۆمان چییە؟
بلووریان: خەباتی ئەوان هەر ئەوەی کە عەرزم کردی لە ڕێگای ئاشتی و دێمۆکڕاسییەوە خەبات بکەن. ئەو ئاشتی و دێمۆکڕاسییەش بە بێ ئیتیحاد و یەکپارچەگی هەموو پارچەکانی ئەحزابەکان، هەموو میللەتی کورد ئەویش سەرناکەوێ. سەرکەوتن بە ئیتیحادە. سەرکەوتنی سیاسی، دێمۆکڕاسیش بە ئیتیحادە، بە ئیتیحادەوە دەتوانن بەو ڕێبازە دا حەڕەکەت بکەن.
مێدیا ڕێناس: مامۆستا زۆر زۆر سپاستان دەکەم
بلووریان: زۆر سپاس بۆ ئێوە
میدیا ڕێناس: بەرنامەی ئێمە دوو سەعات بوو بەڵام زوو تەواو بوو. چونکە هەر چەند ئێمە قسە بکەین تەواو نابێ. مێژوویەکی پڕتژییە، پر مەزنە. جارێکی دیکە سپاس بۆ ئێوە. بینەرێکمان بە ئێوەی کوت ماندێلای کورد. من دەتوانم ئەوە بڵێم بیست ساڵ زیندان، خەباتی سیاسی، نەتەوەیی کەم نییە، مەزنە. ئێمە ڕێزی لێ دەگرین

بلووریان: زۆر سپاس
میدیا ڕێناس: لە خەبات دا کەموکووڕی دەردەکەوێ، بەڵام پێویستە ئێمە لە هەڵەکان دەرس و تەجروبە وەربگرین. زۆر سپاستان دەکەم.
بلووریان: زۆر سپاس
میدیا ڕێناس: سپاسی هەموو بینەرانی خۆشەویستیش دەکەم. بەرنامەیەکی زۆر دەوڵەمەند بوو، زۆر دەرسی لێ فێر دەبین، کاتێک مرۆڤ لاپەڕەکانی مێژوو هەڵدەداتەوە. پێم وایە لەو ڕووەوە ئێوەش وەک من بیر دەکەنەوە. چونکوو قسەکانی مامۆستا ئێمەی بردەوە شوێنی دوور، ئێمەی بردەوە مەهاباد، ئێمەی بردەوە ناو مێژووی کورد. پێویستە ئیدی لە ئەزموون و تەجروبەیان فێر بین و دەرس وەربگرین لەو تەجروبانەی گەلی کورد.
جارێکی دیکە ئێمە سەری نەوازش دادەنوێنین بۆ پێشەوا قازیی محەمەد و هەموو شەهیدانی چوار چرا و بە ڕێزەوە وەبیریان دێنینەوە. سپاس بۆ مامۆستا غەنی بلووریان کە ئەمڕۆ میوانی ئێمە بوو و داوای تەمەنێکی درێژی بۆ دەکەین. سەرکەوتوو بی مامۆستا! سپاس بۆ هەموو بینەران. ڕۆژی چوار شەمە ئێمە دیسان بەیەکەوە دەبین. تا دیدارێکی دیکە. ڕۆژ باش  دەخێر و خۆشی دا بژین.

تێبینی:  ئەم بەرنامەیەی  " ڕۆژباش" کوردستان لە تێلێڤیزۆنی میدیا سەر لەبەیانی ڕۆژی دووشەمە ٢-ی مانگی ئاوریلی ٢٠٠١ بە ئامادە بوونی نەمر بلووریان لە ستودیۆی میدیا تیڤی لە بروکسێل ڕاستەو ڕاست بڵاو کراوەتەوە. مۆدێڕاتۆری ئەو بەرنامەیە میدیا ڕێناس  و ڕاوێژکاری بەرنامە کاکشار ئۆرەمار بووە. بۆ یەکدەستکردنی بابەتەکە پرسیارەکانی مۆدێڕاتۆر کراوەتە کوردیی کورمانجی و قسەکانی نەمر بلووریان وەکوو خۆی دابەزێندراوە

 

چوار تابڵۆی نەمر عەبدوڵا ناهید

 

بەشێک لە وتوێژی من لەگەڵ نەمر ڕابێعەی ناهید لەمەر باوکی عەبدوڵا ناهید
لەندەن، یەکشەمە ٢٩-ی مارسی٢٠١٥



قازی: باسی " سڵەمان کەندی " مان کرد. ئەمن وام لە بیرە بابت کە بۆخۆی هونەرمەندێکی زۆە گەورە بوو، نەققاشێکی باش بوو ، نەققاشێکی گەورە بوو. لە سڵەمانکەندی دیواری ماڵەکەی ڕازاندبووەوە بە نەققاشی . دەکرێ هێندێک باسی ئەو نەقاشییانە بکەی زەحمەت نەبێ؟

ناهید: لە دیوەکەی خۆی دا چوار جۆرە نەققاشی کرد بوو. لایەکی زستان بوو، لایەکی پاییز بوو، لایەکی بەهار بوو و  لایەکی هاوین و هەر لە سەر دیواریشی دروست کرد بوو. بەداخەوە دنیا ئەگەر وای لێ هات و نیزامی ئەرباب و رەعێتی نەما، ئیدی ڕەعێتەکان ئەو نەققاشییانەیان هەموو ڕووخاند، هەموویان خراپ کرد. نەققاشی بێ ئەندازە جوانی هەبوو بابم، یەکجار زۆر ئەلئانیش تابڵۆکانی هێندێکی ماوەتەوە لە لای خەڵکی یە بە یادگار هەڵیان گرتووە. نەققاشی دەکرد بۆ خۆی، مووزیکیشی دەزانی، تاریشی لێ دەدا، تا ئەندازەیەکی نووسەریش بوو .
قازی: یەکێک لە کتێبەکانی  بە نێوی " خاطرات من "  بە زمانی فارسی وا بزانم بە هیممەتی جەنابت و بە دەست نووسەرێکی کورد بژار کراوە و چاپ کراوە.
ناهید: کتێبی زۆر بوو.
قازی: کتێبی دیکەشی هەبوو؟ دەکرێ باسی ئەو کتێبانە بکەی زەحمەت نەبێ!

ناهید: کتێبەکانی دە تەلیسێکی گەورە دا بوون. لە تەلیشێکی گەورەیان دا دانا بوو بە بێ ئیحترامی و بێ حورمەتی نەیان دەزانی ئەو کتێبانە گرینگن. مامە عەلیم بابم هەرچی هەیبوو بردی لەگەڵ خۆی.  ئەو کتێبانەشی لەگەڵ خۆی برد. کتێبەکانیشی یەکیان ناوی " مصاحبە با شیطان " بوو.

قازی: چاپ کرا بوو؟

ناهید: نەخێر هەر دەستنووس بوو. یەکیان " احمد و رعنا " بوو. یەکێک ئەو " خاطرات من " بوو. ئەوەمان بە فێڵ لە مامم ئەستاند، نەی دەدا مامە عەلی، دەیگوت بۆ خۆم چاپیان دەکەم.  یەکێکیان " چگونە بە مریخ رفتم" ، یەکیان
 " پهلوانان گمنام" ئەوەیان پێنج شەش بەرگ بوو. عەرزت بکەم ئەو کتێبانەی هەبوو ، هەمووشیان دەستنووس بوون. بۆ خۆی نووسی بوونی بەڵام بە چاپ نەگەیشتبوون.

قازی: ئەو دەمی کە ئەو لە تارانێ بوو ، جەنابت وەبیرت دێ، جەنابیشت لە تاران بووی؟ لەگەڵ بابت لە تاران بووی؟ یانی پوورە ئامین یش لەوێ بوو؟

ناهید: نەخێر، عەرزم کردی، ئەمن ٨ مانگم عومر بووە کە دایکم لە بابم جوێ بووەتەوە. ئەمن دایکم مێردی بە ئاغای ئەمیری کرد بوو. مامە سەیفم خودا عەفووی کا موافەقەتی کرد بوو لە سەر ئەو ئیزدیواجە. ئەمن دایکیشم قەت نەدەدی. زۆر کەم دەمدی. چونکە ئەوان لە " بەردە زەرد " دەژیان، ئێمە لە مەهاباد.
قازی: مەڕحوومی عەبدوڵای ناهیدی بابت چ ساڵێک وەفاتی کردووە؟

ناهید: ساڵی پێم وایە ١٣٢٤ی هەتاوی.

قازی: یانی دوای تەواو بوونی خولی ١٣ی مەجلیسێ؟
ناهید: هەر لە تارانێ نەخۆش بوو . دەچووە لای دوکتور. پێیان گوتبوو بچووە جێیەکی هەوای خۆش بێ. ئەویش فکری کرد بووەوە کە هیچ کوێ لە " سڵەمان کەندی " باشتر نییە . نەخۆشی سیلی هەبوو جا هاتەوە سڵەمانکەندی و لەوێ مەڕحووم بوو.

قازی: کتێبەکانی لە زەمانی حەیاتی خۆی دا چەندیان چاپ کرا بوون؟

ناهید: دوو سێ بەرگ لە " پهلوانان گمنام" . پێم وایە " چگونە بە مریخ رفتم" ئەو دوانەی چاپ کرا بوون. " خاطرات من" یشمان بە فێڵ و فەرەج لە ماممان وەرگرت، نەیدەدا. ئەمن پێم خۆش بوو ئەو کتێبانەی هەر وا یەکە یەکە لێ وەرگرم . " احمد و رعنا" دەیانگوت کتێبێکی زۆر جالبە ، " مصاحبە با شیطان" زۆر زۆر جالب بوو ئەو کتێبە. مامم نەیدەدا. تەواو ئەسباب و ئەساسییەی شەخسیشی، پیاوان تەسبێحیان هەیە، نازانم وەساییلی خۆیان هەیە هەمووی لە لای مامم بوون . نازانم بۆ چی بوو. ئەگەر دابێی بە منداڵەکانی بۆ یادگار با لە لایان بێ.
قازی: ئەو نەققاشییانەی کە دیوەکانی ڕەنگ کرد بوو. فەرمووت ئەو دیوانە ڕووخاون، نەماون هیچیان؟

ناهید: نەخێر نەماون. لەگەڵ خاک یەکسان بوون.

قازی: ئەی ئەو نەققاشییانەی کە بە ئاو و ڕەنگ کێشاونی؟

ناهید: ئەو دوو تابڵۆیانە  ( بە ئەنگوست ئاماژە دەکا بۆ سەر دیوار، لێرە وێمەی یەکەم و سێیەم ) لە لای من ماون.

 ئەمن چوارنەققاشی ویم هەبوو . دوویان لێ دزیم لە تاران. ئەڵبەت ئەو دوو تابڵۆیانەی دزران یەکیان ئی بابم بوو،

 ئەویدیکەیان ئی مامە فەیزووڵام بوو ، ئیدی ئەوانی دیکەش بڵاو بوونەوە لە لای مامەکانم و هەر یەکەی دوو و

 سێ تابڵۆی لە لا بوو. خانمەخانم و خانمی دایکشی سەرو دوو تابڵۆیان هەبوو. خانم پێم وایە تابڵۆکانی خۆی دا

 بە مووزەی لە مەهاباد، ئەلئان هەر دوویان ماوە.

 ( لێرە مەبەست وێنە دووهەم و چوارەمە)

چوار هەڤپەیڤینی تێلێڤیزیۆنی لەگەڵ نەمر غەنی بلووریان، هەڤپەیڤینی سێیەم، بەشی یەکەم

 چوار هەڤپەیڤینی تێلێڤیزیۆنی لەگەڵ نەمر غەنی بلووریان، هەڤپەیڤینی سێیەم، بەشی یەکەم

لە ساڵی ١٩٩٥، ساڵی دامەزرانی یەکەم تێلێڤیزیۆنی مانگیلەی کوردی مەد تیڤی، یەکەم وتوێژ لەبەرنامەی " پرس و بەرسڤ" بەڕێز ئەحمەد باراچ کلیچ لە ئاڵمان لەگەڵ نەمر غەنی بلووریانی کردووە. وتوێژی دووەم هەر باراچ کلیچ لەساڵی ١٩٩٧ بۆ هەمان کاناڵ بەڕێوەی بردووە. لە مانگی ئاوریلی ٢٠٠١ میدیا تیڤی بەرنامەیەکی تەواوی " ڕۆژباش کوردستان"ی بە مودێراتۆری مێدیا ڕێناس تەرخان کردووە بۆ وتووێژ لەگەڵ بلووریان و لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١ دا هەر لە میدیا تیڤی دا  بەڕێز دوکتور جەبار قادر لە بەرنامەی " بۆ مێژوو " دا وتوێژێکی درێژی لەگەڵ نەمر غەنی بلووریان کردووە کە لە پێنج ئاڵقە  لە دیسامبر ٢٠٠١ و  ژانڤییەی ٢٠٠٢ دا لە میدیا تیڤییەوە بڵاو کراوەتەوە.

لێرە دا ئەو چوار وتوێژانە بە وردی دابەزێندراون و ئامادە کراون. لە سێ بەرنامەی یەکەم دا بە مەبەستی هاسانکاری بۆ خوێنەرەوە پرسیاری مۆدێڕاتۆڕەکان لە کوردیی کورمانجییەوە کراونەتەکوردیی سۆرانی. لەم پۆستەدا بەشی یەکەم هەڤپەیڤینی سێیەم کە ڕۆژی دووشەمە ٢-ی ئاوریلی ٢٠٠١ لە میدیا تیڤی بڵاو کراوەتەوە دەخوێننەوە.

قسەکانی بەڕێز بلووریان ئەو جۆرەی وڵامی داوەتەوە، وەک دەڵێن بێ ئەوەی واوێکی لێ بپەڕێ وەکوو خۆی دابەزێندراوە. من وەکوو دابەزێنەری ئەو بابەتە هەڵوێستم لەمەر ڕووداوەکانی جودایی گرووپی حەوت کەسی

لە ڕێبەرایەتی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران هەر لە کاتی خۆی دا دەربڕیوە. دەکرێ لەگەڵ بۆچوونەکانی

نەمر بلووریان نەبین بەڵام لەڕوانگەی خۆیەوە بەشێک لە مێژووی سیاسی بە تایبەتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەگێڕێتەوە. دابەزاندنی ئەو هەڤپەیڤینانە بە مەبەستی خزمەت بە ئاستە کردنی مێژووی سیاسی کراوە.

حەسەن قازی

دێسامبری ٢٠٢٦

تێڵێڤیزۆنی مێدیا، بەرنامەی ڕۆژباش کوردستان، ئاخافتن لەگەڵ غەنی بلووریان لە ستودیۆ، مۆدێڕاتۆر: مێدیا ڕێناس

بەرواری بڵاو بوونەوە دووشەمە  ٢-ی ئاوریلی ٢٠٠١ بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ، لە دابەزاندن دا پرسیارەکان هێنراونەتە سەر کوردیی سۆرانی

میدیا ڕێناس: مژاری ئەمڕۆی بەرنامەکەمان وەک دەزانن ئێمە لە٣١-ی مارس دا بە پەژارەیەکی زۆرەوە لە سێدارەدانی پێشەوا قازیی محەمەد و هاوڕێیانی ویمان وەبیر هێنایەوە. لە ساڵی ١٩٤٧ دا پێشەوا قازی و هاوڕێیانی لە سێدارە دران، قازیی محەمەد سەرۆکی کۆماری مەهاباد. ئێمە ئەمڕۆ لەگەڵ مامۆستا غەنی بلووریان لەمەر ئەزموونی کۆماری مەهاباد و هەر وەها لەمەر خەباتی مامۆستا قسە دەکەین.

هەر وەک لە سەرەتای بەرنامەش دا کوتمان ئەمڕۆ مژاری بەرنامەکەمان تایبەتی یە، بەیەکەوە  ئەمساڵیش سێدارەدانی پێشەوا قازیی محەمەد و هاوڕێکانی لە ٣١-ی مارسی ١٩٤٧ مان وەبیرمان هێنایەوە. ئێستا لە ستودیۆ مامۆستا غەنی بلووریان ئامادەیە ئێمە پێی دەڵێین بەیانیی باش مامۆستا! بەخێر بێن.

غەنی بلووریان: زۆر سپاس

میدیا ڕێناس: بەر لەوەی من دەست بە پرسیارەکانم بکەم پێم خۆشە بە کورتی مامۆستا بلووریان بە بینەرانی ڕۆژباش بناسێنم. مامۆستا غەنی بلووریان سیاسەتمەدارێکی کوردە، ماوەیەکی درێژ دە نێو سیاسەتی کورد دا بووە. خەڵکی مەهابادە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە بنەماڵەیەکی سیاسی دا هاتووەتە دنیا و گەورە بووە. مامۆستا لە سەردەمی کۆماری مەهاباد دا لاوێک بووە و لەو ئەزموونە دا ژیاوە. لە لایەن کۆماری کوردستانەوە لەگەڵ نزیکەی ٥٠ جەوانی کورد دەنێردرێ بۆ جمهووری ئازەربایجانی سۆڤیەتی کە لەوێ پەروەردە ببن و بگەڕێنەوە خزمەتی کۆمار بکەن، بەڵام بەداخەوە کاتێک میوانی مە و لاوانی دیکەی کورد خەریکی خوێندن بوون لە ئازەربایجان، کۆماری مەهاباد تێک چووو هەڵوەشا، هەر بۆیە مامۆستا غەنی و زۆربەی ئەو لاوانەی لە ئازەربایجان دەیان خوێند دیسان گەڕانەوە خاکی نیشتمان. لە گەڕانەوە دا هەوڵی مامۆستا غەنی بلووریان لەتەک هێندێک لە هاواڵانی ئەوە بوو کە جارێکی دیکە بزاوی کوردی زیندوو بکەنەوە و هەر بۆیە درێژیان دا بە خەباتی خۆیان دە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان دا.

دیارە ئەوەی سەرنجڕاکێشە مامۆستا دەگەڵ هاوڕییانی لەدوای تێکچوونی کۆمار جارێکی دیکە ڕۆژنامەیەکیان بە زمانی کوردی بڵاو کردەوە بە ناوی " ڕێگا". لەو ڕۆژنامەیە هەر دوو ژمارە بڵاو کرایەوە. لایەنێکی دیکەی ژیانی مامۆستا ئەوەیە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ بەم لایەوە زۆر جار گیرا لەبەر خەباتی سیاسی و نەتەوەیی خۆی و لە ساڵی ١٩٥٩ دوای هێرشێکی بەربڵاو بۆ سەر ئەندامانی حیزبی دێمۆکڕات مامۆستا و ٢٥٠ کەس لە هاوڕێیانی گیران و بەڕێزیان لە ساڵی ١٩٥٩ تا ساڵی ١٩٧٩ دە زیندانێ دا ما، یانی ماوەی ٢٠ ساڵان مامۆستا غەنی بلووریان دە زیندانێ دا ما. لە بەندیخانە و گرتووخانەی جۆر بە جۆر لە ئێرانێ. پنج کەس لەو ٢٥٠ کەسە بە ئێعدام حوکم درابوون کە یەکیان ڕێزدار بلووریان بوو بەڵام ئەو حوکمە شکا و بوو بە زیندانی هەتا هەتایی.
مامۆستا دوای دەرکەوتن لە زیندان درێژەی دا بە خەباتی خۆی دە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران دا و دە کۆنگرەی چواری ئەو حیزبە دا وەک ئەندامی سەرکردایەتی هەڵبژێردرا، بەڵام دواتر ئەو و  چەند ئەندامی دیکەی ڕێبەرایەتی لە بەر جیاوازی بیروڕا لە حیزبی دێمۆکڕات جوێ بوونەوە و وەک لایەنگرانی کۆنگرەی چواری حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران درێژەیان بە چالاکی خۆیان دا. دوایە ئەو لایەنەش بڵاوەی دەکا و مامۆستا لەگەڵ حیزبی توودە دەکەوێ لەگەڵ چەند هاوڕێی خۆی بەڵام دیسان لەبەر جیاوازی بیرو ڕا لەو حیزبەش جیا دەبێتەوە ولە دوای ساڵانی ١٩٨٠ ئیدی مامۆستا لە دەرەوەی وڵات دەژی. بێگومان ژیانێکی ئاوا مرۆ ناتوانێ بە چەند سەعات و بە چەند ڕۆژان بگێڕێتەوە بەتایبەتی ئەوەی کە مامۆستا زیاتر لە بیست ساڵ لە ژیانی خۆی دە زیندان دا تێپەڕاندووە.
ئێمە ئەمرۆ زۆری پێ خۆشحاڵین بەڕێزیان میوانی ئێمەن. مامۆستا ئەمن هێندێک ئێوەم ناساند، بێگومان ئەوە کەمە چونکوو ئەو هەموو خەبات و تێکۆشانی ئێوە تێری ماوەیەکی ئەوەندە کورت ناکا. با لێرەوە دەست پێبکەین ئێمە باسی ساڵوەگەرێ لە سێدارە درانی پێشەوا قازیی محەمەد و هاوڕێکانمان کرد دەمەویست لە سەرەتا دا هێدێک لەسەر کەسایەتی پێشەوا قازیی محەمەد و هاوڕییانی باس بکەی.
لە سەرەتاوە لە قازیی محەمەدەوە دەست پێ بکەین، ئێوە لە سەردەمی کۆمار دا ژیاون، کەسایەتی قازیی محەمەد بە دیتنی ئێوە چۆن بوو؟

غەنی بلووریان: بەر لەوەی کە دەست پێ بکەم  بە باسی کەسایەتی، شەخسییەتی قازیی محەمەد وام پێ باشە هێندێک بگەڕێمەوە دواوە بۆ زەمانی ڕەزا شا. ڕێژیمی ئێران ئەو دەم بە ڕێبەریی ڕەزا شا پەیوەندی هەبوو لەگەڵ دەوڵەتی هیتلێری و جاسووسەکانی نازی و هیتلێری لە ئێرانێ بە وەسیلەی ڕەزا شا دەستووباڵیان باز بوو، چالاکی خۆیان دەنواند، بە تایبەت لە نێو عەشاییری دەوری نەفت کە خووزستان بوو چالاکییان دەنواند. لەو بەرەشەوە خەتری هەبوو بۆ مەرزی شووڕەوی، سۆڤیەتی پێشوو کە ئەویش نەفتی باکۆی هەبوو لەوێ هیتلێر چاوی لەویش بوو، چاوی لە نەفتی ئێرانیش  بوو. بۆ ئەوەی کە ئەو خەتەرە لابەرن لە سەر پەیوەندی دەوڵەتانی ئەمریکاو ئینگلیس وە فەڕانسە جەبهەی موتەحیدی دژی فاشیستی قەراریان دا کە ئێران داگیر بکەن و جاسووسانی هیتلێری لە ئێران دەر کەن و  حکوومەتەکە لە دەست ڕەزاشای بێتە دەرەوە و ئەو خەتەرە لە سەر باکۆ و ئازەربایجانی شووڕەوی و نەفتەکەی و لەسەر نەفتی ئێرانیش ئەو خەتەرە لابەرن.
ئەوە بوو کە قشوونی ئەمریکی و ئینگلیسی هاتن بۆ داخڵی ئێران، ئێرانیان گرت، حکوومەتی شووڕەویش دەگەڵ ئەوان هات تەقسیم کرا ئێران بەینی ئەوانە، بەشی زۆری قسمەتی شمال کەوتە بەردەستی شووڕەوی کە بەشێک لە ئازەربایجان کە کوردستانی مەهاباد و دەوروبەری وەکوو ئازەربایجان چەسپێندراوە بە ئازەربایجان بەڵام ئەو بەشی کوردستان کە غەڕبی ئێرانە کە دەکەوێتە سەنەندەج و کرماشان و ئیلام و ئەوانە کەوتە دەست ئینگلیس. لەسەر قەرارێکی کە دابوویان ئەو حدوودانە تەقسیم کرا بوو هیچیەک لەوانە دەستێوەردان نەکەن دە کاروباری یەکتری دا. ئەو دەم ئیمکاناتێک بە وجوود هات لە کوردستانی ئێران، لە ڕۆژهەڵات، لە مەهاباد. دیارە پێش ئەوەی کە من باسی ئەوەی بکەم کە لە کوردستان حەڕەکە دەستی پێکرد لە زەمانی ڕەزا شا دا چالاکی ڕەوشەنفکرانی کورد دەستی پێکرد بوو بە زۆر نهێنی، زەمینەیەکی باشیان دروست کرد بوو  بۆ تەشکیلی کۆمەڵەی ژێکاف. بەڵام چونکوو دیکتاتۆری زۆر سەخت بوو، فشار زۆر بوو ئەو چالاکییانە بە شکڵێکی ڕەسمی نەیدەتوانی موبارەزە ئیدامە بدرێ، خەبات بکرێت بە نهێنی  هاتوچۆ هەبوو دەگەڵ یەکتریان، خەڵکەکە پێکەوە، ڕەوشەنفکرانی کورد هەتا قشوونی شووڕەوی هات واریدی مەهاباد بوو. مەهاباد و مەنتەقەی ئازەربایجانی غەڕبی بوو.

ئازەربایجانی غەربی کە باس دەکەین مەقسەد ئەوەیە مەرکەزی ئورومییەیە. کوردستانی مەهاباد و بەشی موکریان و ئەو مەنتەقانە خودی ڕەزا شا، زەمانی ڕەزاشا بۆ ئەوەی کە جونبشی کورد لە مەهاباد ئەو دەم زۆر بە تین و قەوی بوو ئەوانەیان دابڕی لە کوردستانی بەخشی غەڕبی ئێران لە کرماشان و سنە و ئەوانە. مەنتەقەی مەهاباد و موکریانیان  دەگەڵ ئازەربایجان تێک خستەوە. دەگەڵ ئەوانەیان پەیوەند پێ دا، ئەو ڕابیتەیان بەینی مەهاباد و مەنتەقەی موکریانی دەگەڵ مەنتەقەی سنە و سەقز و کرماشان و ئەوانەوە قوت کرد.
ئەو دەم کۆمەڵەی ژێکاف زەمینەیەکی چەنگ کەوت کە بە عەلەنی، بە ئاشکرا بێتە خەباتی جەماوەری کە موجەلەیەکی دەر کرد بە نامی " نیشتمان" وە خەباتی خۆی بەردەوام کرد.

میدیا ڕێناس: مامۆستا ئەوانە هەموو بەر لە کۆمار بوون؟

بلووریان: بەر لە کۆمار بوو. ئەمن مەخسووسەن ئاوام کرد کە بەرە بەرە بچینە شەخسییەتی قازیی محەمەد، پاشان بچینە سەر کۆمار. بە تەدریج بڕۆین، قەدەم بە قەدەم بڕۆین. کۆمەڵەی ژێکاف کە تەشکیل بوو، دیارە دروشمی کۆمەڵەی ژێکاف کوردستانی سەربەخۆ بوو، هەموو کوردستان بە تێگڕایی، نەک کوردستانی ڕۆژهەڵات.

میدیا ڕێناس: هەر چوار پارچە

بلووریان: هەر چوار پارچە، دروشمی ئەم، شیعاری ئەم ئەوە بوو. دەگەڵ هێندێک ئەحزابی کوردی باشوور و دەگەڵ هێندێک شەخسییەتهای باکوور وەکوو مەلا وەهابێک، بە نێوی مەلا وەهاب کە لە کوردستانی باکوورەوە هاتبوو دەگەڵ  کۆمەڵەی ژێکاف پەیوەندییان پێکەوە گرت کە بەیەکەوە خەبات بکەن، موشتەڕەک بۆ خەبات بۆ ئازادی هەموو کوردستان. بەڵام ئەو دەم شووڕەوی موافیقی ئەو دروشمە نەبوو. شوورەی کە لە مەهاباد تەسەلوتی بە سەر مەهاباد دا هەبوو دەگەڵ ئەو دروشمە موافیق نەبوو بە خاتری ئەوەی کە عەقیدەی خۆی وابوو کە ئەو دروشمە دروشمێکی زووە ئێستا، ئێمکانی وەی هەموو کوردستان موبارەزەی بۆ بکرێ موشکیلە. دەکرێ لە چوار چێوەی ئێران ئەو خەباتە دەست پێ بکرێ بۆ کورد بۆ خودموختاری. دیارە بەینی ئەمریکا و شووڕەوی و ئینگلیس قەرار درا بوو کە دەستێوەردان لە خاکی ئێران و پارچەپارچە کردنی ئێران دەستێوەردانی تێدا نەکرێ. لەسەر ئەو بڕیارە شووڕەویش نەیدەویست ئەو مەسەلەیە پشتیبانی بکات، لە سەر هەموو پارچەکانی کوردستان و موبارەزە بۆ، خەبات بۆ پێکهێنانی کۆمارێکی کورد لە هەموو پارچەکان دا. بۆ بەرژەوەندی خۆی ڕێگای نەدەدا بەسەر ئەوە دا.
ئەوە بوو قەرار درا کە گۆڕانکارییەک لە کۆمەڵەی ژێکاف دا پێک بێنن، ئەو گۆڕانکارییە ببێتە خەباتێک بۆ، لە چوارچێوەی خاکی ئێران، بۆ خودموختاری. ئەوە بوو کە دروشمی دێمۆکڕاسی بۆ ئێران و خودموختاری بۆ کوردستان لێرە دا هاتە کایەوە. لە کۆنگرەیەکی دا کە تەشکیل بوو کۆمەڵەی ژێکافیان گۆڕی ناویان نا حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان. یانی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان حیزبی پێشەوا قازیی محەمەدە، دامەزرێنەری قازیی محەمەد ە، ڕەهبەریشی قازیی محەمەد بووە.

میدیا ڕێناس: مامۆستا چ ساڵێک پێک هات؟

بلووریان: حیزبی دێمۆکڕتی کوردستان، تاریخەکەی ئەمن بە دروستی لە بیرم نییە بەڵام دەبێت مەسەلەن ساڵی ١٣٢٢ –ی ئێرانی، ٦٢١-ی پێ ئیزافە کە دەبێتە چی ١٩٤٥ دروستە؟ ئەوە بوو کە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان تەشکیل بوو بە دروشمی دێمۆکڕاسی بۆ ئێران و خودموختاری بۆ کوردستان. دیارە لێرەش دا کۆمارێکی دیکە تەشکیل بوو وەکوو کۆماری ئازەربایجان [ ئازەربایجان قەت کۆماری ڕانەگەیاند بەڵکوو بە تەشکیلاتەکەی خۆی دەگوت میللی حکوومەت واتە حکوومەتی میللی. ح.ق]، مەرکەزی تەبریز. ئازەربایجانییەکان عەقیدەیان وابوو کە مەنتەقەی مەهاباد و موکریان جزوی سەرزەمینی ئازەربایجانە، بە حیسابی ئەوەش کە ڕەزا شاش ئەو تەقسیماتەی کرد بوو مەنتەقەی مەهاباد و موکریانی دابوو بە ئازەربایجانی غەڕبی، لەسەر ئەوە ئازەربایجانییەکان ڕاوەستا بوون لەسەری دەیانگوت کە ئەوە جزوی ئازەربایجانە ئیجازەیان نەدەدا کۆمار تەشکیل ببێت. دیارە ئەو دەمی باغرۆف کە ڕەئیش جمهووری ئازەربایجانی شووڕەوی بوو [ دیارە باغرۆف سکرتێر و ڕێبەری پارتیی کۆمۆنیستی ئازەربایجان بوو، نەک ڕەئیس جەمهوور. ح. ق]، پشتی ئەو دروشمەی دەگرت. بەڵام قازیی محەمەد لە کۆبوونەوەیەک دا کە لە تەبرێز پێک هات دژی ئەوە ڕاوەستا کوتی ئێمە خۆمان تەسمیم دەگرین، خۆمانیش کۆمار دروست دەکەین و خەباتیشی بۆ دەکەین، بە هەموو شێوەیەکی خەبات.
شووڕەوی پاشەکشەی کرد لەو ڕەوشەی قازیی محەمەد کە تەسمیمی گرت ئەو کارە بکات، پاشەکشەی کرد و قەبووڵی کرد کە کوردەکانیش خۆیان بۆخۆیان کۆماری خۆیان پێک بێنن. ئەوەی کە زۆر تەبلیغات دەکرێ، دوژمنان تەبلیغات دەکەن کە کۆماری مەهاباد ئیتیحادی شووڕەوی/ یەکێتی سۆڤیەتی دروستی کردووە ئەوە پڕ غەڵەتە، پڕ درۆیە، پڕ تۆهمەتە. ئەسڵەن ئەوان دژی تەشکیلی کۆماری مەهاباد بوون، چون شووڕەوی بە پشتیوانی لە ئازەربایجان دەیانەویست ئەو مەنتەقەی بە ئازەربایجان حیساب بکەن، بەڵام قازیی محەمەد ڕاوەستا و کۆماری تەشکیل دا بە بێ موافەقەت و ئیزنی ئیتیحادی شووڕەویش و ئازەربایجانی پیشەوەریش کە ڕەهبەری ئازەربایجانێ بوو پیشەوەری.

میدیا ڕێناس: [ قازیی محەمەد] کۆماری ئێعلان کرد؟

بلووریان: کۆماری ئێعلان کرد بەڵێ.

میدیا ڕێناس: بەڵام مامۆستا دەگوترێ کە سۆڤیەت پشتیوانی کرد، ئاریکاری کرد.

بلووریان: پشتیوانی لە چی؟

میدیا ڕێناس: پشتیوانی لە کۆمار. پشتیوانی نەبوو؟

بلووریان: کێ شووڕەوی؟

میدیا ڕێناس: ئیتیحادی سۆڤیەتی

بلووریان: ئیتیحادی سۆڤیەتی ئاریکاری بەو شێوەی کە دەگەڵ ئازەربایجان دەیکرد دەگەڵ کوردستان بەو شێوەی نەدەکرد. هێندێک سیلاحی دەدا، کۆمەگ دەکرد بەڵام کەم. ئەوەی کە زۆرتر سیلاحی دەدا بە ئازەربایجان، هەموو نەوعە چەکێکی دەدا بە ئازەربایجان بەڵام بە غەیرەز تفەنگ، ئەویش تفەنگی بڕنۆی ئی زەمانی هیتلێری بوو کە بە چەنگ شووڕەوی کەوتبوو، ئەوەی هێنا دای بە کوردستان بەڵام بە ئازەربایجان دا هەموو شتێکی هەبوو!! حەتتا تانک و زۆر شتی، سیلاحی سەنگین و قورسیشی دابوو بە ئازەربایجانێ، بەڵام بە کوردستانی نەدەدا.
عیلەتەکەشی ئەوە بوو بە نەزەری من، عیلەتەکەشی ئەوە بوو کە ئەو سیلاحانەی نەدەدا چونکە دەیزانی کوردەکان دروشمی کۆماری کوردستانی گەورەیان هەیە، کوردستانی مەزنیان هەیە. ترسیان لەوە بوو کە ئەو سیلاحانە بۆ ئەو ئاڕمانجە بەکاری بێنن کە ئەوە بە بەرژەوەندی شووڕەویش نەبوو  لەسەر ئەو قەرارەی کە دەگەڵ ئەمریکا و ئینگلیسی بەستبووی ئەوە بوو کە سیلاحی سەنگینیان نەدەدا.

میدیا ڕێناس: بەڵام بۆچی ئاریکاری کۆماری ئازەربایجانیان دەکرد؟

بلووریان: کۆماری ئازەربایجان بە خاتری ئەوەی کە بەشێک لە کۆماری ئازەربایجان دەگەڵ شووڕەوی بوو. جەمهووری ئازەربایجان مەرکەزی باکوو. سیاسەتی خودی باقرۆف کە ڕەهبەری ئازەربایجانی شومال بوو مەرکەزی باکوو ئەوان هەدەفیان ئەوە بوو ئەگەر بتوانن ئیمکان هەبێ ئازەربایجانی ئێران بخەنە سەر ئازەربایجانی شووڕەوی. جا لەبەر ئەوە بوو کۆماری مەهاباد و ئەوانەشیان ڕازی نەدەبوو  بە خاتری ئەوەی دەیانگوت ئەوەش ئازەربایجانە، ئەوەش دەگەڵ ئەوان بچێت  بۆ لای شووڕەوی و موعتەقیدیش بوون کە ئەوە خەباتی بۆ بکەن. بەڵام بەخاتری سیاسەتی ئەمریکا و ئینگلیسی کە دژی ئەو مەسەلە بوون شووڕەوی زۆر جیدی نەبوو لە پشتی ئەو مەسەلە بگرێ کە جودا بکاتەوە لە ئێران بە خاتری ئەو قەرارەی دابوویان کە نابێ دەستێوەردان و تەقسیمی ئێران بکرێت. بەڵام بۆ ئەوەی کە ئازەربایجان خۆی جەمهووری تەشکیل بدا پشتی دەگرت کە خۆی جەمهووری تەشکیل بدا. کە کۆماریش خۆی جەمهووری خۆی تەشکیل دا کۆماری مەهاباد، کۆماری کوردستان.
ئەو دەم ئێمە بۆ ئەوەی دەرس بخوێنین بچینە شووڕەوی فێری دەرسی عەسکەری نیزامی بین عیدەیەکیان هەڵبژاردین ڕۆیشتین بۆ شووڕەوی بۆ دەرسی نیزامی بۆ گەڕانەوەمان بێنین دە ئەڕتەشی جەیشی کوردستان کار بکەیین.

میدیا ڕێناس: مامۆستا بەر لەوەی کە ئێوە بچنە ئازەربایجان دەگەڵ لاوانی کورد، چوون بۆ ئازەربایجان بۆ ئەوەی پەروەردەی عەسکەری ببینن. بەر لەوە ئێعلان کردنی کۆماری مەهاباد، کۆماری کوردستان تەئسیری چ بوو لە نێو کوردان دا؟ دەکرێ هێندێک باسی بیرەوەری ئەو دەمی بکەی؟

بلووریان: ئەگەر ئێمە موقایەسە بکەین بەینی کۆماری مەهاباد، بڵێین کۆماری کوردستان دروستترە دەگەڵ کۆماری ئازەربایجان موقایەسە بکەین تەفاوەت زۆرە. لە کوردستان هەستی  نەتەوایەتی قەوی بوو. خەڵکەکە خواستی هەبوو پشتیوانی لەو دروشمەی کرد کە قازیی محەمەد بەرزی کردەوە کۆماری مەهابادیان کە تەشکیل دا کوردستان بەغەیرەز عیدەیەک ڕەئیس عەشایر کە ئەوانە هەمیشە فێئۆدالیزم ئەسڵەن دژی مەسڵەحەت و بەرژەوەندیی کورد بوون لە توولی تاریخ دا بەغەیرەز ئەوانە موخالیف بوون ئەگینا، دیارە بەعزێکیش لە فێئۆدالیزمی میللیش هەبوو کە ئەوانیش پشتی مەهابادیان گرت، پشتی کۆماریان گرت  وێگڕا دەگەڵ خەڵک. کوردستان پشتیوانی کۆماری مەهاباد خەڵکی کورد بوو دە حاڵەتێکدا لە ئازەربایجان خەڵکی ئازەربایجان پشتی کۆماری ئازەربایجانی نەدەگرت ئەسڵەن  خواستی نەتەوایەتی زۆر زەعیف بوو لە ئازەربایجان. زۆر زۆر نزم بوو، بەڵام لە کوردستان زۆر زۆر بەرز بوو.ئەوە بوو کۆماری مەهاباد دە حەقیقەت دا کۆمارێکی  دامەزرێنەرەکەی خەڵک بوو  یانی خەڵک پشتیوانی تەواوی دەکرد، بە گیان و بەدڵ ئامادە بوون. لە ئازەربایجانێ بەو شێوەیە نەبوو.
لە کۆماری مەهاباد دا بەو شێوەیە کە دەزانین بۆ ئەوەڵین بار بە زمانی کوردی مەدرەسە داندرا، ڕۆزنامە داندرا. موجەلە هەبوو، ڕۆزنامە هەبوو بە زمانی  کوردی خەڵک ئیستیقباڵی لێ دەکرد، زۆر شاد بوو خەڵکی کوردستان بەو کارە بەڵام هەر وەکوو تاریخ نیشانی دا زل هێزەکان، ئەو هێزە گەورانەی جیهانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان پشتی کۆماریان نەگرت و پشتی حکوومەتی ئێرانیان گرت. شووڕەویش بۆ خۆی بە خاتری وەی مەسڵەحەت و بەرژەوەندی تایبەتی خۆی هەبێ چاوی لە نەفتی شیمالی ئێران بوو دەگەڵ حکوومەتی ئێران ڕێک کەوتن بۆ وەی کە نەفتی شیمال بدەن بە شووڕەوی، شووڕەویش لە بارەی کۆماری ئازەربایجان و کوردستان دا بێدەنگ بێت.یەک ئەمە بوو، یەکیش قەرار بوو لە زەمانێکی موعەیەن دا قشوونی ئەمریکی و ئینگلیسی و شووڕەوی لە ئێران دەرچن.
ئەوە بوو ئەمریکا و ئینگلیس دەرچوون دە وەختی خۆی دا کە قەرارەکەیان دانا بوو بەڵام شووڕەوی دەر نەچوو. شووڕەوی بەخاتری ئەوەی دەرنەچوو کە دەیەویست ئیمتیازی نەفتەکەی بستێنێ، لە مەجلیسی ئێرانیش قبووڵی بکەن ئەو دەم جا دەرکەوێ. بەڵام لەسەر زەخت و فشاری ئەمریکا و ئینگلیس مەجبوور بوو بچێتە دەرەوە. ىچێتە دەرەوە و نەفتەکەی قەول و قەراریان پێ دا نەفتەکەشی هەر بدەنێ. ئەوە دە حەقیقەت دا فیدای نەفت بوو. لە کوردستانی بەشی تریش هەر ئەو نەفتە باعیسی بەدبەختی میللەتی کورد بووە، ئێستاش هەر هەیە، مولاحەزەت فەرموو.

میدیا ڕێناس: مامۆستا پرسیاری بینەرێکمان بە تەلەفون ئەوەیە. کاتێک کۆماری کوردستان تێک چوو ئەو فاکتۆرانەی بوونە هۆی ئەو تێکچوونە چی بوو و گەلۆ کوردیش خیانەتیان پێ کرد بۆ ئەوەی تێک بچێ؟

بلووریان: عەرزت بکەم هەر وەکوو پێشووش عەرزم کردن هێندێک لە فێئۆداڵهای کورد ئەو دەم کە لە کۆمار دا بەشداریشیان دەکرد لە ژێرەوە دەگەڵ حکوومەتی تاران پەیوەندییان هەبوو. پەیوەندییان هەبوو بەڵام بزاویان نەدەتوانی بکەن، حەرکەتیان نەدەتوانی بکەن دژی کۆمار بە خاتری جەماوەری کورد بەڵام دژایەتیان هەبوو خەیانەتیان دەکرد لە ژێرەوە. دیارە هەموو فێئۆداڵەکان ناتوانین ئەوە باس بکەین. هێندێک لە فێئۆداڵی کوردی میللی ئینسانی باش بوون لە کەنار کۆمار بوون، لەکەنار پێشەوا قازیی محەمەد بوون کاریان ئەکرد. بەشێکیش لەوانە دەگەڵ قازیی محەمەد شەهید کران لە سەقز، لەو بەگزادانەی سەقز، ئەوانیش هەر ئاغا بوون، ئەرباب بوون، فێئۆداڵ بوون بەڵام ئینسانی میللی بوون، نیشتمان پەروەر و کورد پەروەر بوون بەڵام لە ژێرەوەش ئەشخاسی تر هەبوون، فێئۆداڵی تر هەبوون کە لە ژێرەوەش یارمەتییان دەدا بە حکوومەتی ئێران، جاسووسیان دەکرد، ئیتیلاعاتیان دەدا ئەمانە ئەو خەیانەتەشیان دەکرد.

میدیا ڕێناس: ئەوانە کورد بوون؟

بلووریان: بەڵێ کورد بوون. کوردی فێئۆداڵی مەنتەقە و مەڵبەند بوون. حەتا ناوی هێندێک لە وانە لە ئێعلامی کۆماری مەهاباد دا ئێعلام کرا، نێویان کوتن، ئەوانەی کە لە ژێرەوە خەیانەت دەکەن ناویان کوتن، دیارە ئەمن نامەوێ ئێستا باسی ئەوە بکەم. ئەوە شتێکە بۆ ئەوڕۆ بە قازانج نییە بەڵام ئەو دەم نێوەکانیان کوتن کە ئەو عەشیرەیە، ئەو فێئۆداڵە، ئەو فێئۆداڵە، فڵان فێئۆداڵە ئەوانە لە ژێرەوە خەیانەت دەکەن. ئەوە کوتراوە ئەو مەسەلەیە.
بەڵام هەر وەکووباسم کرد لە سەر بەرژەوەندی خودی ئەمریکا و شووڕەوی و ئینگلیس مەجالی ئەوەی کۆماری مەهاباد حەیاتی هەبێ و ئیدامەی پێ بدرێ مەجالی نەبوو چونکە ئەوانە موافەقەتیان نەدەکرد. ئەمریکا و ئینگلیس بە تایبەت شووڕەویش هەدەفی ئەوە بوو کە، دە حەقیقەت دا شووڕەوی ئەو پشتیوانییەی کە لە ئازەربایجانی دەکرد یا ئەگەر لە کوردستان بیکردبا بۆ بەرژەوەندی خۆی بوو نەک دڵسۆزی بۆ ئەو. ئەوە بوو کە کۆمار بەداخەوە بە ساوایی حکوومەتی ئێران قشوونی هێناوە ئازەربایجان. لە ئازەربایجان هێندێک عەناسوری خائینی ئازەربایجانی کە زەمانی کۆماری ئازەربایجان [ لە سەرەوە شیکراوە کە نێهزەتی ئازەربایجان بە ڕێبەری پێشەوەری بە تەشکیلاتی خۆی نەدەگوت کۆمار بەڵکوو ناوی میلی حکوومەت [ حکوومەتی میللی] ی دەکار دەکرد. ح.ق]  فەراریان کرد بوو چووبوونە تێهران دەگەڵ جەیشی ئێران و ئەڕتەشی ئێران هاتنەوە بۆ ئازەربایجان. ئەڕتەشی ئێران ئەوانەیان دا پێشەوە. دا پێشەوە ئەوانە خەڵکی ئازەربایجانیان قەتڵی عام کرد تاڵان و غاڕەت و ئەمانەیان کرد. بیست هەزار نەفەر ئینسان کووژران لەوێ.

میدیا ڕێناس: بیست هەزار نەفەر؟
 بلووریان: بیست هەزار کەس  ئینسان کووژران بە دەستی خودی ئازەربایجانیان. ئەو ئازەربایجانیانەی کە ئوباش و خائین بوون، خۆ فرۆش بوون لەگەڵ حکوومەت هاتن، حکوومەت ئەڕتەشی نەبردە پێشێ دەپێشدا، ئەوانەی دانا بچنە ئازەربایجان کوشتاری خۆیان بکەن کە بڵێن خەڵکی خۆیان خۆیان یەکتریان کوشتووە.

میدیا ڕێناس: مامۆستا ڕووداوێکی زۆر تڕاژێدییە. تەلەفۆنێکی دیکەمان هەیە. ئەو تەلەفۆنەمان لە ئاڵمانەوەیە. ئێمە بەو بینەرەمان کە لەسەر هێڵی تەلەفۆنە دەڵێین ڕۆژباش!

ئیبڕاهیـم: ڕۆژ باش سپاس  بۆ پڕۆگڕامەکەتان.

میدیا ڕێناس: گەلێک سپاس بۆ ئێوەش

ئیبڕاهیم: ڕێز و حورمەتی خۆم پێشکێش دەکەم بۆ شەهیدانی چوار چرا، بۆ هەموو شەهیدانی سەربەرزی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێرانێ. بەخێرهاتنی بەڕێز مامۆستا بلووریان دەکەم.

بلووریان: زۆر سپاست دەکەم

ئیبڕاهیم: هاوڕێ میدیا، تاوێک لەوە پێش کە تۆ مامۆستا بلووریانت ناساند لەبەر ئەوەی خەڵکی ڕۆژهەڵات نی پێویستە هێندێک شتتان بۆ ڕوون کەمەوە. مامۆستا بلووریان لە ڕۆژی ١٨-ی مارسی ١٩٤٦ لە گۆڤاری کوردستان ئۆرگانی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانێ ئێرانێ دا شتێکی نووسیوە بە ناوی " ئازادی " [ دیارە ئەو کەسەی تەلەفۆنی کردووە وەهاب بلووریان برای گەورەی کاک غەنی لەگەڵ وی تاق و جووت کردووە. ئەو کەسەی لە گۆڤاری کوردستان دا بابەتی نووسیوە وەهاب بلووریانە کە لە سەردەمی کۆمار دا ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حدک بووە. ح.ق]. ئەو نووسینەی وی ئی ٥٤ ساڵ لەمەو بەرە. نووسیویە کە ئازادی چەند لکی هەیە، ئازادیی وڵات، ئازادیی قەڵەم، ئازادیی زمان، ئازادیی عەقیدە، ئەوانە دەناسێنێ. یانی ئەوە بەڵگەیەکە. مامۆستا بلووریان پێش ٥٤ ساڵ لە سەر ئەو بوارانە قسەی کردووە بەڵام ئێمە ئەمڕۆ دەبینین لە کوردستانێ ئێمە دا شتێکی ئەوتۆ نەگۆڕاوە. کورد هەر بندەستن. دوای ئەوەی کە کۆماری کوردستان بەدەستی دوژمنانی کوردستان ڕووخا، کوردی ئێمە ڕۆژهەڵات ناچار لە کوردستان دەرکەوتن. مامۆستا بلووریان چەند ساڵ کەوتە بەندیخانە، ئەشکەنجە کرا، لە زیندان دا  نەخۆش کەوت چەند جار ڕۆژنامەنووس لەلایەن خاچی سوورەوە چوونە زیندانێ کە شۆڕشگێڕانی کورد وەکوو مامۆستا بلووریان، شەهید عەزیز یۆسفی زیارەت بکەن و وەزعی ژیانیان لە ناوخۆی زیندان بزانن. بەڵام حکوومەتی ئێران رێگەی نەدەدان. لە دوای سەرهەڵدانی ڕۆژهەڵات، سەرهەڵدانی ئێران و ئەو خۆپێشاندانانەی کە لە ئێران کران مامۆستا بلووریانیش لە زیندان دەرکەوت. لە مەهاباد بەهەزاران کەس پێشوازییان کرد لە مامۆستا بلووریان کاتی هاتنەوەی. خەڵک هاواریان دەکرد:
" مامە غەنی هاتەوە/ یاخودا بەخێر بێتەوە". ئەوە شتێکی مێژووییە ئێمە ناتوانین حاشای لێ بکەین. دوای ئەوە مامۆستا بلوریان لە مەهاباد دیسان تێکەڵی چالاکی حیزبی دێمۆکڕات بوو. مامۆستا بلووریان وەکوو نوێنەری حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران کاندیدای مەهاباد بوو بۆ نوێنەرایەتی لە پارڵمانی ئێران دا. مامۆستا بلووریان ٢٩٣٨٥ دەنگی مەهابادی هێناوە یانی لە سەدا ٨٢ ی دەنگی بەدەست هێنا. دوای چەند مانگ حیزبی توودەی ئێران خۆی خزاندە ناو شۆڕشی کوردستانی ئێران خەیانەتی دەستی پێکرد حیزبی توودە نامیلکەیەکی نووسی ناردییە لای ئاغای بلووریان و سیڕاجی و کەسی دیکە ئەوان ژێر ئەو بانگەوازەیان ئێمزا کرد و لە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران جوێ بوونەوە. لە هەلومەرجێکی زۆر خراپ دا کە کوردستان کەوتبووە بەر هێرشی حکوومەتی ئێران و بە هەزاران  کوردی ئێمە ئێعدام کرا بوون حکوومەتی ئێران بە فڕۆکە، بە هێلیکۆپتێر کوردستانی دەسووتاند و خەڵکی دەکوشت، ئەو زەمانی پێڕۆیانی بارزانیش لە ناوچەی سۆما و برادۆست دژی ئێمە شەڕیان دەکرد، دژی کوردی ئێران شەڕیان دەکرد. ئەوانە بە هاوکاری عەسکەری ئێرانی لە کوردی ئێمەیان دەدا دەیان کوشتن. دەو وەختی دا مامۆستا بلووریان و ئەو کەسانەی لەگەڵی بوون بەئالیکاری مرۆڤی بارزانی لە هەمبەر کوردی ئێمە دا شەڕیان دەکرد. بەڵگە هەیە کە لە زستانی ١٩٨٠ دا حکوومەتی ئێران بۆ قیادەی مووەقەت واتە لایەنگرانی بارزانی، و غەنی بلووریان و ڕەحمان کەریمی پەیامی ناردووە. ئەو جوێبوونەوەی مامۆستا غەنی بلووریان لە حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێرانێ زەرەرێکی زۆر زۆر گەورەیە کە مرۆ باوەڕ ناکا جارێکی دیکە ئەوە بۆ گەلی ئێمە قەرەبوو بکرێتەوە. مامۆستا بلووریان دوای ئەوە لە بڵاوکراویەک دا کە بەرواری ١٣-ی مانگی ١٩٨١ دا بڵاو کراوەتەوە دەڵێ ئەو شەڕەی کە ئێمە لە باکووری کوردستانی ئێران کردمان و لایەنگرانی قاسملوومان و هێزی پچووکی ئەوانمان لە سەڵماس و تا شنۆیە لە ناو برد و بە یارمەتی هێزی پێشکەوتووی شۆڕشگێڕ دەرمان پەڕاندن. بەڵام مامۆستا بلووریان ئەو دەمی بەڕێزت ئەندامانی حیزبی دێمۆکڕاتی ئێرانت دەکوشت گەلۆ ئەوە کارێکی شۆڕشگێڕانە بوو؟ مامۆستا بلووریان دەڵێ:

" شکست باند قاسملو و متحدین ڕنگارنگش پیروزی انقلاب مردمی در کردستان است". یانی بۆ مامۆستا بلووریان لە ناوبردنی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران ئەوە شۆڕشێکی زۆر باشە. بەڵام من شتێک دەڵێم، ئەوانە بەڵگەن بە دەستمانەوەن. مامۆستا بلووریان لە بڵاوکراوەیەکی دیکە دا دەنووسێ ئەویش ئی ساڵی ١٩٨٠ یە، دەنووسێ کە خەڵکی کوردستانی ئێران، خەڵکی بەشەڕەفی شاری مەهاباد ىچن ناوی خۆتان وەک سەرباز و بەسیج و پاسدار بنووسن و وەرن لە دژی دەستنێژانی سەدام و مرۆڤێن قاسملوو شەڕ بکەن. مامۆستا بلووریان وڵامی چییە بۆ ئەو قسانە؟ کە بە هاوکاری عەسکەری ئێرانێ کوردی ئێمەیان دەکوشت و ئەندامی پێشکەوتووی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانیان قەتڵی عام دەکرد.

میدیا ڕێناس: زۆر سپاس زۆر درێژە بووەوە. هیوادارین ئەو کەسانەی تەلەفۆن دەکەن کات لەبەرچاو بگرن. مامۆستا وەک گوێت لێ بوو بینەڕێک بەشداری بەرنامەکەمان بوو هێندێک هەڵسەنگاندنی کرد. دەمەویست بۆچوونی بەڕێزت لە سەر قسەکانی ببیسم.

بلووریان: عەرزت بکەم ئەو کەسەی کە قسەی کرد دیارە نێوی ئەسڵی خۆی نەکوتووە ناوی وی ئیبڕاهیم نییە، ناوێکی تر هەیە بەڵام بە نێوی ئیبڕاهیم قسەی کرد بەڵام ئەو برادەرە پڕ خەتا دەکا، ئیشتیبایە دەکا، غەڵەتییە قسەکانی وی. بە خاتری ئەوە ئێمە کۆنگرەی چواری حیزبی دێمۆکڕات کە دامەزرا بەر لە کۆنگرەی چوار ئێمە دەگەڵ زیندەیاد قاسملوو قسەمان کرد کە ئێمە شەڕ نەکەین باشە وە پشتیوانی سەدام حوسێن. سەدام حوسێن دوژمنی میللەتی کوردە، شەڕ نەکەین باشە ئێمە بە موزاکەرە، بە وتوێژ مەسائیلی خۆمان حەل بکەین. وە کۆنگرەی چواریش کە تەشکیل بێت، کۆنگرەی چواریش ئەو مەساجە [ مەسەیج = پەیام ح.ق] مەتڕەح بکا بۆ مەسەلەی موزاکەرە.

وە بوو ئێمە کۆنگرەمان تەشکیل دا. من لە خاتراتی خۆمدا بە ناوی  "ئاڵەکۆک" ئەو شتانەم ڕوون کردۆتەوە. ئەو برادەرە یا ئاڵەکۆکی نەخوێندۆتەوە یا ئەگەر خوێندوویەتەوە نایهەوێ حەقیقەت بڵێ، نایەوێ حەقیقەت قبووڵ بکات. من بە سەداقەتەوە، لە ئاڵەکۆک دا هەرچی نووسیومە بە سەداقەتەوە نووسیومە، دیارە من نامەوێ بچمەوە سەر باسی کۆن بەڵام ئەوەی کە ئەو دەڵێ ئێمە دەگەڵ ئەڕتەشی ئێران چووین دەگەڵ حیزبی دێمۆکڕات شەڕمان کردووە پڕ ئیشتیبا دەکا، ئەوەڵەن ئێمە کۆنگرەی چوار چەکدار نەبووین، چەکمان نەبوو.

میدیا ڕێناس: چەک نەبوو.

بلووریان: نەخێر. ئێمە کوتمان ئێمە موزاکەرە ئەکەین. وەختێکی ئێمە موزاکەرە دەکەین چەکەکانمان دانابوو. ئێمە چەکمان نەبوو. ئەمن موخالەفەتم دەگەڵ شەڕ کردووە، وەختێکی ئەمن موخالەفەتم دەگەڵ شەڕ کردووە لە حیزبی دێمۆکڕات جودا بوومەوە ئیتر دەلیلی نییە چەک هەڵگرم بچم دەگەڵ دەوڵەتێ[شانبەشانی دەوڵەتێ] شەڕ بکەم. یان تفەنگ هەڵگرم.
ئەوە وا نییە، ئەو شەڕە باعیسی وەی نەبوو. سەنناری مەمەدی [مامەدی] هەبوو، یەکێک لە ئەربابانی مەنتەقەی شکاک. ئەوە پێش ئەو جەرەیانەی کۆنگرەی چوارە دەگەڵ خودی دوکتور قاسملوو ئیختیلافی خۆیان هەبوو لە سەر ئەمە!!. سەنناری مامەدی ڕابیتەی دەگەڵ حیزبی دێمۆکڕات قەتع کرد هێزێکی هەبوو بە نێوی هێزی نەحۆ، پێشمەرگەی هەبوو خۆی لەو مەنتەقەی شکاک. دوکتور قاسملوو قەراری دا کە هێزی بنێرێتە سەر ئەم وە ئەم چەک بکات. مەنتەقەکەی لە دەست وی دەر بێنێ.
سەنناری مامەدیش دەگەڵ کۆنگرەی چوار ئاشنایی هەبوو، هەبوو دەگەڵ کۆنگرەی چوار ئەویش بۆ موزاکەرە ئامادە بوو دەگەڵ حکوومەت حەتتا نوێنەری خومەینی هات دەگەڵ سەنناری مامەدی قسەی کرد، موزاکەرەی کرد، وتوێژی کرد. سەنناریش نەیدەویست شەڕ بکا دەگەڵ دەوڵەت. دەیویست بە موزاکەرە مەسەلەکەی حەل بکا. بەڵام چەکی دانەنابوو، چەکەکانی هەر بوو لە لای خۆی بوو، بەڵام قاسملوو دەستوری دا کە پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکڕات بچن چەکەکانی لێ بستێنن، سەنناری مامەدیش بگرن بیهێنن بۆ مەهاباد.
ئێ، سەنناری مامەدی دیفاع لە خۆی دەکا ئیتر. حازر نییە تەسلیم بێ ئەوە شەڕێک بوو بەینی سەنناری مامەدی و هێزی حیزبی دێمۆکڕات. لێرە دا کە باسی قیادەی موەقەت دەکا ئەو برادەرە ئەسڵەن نازانێ قیادەی موەقەت یانی چی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی عێڕاق پاش ئەوەی شکستی خوارد و بارزانی چوو بۆ شووڕەوی کۆمیتەیەکی موەقەتیان دانا یانی کۆنگرە نەبوو، قیادەیەکیان دانا، قیادە یانی ڕەهبەر بە عەڕەبی قیادە یانی ڕەهبەر. قیادەی موەقەت یانی ڕەهبەریی موەقەت. ڕەهبەرێکی موقەتیان دامەزراند هەتا وەکوو تەشکیلی کۆنگرە بێ. پاش ئەوەی کە تەشکیلی کۆنگرە بوو کۆمیتەی مەرکەزی دامەزرێنن، دەفتەری سیاسی دامەزرێنن. [ دیارە قسەی بەڕێز بلووریان هیچ بەڵگەیەک لە دووی نادا، دوای چوونی بارزانی بۆ شووڕەوی و دوای گەڕانەوەی بۆ عێڕاق پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستانی عێڕاق هەر نەبێ ٨ کۆنگرەی بەستووە.قیادەی مووەقەت پاش ئاشبەتاڵی ١٩٧٥ لە شاری نەغەدە دامەزرا. ح.ق].  جا ئەو دەڵێ بارزانییەکان لە مەنتەقەی شنۆ بوون، پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکڕاتیش چەندین کەڕەت  دەگەڵ پێشمەرگەی بارزانی شەڕیان بوو پێشوو، ئیختیلافیان هەبوو پێشوو، هێندێک لەبارزانییەکان دەگەڵ سەننار مەمەدی پێوەندییان پەیدا کرد و بۆ دیفاع لە مەنتەقەی خۆیان بەرخوردیان کرد دەگەڵ حیزبی دێمۆکڕات. دێرە دا کۆنگرەی چوار ئەسڵەن نەخشی نەبوو.
من ئەو دەم لەتاران بووم کە خەبەرم زانی شەڕێکی ئاوا هەیە من هاتمەوە مەنتەقە موخالەفەتم دەگەڵ شەڕ کرد بەڵام پێشمەرگەی حیزبی دێمۆکڕات شکستی خوارد بوو، عەقەب نشینی کرد بوو شەڕ تەواو بوو. ئێمە کۆنگرەی چوار ئەسڵەن دەخالەتمان دەو شەڕەی دا نەبوو؟

میدیا ڕێناس: ئێوە دژی شەڕ بوون؟

بلووریان: ئێمە دژی شەڕ بووین. شەڕەکەش ئێستا کە ئەڕۆ هەواڵ عەبدوڵا ئوێجاڵان پاش پازدە ساڵ شەڕ، ها، ئاشتی مەتڕەح کرد، ئازادی مەتڕەح کرد، دێمۆکڕاسی مەتڕەح کرد چونکە تێگەیشتووە کە بەچەکداری، بە شەڕی چەکداری ناتوانێ سەرکەوێ بەڵام بە سیاسەت، بە ئاشتی، بە دێمۆکڕاسی دەتوانێ سەرکەوێ. ئێستا دەبینی لە کوردستانی تورکیا جەماوەر گشتی هەستاوەتە سەر پێ.

میدیا ڕێناس: ئاشتی دەخوازن.

بلووریان: ئاشتی دەخوازن، ئازادی ئەخوازن، مافی خۆ دەخوازن مولاحەزەت فەرموو. حکوومەتی تورکیا کەوتۆتە بنبەست. ئا. دە بنبەست دایە نازانێ چ بکات. وە هیچ ڕێگایەکی نییە ئیلا ئەوە کە داخوازی کوردەکان بەجێ بێنێ ئەگینا ئوڕووپاش ڕێگای پێ نادا بچێتە ناو ئوڕووپاوە. ئێمە ئەو دەم ئەوەمان مەتڕەح کردووە. من ئەو دەم کوتوومە شەڕ ناخوازم. ئاشتی ئەخوازم، موزاکەرە ئەخوازم، بە مزاکەرە مەسەلەی خۆم حەل دەکەم  بۆ کورد، نەک بە شەڕ من بە شەڕ ناتوانم سەرکەوم.

میدیا ڕێناس: بێگومان.

بلووریان: بە کۆمەگی سەدام حوسێن. سەدام حوسێن بەرژەوەندی خۆی هەیە، سەدام حوسێن قازانجی خۆی دەوێ دێ پشتیوانی لە تۆ دەکا.

میدیا ڕێناس: بەڵێ مامۆستا هەموو هێز مەسڵەحەتی خۆیان هەیە.

بلووریان: هەموو هێز مەسڵەحەتی خۆیان هەیە، ئێ منیش مەسڵەحەتی خۆم هەیە. مەسڵەحەتی خۆم ئەوەیە کە من دەگەڵ سەدام نەبم، پیاوی سەدام نەبم، نۆکەری سەدام نەبم.  لەگەڵ حکوومەتی خۆم تەفاهوم بکەم ڕێک بکەوم بۆ ئەوەی بتوانم شەڕ نەبێ لە کوردستان، خوێن نەڕژێ. ئیمتیاز وەرگرم.

میدیا ڕێناس: بێگومان ئامانج ئەوەیە!! مامۆستا ئێوە هێندێک لاپەڕەی مێژووتان هەڵداوە، بێگومان هەر کەس بەپێی بۆچوونی خۆی هەڵیدەسەنگێنێ. هەر کەس بە نەزەری خۆی تەماشای دەکا.

بلووریان: هەر کەس بە نەزەری خۆی تەماشای دەکا. بەڵام ئەوەی کە نەزەری خۆی دەنرخێنێ، بە سەداقەتەوە بنرخێنێ زۆر باشە.

میدیا ڕێناس: بێگومان، گەلێک باشە.

بلووریان: بێ غەرەز بێ بێ غەرەز. یانی بە سەداقەتەوە بێ.
دڕێژەی هەیە ...