هێندێک بەڵگەی ساواک سەبارەت بە شەهادەتی سەرکردەی نەمر سولەیمان موعینی

هێندێک بەڵگەی ساواک سەبارەت بە شەهادەتی سەرکردەی نەمر سولەیمان موعینی  

لە ساڵوەگەڕی شەهادەتی سولەیمان موعینی دا ٢٥- ی بانەمەڕی  ١٣٤٧ ( ١٥ – مەی ١٩٦٨) هێندێک لە سەنەد و بەڵگەی ساواک مان کۆ کردوەتەوە. ئاشکرایە مەبەستی ساواک لەو کارە ناوزڕندان و هەر وەها لە ناوبردنی ئەو ڕۆڵە بەوەجەی  گەلی کورد بووە . ئەو بەڵگەنامانە بەشێوەی چلونیوەچل  لە کتێبی مەحمود  نادری؛  'حزب دمکرات کردستان ایران ، موسسە مطالعات و پژوهشهای سیاسی ، تهران زمستان ١٣٩٤ ' بڵاو کراونەتەوە  . لە یەکێک لەو سەنەدانە دا دەردەکەوێ کە محەمەد ڕەزاشای پەهلەوی  ڕاستەوخۆ فەرمانی گرتن و کوشتنی  سولەیمان موعینی (فایق ئەمین )  و سەید عەبدوڵا ئیسحاقی (ئەحمەد تۆفیق) ی داوە و ڕای ئەسپاردووە  هەڕەشە لە مەلا مستەفای بارزانی بکرێ کە ئەگەر ئەو ویستەی ڕێژیمی ئێران  بەجێ نەهێنن ئێران سیاسەتی هاوکاری خۆی لەگەڵیان دەگۆڕێ. بەڵگەیەکی گرینگی دیکە دەقی لێپرسینەوەیە لە سولیمانی موعینی لە زیندانی پارتیی دێمۆکڕاتی کوردستانی عێڕاق دا و وەرگێڕانی بە فارسی و ناردنی بۆ ساواک . لێرە دا سەنەدەکان نەک بە پێی تاریخ بەڵکوو بە گوێرەی ئەو ڕیزەی لە کتێبەکە  دا هاتوون  دەخەینە بەر چاو  لەگەڵ وەرگێڕانیان بە کوردیی سۆرانی . ئاگاداری  لە مێژوو و لێ فێر بوون لە ئەزموونەکان مەرجێکی پێویستە بۆ دووپاتە نەبوونەوەی تراژێدی لە داهاتوو دا .
حەسەن قازی  ١٤- ی مەی ٢٠٢٠

بەڵگەی ١

تاج و شێر و شمشێر وخورشید

سەرۆکوەزیرایەتی

سازمانی ئیتلاعات و ئەمنیەتی ووڵات

مۆری زۆر نهێنی

ژمارە ٥٠١٥٤ / ٢٣٢

بەروار   ٥/ ٦ / ١٣٤٦  [ ٢٧ /  ٨  /  ١٩٦٧ ]

بەڕێوەبەرایەتی  گشتی ئێدارەی سێیەم

لە ووڵامی ژمارە ٢٦٨٦٦  / ٣١٤  -   ١٤ / ٥  /  ١٣٤٦  [  ٥ / ٨ / ١٩٦٧ ]

بەپێی ئەو لێکۆڵینەوانەی کە کران :

سولەیمانی موعینی لە لایەن خۆی و ئەو کەسانەی لەگەڵنی پەیامی ناردووە بۆ شەفیق ئاغا  نوێنەری مەلا مستەفا لە ئوستانی سلێمانی کە ناوبراو لای مەلا مستەفا شەفاعەت بکا کە لەوان خۆش بێ بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە  کوردستانی عێڕاق و بەرعۆدە بووە بێتوو داوخوازی لێخۆشبوونی قەبووڵ بکرێ دەست ناداتە هیچ جۆرە چالاکی حیزبی و کردەوەی دژی بەرژەوەندییەکانی ووڵاتی شاهەنشاهی ئێران.

بەڕێوەبەری گشتی ئیدارەی دووەم – فەرازیان

ئیمزا

مۆری زۆرنهێنی

بەڵگەی ٢

زۆر  نهێنی

کەڵەکەبەندی  پارێزراوە

بەرگی خەبەر

سەرۆکایەتی سازمانی ئیتیلاعات و ئەمنییەتی ووڵات

لە لایەن سازمانی ئیتیلاعات و دژی ئیتیلاعاتی ئەڕتەشی شاهەنشاهی

ژمارە ١٧٦ – ١/٢/ ٠٢ – ٥٠١ / ئەلف ١٨

وەرگران  فەرماندەیی ژآندارمەری گشت ووڵات

سەرۆکایەتی ئیدارەی دووەمی ستادی گەورەی ئەڕتەشتاران

بەروار   ٢٧ / ٦ / ١٣٤٦   [  ١٨ / ٩ / ١٩٦٧ ]

ماوەیەک لەمەوبەر سولەیمان موعینی و هاوڕێیانی چوونەتە ماڵی حاجی ئەحمەد  کوێخای دێی گڵێنەی سەردەشت و دەستدرێژیان کردووە بە نیسبەت ماڵ و نامووسی کوێخای ناوبراو و ئەو پەڕی بێ عیفەتیان  کردووە لە ئاکامدا ناوبراو زۆر شەمزاوە و توورە بووە و چەندین جار چووەتە لای پۆلیس و سەربازخانەی  ئەوێ و داوای کردووە کە بە مەبەستی پاراستنی ماڵ و نامۆسی چەکێک بدرێ بە ناوبراو . لە ڕێگای ئەڕتەشی یەکەمەوە  بە لەشکرەکانی ٣و ٤  و مەڵبەندی ژاندارمەری ئازەربایجانی ڕۆژئاوا دەستوور درا کە بۆ پێشگیری و لەناو بردنی تاکوتەرای دەستدرێژکەر و دارودەستەی سولەیمانی موعینی هەنگاوی خێرا هەڵبهێندرێتەوە  

مۆر

٢٩ / ٦ / ١٣٤٦

زۆر نهێنی

هەڵسەنگاندنی خەبەر:  دەکرێ تا ڕادەیەک متمانە بکرێ بە دروستی خەبەرەکە.

خەبەری سەرەوە تا ئێستا لە لایەن سەرچاوەیەکی دیکەوە لەدووی نەدراوە بەڵام واوێدەچێ ڕاست بێ، 

بەڵگەی ٣

مۆری نهێنی
کەڵەکە بەندی پاراستنی

ڕاپۆرتی خەبەر

نوسخەی ژمارەیەک لە ناو  شەش نوسخە

١-بۆ  ٣٢٤
٢- لە ١٣ وە

٣-ژمارەی ڕاپۆرت  ٤٩٩١

٤-بەرواری ڕاپۆرت  ١٤ / ٨ / ١٣٤٦  [  ٥ / ١٢ / ١٩٦٧ ]

٥-پەیوەست -

٦-وەرگرانی خەبەر –

٧-سەرچاوە:  ١٠٣٨

٨-مەنشەء: ئەحمەد  ئەورازی

٩-بەرواری ڕوودان –

١٠-بەرواری گەیشتنی خەبەر بە سەرچاوە  ١٤/ ٨ / ١٣٤٦

١١-بەرواری گەێستنی خەبەر بە ڕێبەری عەمەلیاتی ناوچە  ١٤ / ٨ / ١٣٤٦

١٢-تێبینی پاراستنی

بابەت : بڵاوە کردنی گرووپی سولەیمان موعینی

چاردە نەفەر لە هاوکارانی سولەیمان موعینی لەبەر ژیان  لە چیایان خۆڕاگری خۆیان لە دەست داوە و لە سولەیمان جوێ بوونەتەوە و ئێستا لە مەهاباد لە ماڵی خزمەکانیان  خۆیان شاردووەتەوە بەڵام سولەیان هەڕەشەی لێ کردوون بێتوو لەگەڵی نەکەون بە ناچار نێو و نێونیشانیان دەدرکێنێ تا لە لایەن مەئموورانی دەوڵەتەوە بگترێن و زیندانی بکرێن.

تێبینییەکان

بۆچوونی سەرچاوە ، لەوانەیە ئەو قسانەی سەرەوە ڕاست بن

بۆچوونی ڕێبەری عەمەلییات. لەو بارەیەوە لە سەرچاوەکانی دیکەوە زانیاری نەهاتووە لێکۆڵینەوە بەردەوامە.

مۆری نهینی

بەڵگەی ٤

تاج و شێر و شمشێر و خورشید

سەرۆکوەزیرایەتی

سازمانی ئیتیلاعات و ئەمنییەتی ووڵات

ڕاپۆڕت

نهێنی

لە ٣١٤ وە

بەروار ١١ / ١٠ / ١٣٤٦  [  ١ / ١ / ١٩٦٨ ]

سەبارەت بە:  مەلا مستەفا  بارزانی

مەبەست: پێ گەیاندی فەرمانە موبارەکەکانی شایانە

پێشینە،لە شوورای تەنسیق  لە بەرواری ١١ / ١٠ /  ١٣٤٦   [ ١ / ١/ ١٩٦٨ ]  دا  رەدەی ١-ی ناوند تیمساری فەرماندەیی ژاندارمەری گشت ووڵات لە گەڵ هێنانە گۆڕی هێندێک بابەت  سەبارەت بە هاوکاری نەکردنی  ئەڕتەش و ساواک لەگەڵ ‌ژاندارمەری کە بە باوەڕی بەڕێزیان نەتیجەکەی بووەتە هۆی پێش نەکەوتنی چالاکییەکانی دەستە ڕاونەرەکان بۆ لە ناو بردنی سولەیمانی موعینی و هاوکارەکانی ئاماژەی کرد بە پشتیوانی  مەعنەوی مەلا مستەفای بارزانی لەو گرووپە  و لێی زیاد کرد  کە بە پێی ئەو زانیارییانەی  گەیشتوون  دڵنیایە کە مەلا هەر کاتێک بییەوێ دەتوانێ ئەوان لە ناو خاکی عێڕاق دا سەرکوت بکا ،

بە پێی  ڕاگەیاندنی ژەنەرالی ئاجودانی خاوەن شکۆی هومایوون شاهەنشای ئاریا مێهر ( نامەی ژمارە ٦٢٠/ ژ‌ ١٦/١٠/١٣٤٦ ) و پڕۆتۆکۆلی ڕۆژەوی شووڕای تەنسیق  ( ٥٥ – ١١ / ١٠/ ٤٦ ) ڕەدەی یەکەم  بە شەرەفعەرزی شایانە گەیشت و فەرمانی شیاوی سەروەبەرهێنانی شایانە سەبارەت بە هەڵاتووە ئێرانییەکان  بەم شێوەی شەڕەفی دەرچوونی پەیدا کرد: سازمانی ئەمنییەت بە مەلا مستەفا ئیبلاغ بکا کە هەڵاتووە ئێرانییەکان وەکوو سولەیمانی موعینی ناسراو بە فاییق و عەبدوڵا ئیسحاقی ناسراو بە ئەحمەد تۆفیق و لایەنگر و پێڕۆیەکانی دیکەیان کە خەریکی شەرارەتن هەر چی زووتر بیانگرێ و تەحویلمان بدا  دەنا ئەگەر ئەوە نەکا لەمەو دوا نیسبەت بە قسەکانی و هەنگاوەکانی وی باوەڕییەک لە گۆڕی دا نابێ.

ئێستا بە عەرز کردنی بابەتەکانی سەرەوە و ئەو نامەیەی کە لە ژەنەڕال ئاجودانی خاوەن شکۆی هومایوون  شاهەنشای ئاریامێهرەوە هاتووە و هەر وەها پڕۆتۆکۆلی ڕۆژەوی بەرواری ١١ / ١- / ١٣٤٦ ی شووڕای تەنسیق ی ڕەدەی یەکی ناوند بە مەبەستی ئاگاداری زیاتر بە پەیوەست پێشکێش دەکرێ ، هەر وەها بابەتەکە بە ئیدارەی گشتی دووهەمیش ياگەێێندراوە

سەرۆکی بەشی ٣١٤  موبینی

سەرۆکی ئیدارەی یەکەمی عەمەلیات و هەڵسەنگاندن . سابیتی

بەڕێوەبەری گشتی ئیدارەی سێیەم ، موقەدەم

نهێنی

... سەرۆکایەتی

١-ئەم کەسانەی کە ئەمساڵ بە وەسیلەی بارزانییەکان  گیراون و تەحویل دراونەتەوە بە ناو وناونیشانیانەوە [...] دەکرێ،

٢-سەبارەت بە گرتنی سولەیمانی موعینی پێشتر تێلگراف ناردراوە
١٢ /  ١٠ / ١٣٤٦   [ ٢ / ١ / ١٩٦٨]

بەڵگەی ٥

 ئیفادەی تاوان خراوە پاڵ فائق ئەمین

پ-بۆچی یاغی بووت و ڕات کردە ئێران بۆ ئاژاوە نانەوە کێ هانی دایت

و-کەس هانی نەداوم ، بەڵام هەواڵم زانی کە سەرۆک بارزانی تەحویل مان دەداتەوە بە ئێران لەناچاریدا ڕام کرد وە بۆ هیچ ئاژاوەیەک نەچوومەتە ئێران

پ-عیلاقەت بە مراد شیرێژەوە هیچ جۆرە عیلاقەت هەیە.

و-هیچ جورە عیلاوەیەکم نیە

پ-چەند جارت دیوە لەو دیو

و- دوو جار

پ-باسی چیتان کرد لەو بینینە

و- باسی تەنزیم کردنمان کرد هەرچەند ووتی من سیاسی نیم بەڵام وەعدی دا کە تەعاون مان لەگەڵ بکات.

پ-قوەتی ئێوە چەندە و هی ئەو چەندە

و-قوەتی ئێمە ٨٥ نەفەرە و نزیکەی ٢٥ نەفەر لەگەڵ ئەوە

پ-قوەتی ئێوە ئێستا لە کوێیە و کێ قیادەیان دەکات

و- قوەتی ئێمە بڵاوە ، هەر چوار پێنج نەفەر جیا جیا دەگەڕێن لە ناوچەی مەنگوڕ – وە هەر وەها لە ناوچەی خانە تا شنۆیە . و محەمەدەمین سیڕاجی سەرۆکیانە ئێستا.

پ-بۆچی لە جەریدەکەتان هێرشتان بردە سەر شۆڕش و سەرکردایەتی شۆڕش و ئیتیهام تان کردین بەوەی کە ئێمە بە رابەی ئێران دەچین بە ڕێگاوە و مەنتەقەمان تەسلیم کردۆتەوە.

و-ئەو جەریدەیە ئێمە دەرمان نەکردووە، بەڵکوو قادر شەریف دەری کردووە بە ئەمری جاشان

پ-تا ئێستا چەند چوویتە بەغدا وە ئیتیسالت بە کێ کردووە

و- دوو جار چوومە بەغدا وە لەوێ ئیتیسالم کرد بە کەریمی حیسامی کە لە پەیکی ئێران ئیشی دەکرد هەر وەها بە نوێنەرێکی حیزبی توودە و نوێنەرێکی حیزبی شیوعی حێڕاق و باسی تەعاون مان کرد لە نێوان ئەم سێ حیزبە.

پ-ڕای نوێنەری حیزبی شیوعی عێڕاقی چی بوو

و-ڕای ئەوە بوو کە هیچ ئاژاوەیەک نەنێینەوە لە ئێران تا بزانن مەوقیفی شۆڕش لێرە چی لێ دێت.

پ-ڕای خۆتان و حیزبی توودە چی بوو

و-هەڵبەتە ئاشکرایە ئێمە موخالیفی نیزامی ئێرانین

پ-ئایا تۆ وەک کوردێک نازانیت هەموو ئاژاوەیەک لە ئێران بە دژی مەسڵەحەتی کورد و شۆڕش دەبرێتەوە

و-بەڵێ دەزانم

هەندێ شت

-لە قسەکانیدا ووتی شێخ لطیف زۆر راءی باشە و حەزی بە یەک کەوتنەوەمان دەکرد

-لێم پرسی کەی هات بۆ لای شێخ لطیف جاشەکان کە هاتەوە لە بغداد وە گوتی لە وێ بووین.

ووتی من لە دیوێکی تر بووم دوور نیە کە هاتبن بەڵام من کەسم نەدیوە.

-ڵیم پرسی ئایا لە مصلحەتی کورد و شۆڕشە ئێوە بچنە ئەو دیو ئاژاوە بنێنەوە ، لە وەڵامدا ووتی نەخێر – ووتم ئەی بۆچی ئەتان کرد ووتی لە ترسی ئەوەی تەسلیمی اێراننمان بکەنەوە ڕامان کرد.

-بە تەواوی انکاری ئەوەی کرد کە عیلاقەی هەبێت بە میری و جاشەوە

-لێم پرسی باشە ملا ابوبکرە شەلە چی دەکات لە کوێستانی پشت بارەی گەورە دعایە دەکات دژی شۆڕش و عیلاقەی بە فرقەی ( ٥) هەیە ووتی عیلاقەی بە ئێمەوە نیە وە بە انسانێکی پیسی ازانین.

-ووتم پێش ڕۆیشتنتان بۆ ئەو دیو ئێمە تەنها بۆ ئەوە بانگمان دەکردن کە نشاطتان نەبێت دژی ایران .. چونکە پەناهەندە بوون و وە لە هەموو دنیا پەناهەندە کە حکومەتێک قبووڵی کرد نابێت چالاکی بنوێنێت دژی ئەو ووڵاتەی کي لێی ڕای کردووە، بێجگەلەوەی کە ئێران لوتفی هەیە لە سەر ئێمە و مەسەلەی ئێمە . و ووتی تازە دەست دەرچوو.

-ووتم دڵنیام کە زۆرت شت پێ یە ئیتر خواحافیزت بێت بەڵام بە ڕوو سووری ناچیتە قاپی خودا

ئیمزا
وەرگێڕانی فارسی : لە دەقە ڕا دەردەکەوێ ئەو کەسەی لێپرسینەوەی لەگەڵ فایق ئەمین کردووە، فارسی باش نەزانیوە

بەڵگەی  ٦

نهێنی

کووژرانی سولەیمان موعینی ڕێبەری هەڵاتووی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران  بە دەست سەرهەڵداوانی کوردیی عێڕاقی

سولەیمانی موعینی کە لە مانگی بانەمەڕی ١٣٤٦ [ ئاوریلی ١٩٦٧] لە ژێر هێندێک هەڵومەرج دا هاتە ناو ئێران  (ناوچەی سەردەشت گرێدراوی ئوستانی ئازەربایجانی ڕۆژئاوا ) و بە هاوکاری کەسانی پێرۆی خۆی دەستی کردبوو بە نانەوەی هێندێک ئالۆزی و نا ئەمنی نزیکەی چوار مانگ لەمەوبەر بە مەبەستی نەتیجە وەرگرتنی کاریگەر لەو حەولانەی کە دابووی چووە عێڕاق و بە کەلک وەرگرتن  لە پشتیوانی سیاسەتەکانی دژی ئێران لە بەرواری ١٩/٢/ ١٣٤٧  [ ٩ / ٥ / ١٩٦٨ ] لە کاتێکدا لەگەڵ کەسێکی دیکە لە کەسایەتییە بە نفووزەکانی حیزب بە ناوی خەلیل مستەفا زادە بۆ پێک هێنانی کۆنفڕانسێک بە بەشداری سەرانی دیکەی هەڵاتووی حیزب و بڕیار دان لە مەڕ چالاکییەکانی داهاتوو خەریک بوو بەرەو ئێران بێ  لە دەور و بەری شاری چوارتا گرێدراوی ئوستانی سلێمانی عێراق لە لایەن سەرهەڵداوانی کوردی عێراقییەوە دەناسرێنەوە و دەی گرێن .

ئەو هەنگاوانەی نراونەتەوە:

١-ساواک پێشتر ئاگای لێ بوو لە جەرەیانی جووڵەی سولەیمانی موعینی و ڕێبازی پێدا چوونی ناوبراو و ئەو کەسانەی لەگەڵی بوون و ئامادەکارییەکی ئەوتۆ کرا بوو تا لە شوێنی کۆنکرێت دەست بکەن گرتنی ناوبراوان بەڵام لەبەر ئەوەی تووش بوونی سولەیمانی موعینی و هەڵسووڕراوانی سەرهەڵدان لەپڕ و چاوەڕاونکراو نەبوو بۆیە بە ئاگاداری لە جەریانی گیرانی وی داوا لە کاربەدەستانی سەرهەڵدان کرا تا ئەو نەفەرەی باس کراوە هەرچی زووتر تەحویل بدەن.

٢-بە پێی ڕاگەیاندنی سەرانی سەرهەڵدان لەبەر ئەوەی موعینی و ئەو کەسەی لە گەڵی بوو تەمای هەڵاتنیان/...

نهێنی

تێبینی : ئەو بەڵگەیە ناتەواوە و هەر وەک خۆی لە کتێبی مەحموود نادری وەرگیراوە.   

تێبینی: وێنەی یەکەم لە لایەن نەمر زاهیر ڕەسام لە ساڵی ١٩٦٥ لە قەڵادزێ هەڵگیراوە. وێنەکانی دیکە لە ئینترنێت وەرگیران.

ئەمڕۆ ٢٩ ساڵ لە مەرگی ڕەحیم قازی تێ دەپەڕێ

ئەمڕۆ ٢٩ ساڵ لە مەرگی ڕەحیم قازی تێ دەپەڕێ

لە ٩-ی مانگی مەی ساڵی ١٩٩١ ڕەحیم قازی [ ڕەحیم سەیف قازی] لە شاری باکۆ کۆچی دوایی کرد. ئەو لە مانگی ئاوریلی ساڵی ١٩٧٩ دوای ٣٣ ساڵ ژیان لە هەندەران گەڕاوە کوردستان و لە ڕیزەکانی حیزیی دێمۆکڕاتی کوردستانی ئێران دا دەستی بە چالاکی کرد و لە کۆنگرەی چوارەمی حیزب دا وەک کۆنگرەی  دوو بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حیزب هەڵبژێردرا.

ڕەحیم قازی و شەش کەس لە ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی  دوای  ماوەیەک وەکوو پێڕۆیانی کۆنگرەی ٤  لە حدکا جوێبوونەوە و ڕێبەرایەتی حدکاش زۆر توند بەدژیان جووڵایەوە و وەک تاقمی حەوت کەسی لە ڕێزەکانی حیزب وەدەری نان. ژیانی سیاسی پێرەوانی کۆنگرەی چوار ماوەیەکی درێژی نەبرد و ئەو فۆرماسیۆنە لێک بڵاو بوو. ڕەحیم قازی بەر لە پەلاماری هەمەلایەنەی جمهووری ئیسلامی بۆ سەر ئۆپۆزیسیۆنی تەنانەت لایەنگری خۆشی بۆ پێڕاگەیشتن بە وەزعی نەوەیەکی چووەوە باکۆ . لەو ماوەیە دا تێزی دوکتورایەکەی لە پێشدا وەرگێڕا سەر زمانی کوردی و دواتر بە هاوکاری حەسەن ماوەڕانی تەرجەمەی کرد بە زمانی فارسی و لە هێندێک کار و چالاکی فەرهەنگی وسیاسی دا بەشداری کرد ، بەڵام لە ڕوانگە منەوە باشترین کاری کە لە ماوەی موهاجەرەتی دووهەمی خۆی دا کردی دەرخستنی هێندێک بەڵگە نامە بوو لە ئارشیوی حیزبی کۆمۆنیستی ئازەربایجان سەبارەت بە کۆمەڵەی ژیانی کورد کە ئەو بەڵگانە تا ڕادەیەک  مێژووی کاروچالاکی کۆمەڵە ژ.ک ڕوون دەکەنەوە کە پێشتر بیروڕای گشتی لەو زانیاریانە بێ ئاگا بوو.

ئێمە(ڕەحیم قازی و من) وەک باب و کوڕ زۆر یەکمان نەدی. ئەو شەش مانگ دوای ژیان لەگەڵ دایکم لەگەڵ نزیکەی ٥٠ خوێندکاری دیکە لە لایەن جمهووری کوردستانەوە بۆ پەروەردەی عەسکەری ناردرانە باکۆ ودیارە دوای هەڵوەشانی جمهووری زۆربەی ئەو خوێندکارانە هاتنەوە ووڵات بەڵام ئەو و هەشت نۆکەس لەو خوێندکارانە لە شووڕەوی مانەوە و هێندێکیان لە گەڵ کارو خوێندن چالاکی سیاسیشیان دەکرد. بۆ وێنە ڕەحیم قازی ، عەلی گەلاوێژ ، سولتان وەتەمیشی ، کەریم ئەییوبی و قادر مەحموودزادە بۆ نزیکەی ١٣ سال ڕۆژنامەیەکی یەک لاپەڕەییان  "کوردستان" لە دوو توێی ڕۆژنامەی ئازەربایجان ی ئۆرگانی فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان دا وەک ئۆرگانی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان بڵاو دەکردەوە. هەر وەها ئیدارە و بڵاو کردنەوەی بەرنامەیەکی ڕادیۆیی بە زمانی کوردی بە ناوی ڕادیۆ کۆمەڵ ، کە لە موکریانی کوردستان بە ڕادیۆ " دزە" ناوبانگی ڕوێشتبوو و دیارە بە بەشی خۆی زۆر کاریگەر بوو بۆ زیندوو بوونەوەی چالاکییە سیاسییەکان لە ڕٶژهەڵات لە دوای ڕووخانی جمهووری کوردستان

ئەمن تەمەنم ٢٥ ساڵ بوو کە بۆ جاری یەکەم ڕەحیم قازی م دی ، دیارە وێنەم زۆر لێ دیتبوو و پێوەندی نامەیشمان هەبوو بەڵام باب وکۆر یەکەم جا لە مۆسکۆ چاویان بەیەک کەوت. ماوەی ٣ حەوتوو لە مۆسکۆ و باکۆ لە ساڵی ١٩٧١، دوو ساڵ دواتر لە بێرلینی ڕٶژهەڵات و ئاخر جار لە دیسامبری ١٩٧٩ لە ستۆکهۆڵم چاومان بەیەک کەوت. لەو دیداردە دا بوو کە من بە خۆم پەڕمووم ئامۆژگاری بکەم بەلەبەرچاو گرتنی ئەوەی کە بەساڵان لە ووڵات دوور بووە دەبێ حەول بدا لە ڕووی سیاسییەوە تووشی هەڵە نەیە و باشترین ڕێگا ئەوەیە لە گەڵ دوکتور قاسملوو کار بکا، هەرچەند من ئەو دەمی خۆم بە ڕەسمی هێشتا لەگەڵ حدکا کارم نەدەکرد.
بەڵام وا دەرنەچوو، پێرۆیی لە سیاسەتی دەرەوەی شووڕوی و ڕەنگە مەیلی پایە و کورسی کارێکی وای کرد ئامۆژگارییەکانی من ڕەچاو نەکا . کاتی دابڕانی گرووپی حەوت کەسی من وەک بەرپرسێکی حیزبی لە سوێد بەیاننامەم لە سەر دەرکرد ، دیارە ئەو هەلوێستەی من بۆ حدکا قووت نەدەچوو  چونکە بۆ زۆر کەسان پێوەندی عاتیفی و خزمایەتی زاڵتر بوو بە سەر هەڵوێستی سیاسی دا، ئیدی لە ١١ ساڵی دواتری ژیانی ڕەحیم قازی دا پێوەندی ئێمە لە بەر هەڵوێستی سیاسی وی قەت ئاسایی نەبووەوە. هەرچەند جار و بار بە ڕێگای دۆست و ئاشنای هاوبەش ئاگامان لە یەکتری هەبوو و دەستخەتی ڤێرسیۆنی فارسی کتێبەکەی بۆ ناردم کە تاکوو ئێستاش بە چاپ نەکراوی لە لام ماوەتەوە.

رێژیمی سەرەڕۆیی حەمەڕەزاشا ترسێکی هەمیشەیی لە زیندوو بوونەوە و چالاکی سیاسی لە ڕۆژهەڵاتی کورردستان هەبوو و لەو ناوە دا دەسنێژ و جاسووسە خۆجێیەکانی ئاوی حەمامیان بۆ گەرمتر دەکرد. لە هەڕەتی زیندوو بوونەوی تێکۆشان لە موکریان دا بە تایبەتی لە ژێر تاوی بەرنامەکانی ڕادیۆ  "ذزە " ڕاپۆرت و گوزارشی سەیرو سەمەرە دەدرا کە لە خوارەوە نموونەیەکی دەبینن ، سەبارەت  بە " هاتنەوە" ی ڕەحیم سەیف قازی و پێوەندی لەگەڵ ژمارەیەک لە تێکۆشەران و خەڵکی ئاسایی لە کوردستان. لەو بارەیەوە ئێستا زیاتر لە دە بەڵگەنامەی درۆی دەستەڵاداری جۆر بەجۆری ڕێژیمی کوڕی ڕەزا خان لە ناوەندی ئەسنادی میللی ئێران دەست وێیان ڕادەگا. 

لە بیرمە  لە کۆبوونەوەیەکی کۆمیتەی گشتی کۆمەڵە کوردستانییەکان لە سوێد خەبەری مەرگی م بیست و لەبەر ئەوەی من لە باکووری سوێد دەژیام وا بڕیار درا لە سوێد مەراسیمی پرسە و سەرەخۆشی بەڕێوە بەرین و نەمر حەمەدەمین سیڕاجی بەرپرسایەتی بەڕێوەچوونی ئەو ڕێوڕەسمەی وە ئەستۆ گرت.

ئێمبلێم
تاج وشێر و شمشێر و خورشید

تاریخ ٢٤ / ٣ / ١٣٣٢ [٢٥ / ٥ / ١٩٥٣ ]

ژمارە ١٦٨٧٠ / ١

وەزاڕەتی نیو خۆ

شارەبانی گشت ووڵات

نهێنی

وەزاڕەتی نێوخۆ

بە حورمەتەوە بە ئاماژە بە نووسراوەی ژمارە ٣٤٣٥ /م / ٤ / ٣ / ١٣٣٢ سەبارەت بە هاتنی ڕەحیم سەیف قازی و هاوڕێتانی ناوبراو بۆ کوردستان بە خاتری بەرزتان ڕادەگەیندرێ ،

بە لە بەر چاوگرتنی نووسراوی ژمارە ١٩٩٢١ / س/ ١٨٤٧٥ / م / ٢٥/ ١٢/ ٣١١٣ [ ١٦ / ٣ / ١٩٥٣] و پەیوەستەکەی ئەوجۆرەی کە مەڵبەندی ٢-ی ژاندارمەری ئازەربایجان ڕایگەیاندووە تیپی مەهاباد لە هاتنی ناوبراو و هاوڕێیانی بۆ مەهاباد ئاگادار بووە و هێندێک مەئمووریش داندرابوون بۆ کەشفی شوێنی خۆ شاردنەوەیان و هەر ئەو جۆرەی کە بە پێی ژمارەی ٨٦٤٢ / ١- ١٧ / ٢ / ١٣٣٢ [ ٧ / ٥ / ١٩٥٣ ] بە عەرزتان گەیشتووە ناوبراو دوای ماوەیەک مانەوە لە شامات بەرەو مەهاباد دەچێ و لە مەهابادەوە بەرەو نەغەدە جووڵاوە و هەر وەها ڕاپۆرتەکانی ئەو دواییانەی ئیدارەی پۆلیسی تەورێز یش دەڵێن کە ناوبراو دوای ماوەیەک مانەوە لە شامات چووەتە مەهاباد و لە ماڵی ڕەحیم سوڵتانیان و حوسێن فڕووهەر کە لە تاکوتەرای سەربەگێچەڵ و لە هەڵسووڕاوانی چالاکی فیرقەی کۆمەڵەی پێشوو و حیزبی هەڵوەشاوەی توودەن بە دزی ماوەتەوە دوایە دەچێتە نەغەدە و شنۆ و دوایە سەردەشت ، بانە و سەقز و لەوێوە بەرەو سنە و هەمەدان دەڕوا . ئیدارەی پۆلیسی ناوبراو لێی زیاد دەکا کە لەوێوە بە دواوە زانیارییەکی دروست بە دەستەوە نییە. -
سەرۆکی ئیدارەی پۆلیسی گشت ووڵات

سەرتیپ مودەبیر ئیمزا

مۆری وەزاڕەت نێوخۆ

ئیدارەی سیاسی

چوار تەسدیقی دیتنی ڕاپۆرتەکە،



کاتی هاتنەوەی ڕەحیم قازی بۆ مەهاباد دوای ٣٣ ساڵ دووری لە نیشتمان حەمەدەمین موعینی وەزیری نێوخۆی جمهووری کوردستان و بابی شەهیدان سولەیان ، عەبدوڵا و خانە  هاتبووە پێشوازی

وێنە: جەلال کەریمی

در گرامیداشت یاد عزیز ایرج ( کاک اسماعیل)

دوشنبه ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۰۴ مه ۲۰۲۰

«نقدر ساچلارین رنگی قشنگ دیر»، ایرج
‌«آخ ساچین داهی رنگی یوخ دور» بلقیس
«یوخ یوخ چوخ قشنگ دیر» ایرج
آخرین جملات ایرج به همسرش ! *

هرگز نمی‌رد آن‌که دلش زنده شد به عشق
ثبت است بر جریده‌ی عالم دوام ما

ایرج کشکولی روز ۱۴ اردیبهشتماه ۱۳۹۹ در حومه پاریس از میان ما رفت. این روز مصادف است با سالگرد کشته شدن دو تن از رفقایاش خسرو صفائی و گرسیوز برومند.(اردیبهشت ۱۳۵۵)

غم از دست دادن رفیقی چون ایرج آن چنان سنگین است، که کلمات از شرح آن عاجزند. لازم نیست در مدح او مرثیهخوان مرگ او بود، زیرا او خود در سالهای پر تب و تاب زندگی مبارزاتیاش نشان داد که انسانیست بزرگ. ایرج نماد آرمانخواهی و تساویطلبی بود. بسیاری از ما خود را در وجود ایرج کشف کردیم. او نافی دو رژیم سلطنتی پهلوی و جمهوری اسلامی بود و تا پایان عمر نیز بر این باور ماند.

رفیق ایرج در سال ۱۳۱۷ در روستای برشنه از توابع اردکان فارس دیده به جهان گشود. دوران دبستان را در اردکان و گچساران و دوره متوسطه را در دبیرستان حاج قوام شیرازی به پایان رساند. در دوران تحصیل در دبیرستان حاج قوام به صفوف مبارزات سالهای پیش و پس کودتا پیوست. در تحولات ملی شدن صنعت نفت فعال بود و از ماهها پیش از کودتای ۲۸ مرداد در تظاهراتهایی که هر روز در جریان بود، شرکت فعال داشت. در این دوران با ناصر خان قشقایی که سناتور و خسرو خان قشقایی که نماینده مجلس شورای ملی و هوادار جبهه ملی بودند، همکاری نزدیکی داشت. در سال ۱۳۳۹ برای ادامه تحصیل به کشور آلمان رفت و در شهر مونیخ ساکن گشت. او در این شهر به صفوف کنفدراسیون محصلین و دانشجویان ایرانی پیوست و از همان ابتدا برای تغییر اوضاع سیاسی ایران هیچ راهی جز رفتن به ایران و مبارزه قهرآمیز تودهای با رژیم شاه تصور نمیکرد. و با این ایده بود که به تشویق زنده یاد رفیق و همرزم خود عطا کشکولی حسن آقایی همکاری خود را با سازمان انقلابی حزب توده ایران، که از کادرهای جوان جدا شده از حزب توده ایران، تاسیس یافته بود، آغاز کرد. از این تاریخ به بعد دور جدیدی از زندگی و مبارزات او شکل گرفت. او بارها علنی و مخفی به ایران رفت و با مخالفین رژیم تماس گرفت. همزمان با برگزاری اولین نشست جوانان انقلابی به سال ۱۳۴۳ که به نشست تدارکاتی سازمان انقلابی معروف گشت، همراه با رفیق عطا حسن آقا کشکولی در قیام بهمن قشقایی علیه رژیم شاه در فارس شرکت نمود. و پس از برگشت از میان قشقاییها، همراه با هیأتی برای گذراندن دوره آموزشی به چین تودهای سفر نمود. در سال ۱۳۴۴ کنفرانس دوم سازمان انقلابی در بلژیک برگزار گردید و هفت ماه بعد از این نشست یعنی در سال ۱۳۴۵ گروهی از اعضا سازمان انقلابی جهت فراگیری شیوه جنگ پارتیزانی به کوبا اعزام شدند که ایرج نیز یکی از آنان بود.

در سال ۱۳۴۷ به سازمان انقلابی خبر رسید که عدهای از جوانان انقلابی کُرد از جمله اسماعیل شریفزاده، ملا آواره و سلیمان معینی بعنوان پیشاهنگان جنبش نوپای مبارزه مسلحانه در کردستان علیه رژیم پهلوی قیام کردهاند. ایرج کشکولی همراه عده دیگری از کادرها و رهبران سازمان برای شرکت و یاری و کمک به این مبارزان به کردستان اعزام شدند. او توانست خیلی سریع در بکرهجو زبان کردی را فرا گیرد و حتی اغلب مترجم رفقای دیگر میشد. عشق او به تودهها بویژه به پیشمرگان مبارز کُرد که شبانهروز در میانشان بود، به او کمک کرد که بتواند پای صحبتهای آنها بنشیند، با آنها درد دل کند، از تجاربشان بیاموزد و به مشکلاتشان یاری برساند، زبان کردی را در خلال همین پیوند و یکی شدن با آنها به خوبی یاد گرفت. او دیگر چنان با پیشمرگان دوست و یکی شده بود که آنان "کاک اسمال" را یکی از بستگان خود میدانستند، اغلب یا تک تک در راهپیمایی با آنها گفت وگو میکرد و یا در جمعشان پای درد دلشان مینشست. کافی بود ربع ساعتی با کسی به گفت و گو بنشیند تا دل آنان را به دست بیاورد.

زندگیاش توام با تلاش و مبارزهاش بیوقفه ادامه داشت. او تلاش و مبارزه برای سوسیالیسم را هیچ وقت از پا نگذاشت. زمانی نیز مسئولیت سازمان انقلابی را در هندوستان به عهده داشت. او در سال ۱۳۵۵ برای رفتن به ایران عازم افغانستان شد تا از این طریق خود را به رفقایش در ایران برساند، که خیانت سیروس نهاوندی این برنامهاش را نقش بر آب کرد. رفیق ایرج همزمان با انقلاب بهمن ۱۳۵۷ برای شرکت در مبارزات مردم به ایران رفت و در کنفرانس چهارم سازمان انقلابی در اردیبهشت ۱۳۵۸ به عضویت دفتر سیاسی آن انتخاب شد.او در اولین کنگره حزب رنجبران در تهران در پنجم دیماه ۱۳۵۸ به عضویت دفتر سیاسی حزب انتخاب شد.

زندگی سراسر مبارزه ایرج برای بیان و نوشتن پایانی ندارد. در یک کلام میتوان گفت: زاده شد که مبارزه کند.

بعد از شکست مبارزه مسلحانه عشایر علیه رژیم جمهوری اسلامی در تابستان ۱۳۶۱ ایرج به کردستان رفت. او در کردستان از حزب رنجبران کنارهگیری کرد و در وضعیتی قرار گرفت که دیگر جایی برای خود در آن فضا نمیدید. بدون هیچ ادعا و اعتراضی، بدون این که کسی را نشانه بگیرد و مقصر بداند، با صداقت تمام از صف حزب رنجبران ایران کنار کشید و هر چند مورد بیمهری قرار گرفت ولی او همیشه برخوردش به حزب مثبت بود. هر چند که این زخم دردناک بود اما او نه تنها خم به ابرو نیاورد و کلامی نیز علیه آنها نگفت، بلکه همیشه از یاران سابق به نیکی حرف زد. ایرج سپس به فرانسه رفت و آنجا ساکن شد.

توانی عظیم و منشی والا لازم است که انسان بتواند چنین تجربه تلخ و دردناکی را تحمل کند. اما او با وجود سالیان دراز و ابتلا به انواع بیماریهای سخت، این درد درون را تحمل کرد. با آن زیست و آن را با خود به زیر خاک برد. اخلاق و صداقتش ستودنی و نمونه است.
با عرض تسلیت و همدردی به خانواده محترم کشکولی به ویژه رفیق بلقیس و عزیزانمان پرویز، ایران، بهار و سام و آنا.

درود به انسانی والا چون ایرج کشکولی
یادش همیشه گرامی باد!
چهارم مای ۲۰۲۰

*- چقدر رنگ موهات قشنگه
- آخ موها دیگر رنگی ندارند
- نه نه خیلی قشنگ شده

فرامرز پاکزاد، علی حجت، فرخ برزین، مسعود فتحی، اصغر مطلق، سیامک مؤیدزاده، عمر شیخموس، کریم پیروتی، ناصر قاضی زاده، حسن قاضی، رابعه مهین، احمد شافعی، باقر مرتضوی، زمان مسعودی، نصرت تیمورزاده، مهدی ذوالفقاری، فریدون رم، رضا مهاجر، عزیز ماملی، رئوف کعبی، عطا حسینی، پرویز مهرافشان، عطا قروی نیا، لیلا رفیع نوری، مجید مسرور، رویا بخشی، هوشنگ گلابدژ، عباس دهقان، فریبرز کشاورز، همایون توانا، پروین دهقان، فریدون جعفری، هومان کشکولی، فیروز پژهان، مهین شافعی، حسین شافعی، رحمان خادمی.

کۆچی دوایی ئیرەج کەشکۆڵی (کاک ئیسماعیل) تێکۆشەری گەورەی دۆستی کورد، لە رێبەرانی سازمانی ئینقیلابی حیزبی توودەی ئێران و دواتر حیزبی ڕەنجبەران و ڕۆڵەی بە وەفای عەشیرەتی قەشقایی

کۆچی دوایی ئیرەج کەشکۆڵی (کاک ئیسماعیل) تێکۆشەری  گەورەی دۆستی کورد، لە رێبەرانی سازمانی ئینقیلابی
حیزبی توودەی ئێران و دواتر حیزبی ڕەنجبەران و ڕۆڵەی بە وەفای عەشیرەتی قەشقایی

زۆر بە داخەوە سەر لە بەیانی ئەمڕۆ  (یەکشەمە ٣-ی مەی) ئیرەج کەشکۆڵی کە لە کوردستان بە کاک ئیسماعیل ناسراوە دوای ماوەیەکی درێژ نەخۆشی لە تاراوگەی پاریس چاوی وێک نا. کەشکۆڵی لە تەمەنی مێردمنداڵییەوە لە خەباتی سیاسی دا بەشدار بوو،لە دەرەوەی ووڵات بە شێوەی چالاک لە خەباتی کۆنفێدراسیۆنی خوێندکارانی ئێرانی دا هاوبەشی هەبوو و لە ڕاپەڕینی جنووبی ئێران لە ساڵانی ٦٤-٦٥ دا لەگەڵ نەمر عەتا کەشکۆڵی دەوری سەرەکی گێڕا.

دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٦٨ ڕێبەرایەتی سازمانی ئینقیلابی حیزبی توودەی ئێران بڕیاری دا لە خەباتی چەکدارانەی کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی ذیمۆکڕاتی کوردستان دا بەشداری بکا ، ئیرەج لەگەڵ ئەندامانی دیکەی بەڕێوەبەری ئەو ڕێکخراوەیە چوونە کوردستان بەڵام بەر لەوەی بگەنێ زۆربەی ڕێبەرانی جووڵانەوە شەهید ببوون. ئەو تێکۆشەرانە ئەگەر چی ئەو شکانەیان بە داخێکی گەورە دادەنا بەڵام هێچ گومان وڕاڕاییەکیان تێدا پێک نەهات بۆ بەشداری و پشتیوانی لە خەباتی گەلی کورد و لە باشووری کوردستان درێژەیان دا بە چالاکییەکانیان.
ئیرەج نزیکەی دووساڵ لە باشووری کوردستان لەگەڵ پێشمەرگە و وەچەی نوێ جووڵانەوەی چەپ لە باشوور لە پێوەندی دابوو.

دوای ڕووخانی ڕێژیمی شا چالاکانە بەشداری کرد لە دامەزراندنی حیزبی ڕەنجبەرانی ئیڕان دا کە بە بەشداری سازمانی ئینقیلابی و چەند گرووپی دیکەی مائویست – مارکسیست پێک هات. حیزبی ڕەنجبەران لە سەرەتاوە وەک حیزبی توودە بە هەموو شێوەیەک پشتیوانی لە جمهوری ئیسلامی دەکرد، و هەتا جمهووری ئیسلامی پێوەی نەدا وەخۆ نەهاتەوە. ژمارەیەکی زۆر لە ڕێبەرانی ئەو حیزبە گیران و تیرەباران کران ، لەوانە هووشەنگ ئەمیر پوور کە کەسایەتێکی ناسراوی ئۆپۆزیسیۆن بوو لە ساڵانی سەرەتای حەفتاکانەوە لە هەندەران.
ئیرەج هەر وەک لە کتێبی " ئاوڕێک لە بزووتنەوەی چەپی ئێران لە ناوەوە " باس دەکا لەگەڵ ئەو رێبازەی حیزبەکەیان نەبوو لە ئاست کوردستان . دواتر ئەوان داڵدەیان بۆ کوردستان برد و تەنانەت لە کوردستان لە خوڕاگری چەکدارانەش دا بە دژی ڕێژیمی نگریسی جمهووری ئیسلامی بەشدار بوون.
کاک ئیسماعیل لە بیرەوەرییەکانی دا بە دوور و درێژی ئەو قوناغە لە خەبات دەگێڕێتەوە ، دواتر کە لە حیزبی ڕەنجبەران جوێ دەبێتەوە  باشووری کوردستان بەرەو فەڕانسە بەجێ دێلێ سەبارەت بە ئاخرین دیداری لە کوردستان لەگەڵ مام جەلال دەنووسێ:
 " لە دێی سوورداش کە نزیک سەدی دووکانە چاوم بە مام جەلال کەوت.لەو دیدارە دا وەزعییەتی خۆم پێ گوت. یەک دوو نەفەر لە هاوڕێیانی حیزب، لە وانە عەلیی سادقی یش لەو دیدارە دا بەشدار بوون. دوای ڕۆیشتنی عەلیی سادقی، تاڵەبانی گوتی: " ئێستا ئێوە لە ناو خاکی عێڕاق دان  و ئەوە لەگەڵ ئەو زەمانەی لە خاکی ئێران دا بوون جیاوازە. هەر بۆیە ناچار دەبن ئیمتیازی زیاتر بدەن بە عێڕاق، حیزبی ڕەنجبەران یش هێزێکی ئەوتۆی نییە و لێرە ناتوانێ کارێک بکا." تاڵەبانی بە ئاماژە بە پێشینە و پێوەندیم لەگەڵ قەشقاییەکان لەو باوەڕە دابوو شایەد ئەگەر بچمە ئوڕووپا لەوەدا سەرکەوم کارێکیان بۆ بکەم و بە کورتی مانەوەی منی لەوێ بە بێ فاییدە دەزانی. دوای ئەو گفتوگۆیە هێندێک پارەشی بۆ ئامادە کردم و گوتی لە داهاتووش دا هەر یارمەتییەکی بمەوێ درێخی ناکا . لە وەتی کوردستانم  بە جێ هێشتووە هەر وەک جاران دۆستی یەکترین و هەر کاتێک بێتە پاریس دەیبینم. دوایین جار لە زیافەتێک دا دیتم کە هاوسەری میتێڕان، سەرۆک کۆماری پێشووی فەڕانسە بە ئیفتخاری وی لە پاریس سازی کرد بوو.

مەرگی ئیرەجی کەشکۆڵی هەر وەک چۆن بۆ بزووتنەوەی چەپی ئێران و عەشیرەتی قەشقایی خەسارێکی گەورەیە بۆ کوردستان یش لە هەر دوو بەری سنوور جێی داخ و خەفەتە. وێرای سەرەخۆشی لە هاوسەری بەڕێز بەلقیس کەشکۆڵی و منداڵەکانی ، سلاو دەنێرم بۆ  ڕەوانی پاکی تێکۆشەری گەورە کاک ئیسماعیل.

حەسەن قازی
٣-ی مەی ٢٠٢٠