Wednesday, January 26, 2011

په‌نجاوسێ ناقیس یه‌کی ئاڵبانیایی



په‌نجاوسێ ناقیس یه‌کی ئاڵبانیایی
حه‌سه‌نی قازی

به‌ پێی نامه‌یه‌کی کورت، که‌ له‌ ژماره‌ی 19ی ژانڤییه‌ی 2011ی گۆڤاری "Linguist" دا بڵاو بووه‌ته‌وه‌، ژماره‌یه‌ک له‌ ڕووناکبیرانی ئاڵبانیایی، باسی عه‌داڵه‌ت و مافیان سه‌باره‌ت به‌ "زمانی ستاندارد" پێ به‌ بابه‌تێکی بێ جێیه‌ و له‌و ڕووه‌وه‌ هه‌ڵوێستیان له‌ گه‌ڵ هه‌ڵوێستی په‌نجاوسێ ناقیس یه‌که‌کانی هه‌رێمی کوردستان جیاوازییه‌کی ئه‌وتۆی نییه‌.
به‌ڕێز بویار دیبرا که‌ وێده‌چێ لایه‌نگرێکی مافی یه‌کسانیی زمانی بێ له‌ ئاڵبانی له‌ نامه‌یه‌ک دا بۆ "Linguist " ئه‌و بابه‌ته‌ ئاوا باس ده‌کا:
" عه‌داڵه‌ت" له‌ ستاندارد کردنی زمان دا

ده‌سته‌یه‌کی 40 که‌سی له‌ ڕووناکبیرانی نێو به‌ده‌ره‌وه‌ له‌ ئاڵبانی،که‌ هێندێکیان زمانه‌وان و ئه‌وانیدییان نووسه‌ر،وه‌رگێڕ،پرۆفێسۆری زانستی کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕووناکبیرن به‌یاننامه‌یه‌کیان بڵاو کردووه‌ته‌وه‌ و تێیدا ئه‌و داوخوازییه‌ی که‌ له‌و کۆنفرانسه‌ی دوایی زماندا کراوه‌ واته داوخوازی ‌" وه‌به‌ر گرتنی سیاسه‌تی پێویست بۆ باشتر کردن و ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی زمانی ستاندارد" شه‌رمه‌زار ده‌که‌ن. ئه‌وانه‌ی کۆنفرانسه‌که‌یان ڕێک خستبوو باسی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن ڕێگایه‌کی ئه‌وتۆ ببیندرێته‌وه‌ بۆ هێنانه‌ نێوی توخمی ئاڵبانیایی ژووروو (Gegh) بۆ نێو زمانی ستاندارد، که‌ به‌ ته‌واوی له‌ سه‌ر بنه‌مای زاراوه‌ی خوارووی زمانی ئاڵبانی واته‌ (Tosc) هه‌ڵنراوه‌. چه‌مکی ده‌وڵه‌مه‌ندکردنی ئه‌ڵبانیایی ستاندارد له‌وه‌تا هه‌ڵوه‌شانی کۆمۆنیزم له‌ به‌رایی 1990کاندا جێی مشتوومڕی به‌رده‌وام بووه‌.

به‌یاننامه‌که‌ له‌ گه‌ڵ شتی دیکه‌ دا ده‌ڵێ:

" ئیدیعای ئاوا ده‌کرێ که‌ له‌ فۆڕم پێدانی زمانی ستاندارد دا له‌هجه‌ی باکووری وه‌پشت گوێیان خراوه‌ و بێ عه‌داڵه‌تی له‌گه‌ڵ کراوه‌. ئێمه‌ لێره‌ دا به‌ ڕوونی ڕاده‌گه‌یێنین " عه‌داڵه‌ت" و "بێ عه‌داڵه‌تی" له‌ بواری دیکه‌ی ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی دا بۆ پیاده‌ کردن ده‌بن ، نه‌ک له‌ دروست کردنی زمانه‌ ستاندارده‌کان دا." و له‌ سه‌ر ڕوونکردنه‌وکه‌یان به‌رده‌وام ده‌بن و ده‌ڵێن:
" ئه‌وانه‌ی لێره‌ دا باسی " عه‌داڵه‌ت " ده‌که‌ن پێیان وایه‌ ده‌بێ‌ گشت شێوه‌زاره‌ هه‌رێمی و ئه‌ده‌بییه‌کانی له‌هجه‌ی جیاواز که‌متازۆر به‌ شێوه‌یه‌کی ڕێژه‌یی له‌ سازکردنی زمانی ستاندارد دا به‌شدار بن یان به‌ تۆبزی تێکه‌ڵ بکرێن و به‌شێوه‌یه‌کی ده‌ستکرد زمانی ستاندارد له‌ له‌هجه‌ی جیاواز ساز بکرێ . کارێکی ئه‌وتۆ سه‌باره‌ت به‌ هیچکام له‌ زمانه‌کانی دنیا نه‌کراوه‌، جا بۆیه‌ له‌ مه‌ڕ نموونه‌ی ئاڵبانیش کاری کرانێ نییه‌."

به‌ڕێز بویار دیبرا له‌ کۆتایی دا له‌ "Linguist" ده‌پرسێ: " پرسیاری من ئه‌وه‌یه‌ : داخودا ئه‌وه‌ ڕاسته‌‌ له‌ هه‌موو لایه‌نه‌کانی حه‌وڵ دان بۆ ستاندارد کردن یان زمانی ستاندارد بۆخۆی دا بیری "عه‌داڵه‌ت" بیرۆکه‌یه‌کی نه‌بان بێ‌ و شیاوی پیاده‌ کردن نه‌بێ؟"

Saturday, January 22, 2011

نوتقی جه‌نابی پێشه‌وا و ڕه‌ئیس جمهووری به‌رزی کوردستان


نوتقی جه‌نابی پێشه‌وا و ڕه‌ئیس جمهووری به‌رزی کوردستان
[به‌ بۆنه‌ی دووی ڕێبه‌ندان]

کوردستان مه‌وقه‌عییه‌تی جوغرافیاییه‌کی مه‌خسووسی هه‌یه‌ که‌ بێ پسانه‌وه‌ و بێ ئه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ و میلله‌تێکی که‌ له‌ نێویاندا فاسیل و لێکیان بپچڕێته‌وه‌، کورد به‌ سه‌ریه‌که‌وه‌ و پێکه‌وه‌ سکوونه‌تیان تێیدا هه‌یه‌ و دارای مالیکییه‌تی میللین ده‌وێدا. به‌سه‌رهات و سه‌وابیقی تاریخییان یه‌که‌ و عوموومه‌ن تێیدا شه‌ریکن. خاوه‌نی ئاداب و عادات و ڕسوومی میللییه‌کی وان که‌ هیچ جۆره‌ سه‌ده‌مه‌ و حه‌وادسێک نه‌یتوانیوه‌ سستییه‌ک لە‌ بناغه‌ی میللییه‌تی ئه‌واندا په‌یدا بکا.
کورد له‌ قه‌دیم ڕا هه‌زاران پادشا و حوکمدار و ته‌شکیلاتیان بووه‌. هه‌ر له‌م کوردستانی ئازادی ئێستا دا بنه‌ماڵه‌ی ئومه‌رای موکری که‌ سه‌رسلسله‌ی ئه‌وان ئه‌میر سه‌یفودین بووه‌ تا (1020ی کۆچی) بئلئیستیقلال ئه‌میر سه‌یفودین، سارم به‌گ، شێخ حه‌یده‌ر،ئه‌میر به‌گ، ئه‌میر پاشا، تا ده‌گاته‌ قوباد خان به‌ ده‌سته‌ڵات و قودره‌ته‌وه‌ حکوومه‌تیان کردووه‌.
میلله‌تی ڕه‌شید و به‌ غیره‌تی کورد له‌ هه‌موو ده‌ور و زه‌مانێکدا هه‌ر که‌س خه‌یاڵی ئیستیلای نیشتمانی ئه‌وانی بووبێ به‌ره‌نگاری بوون و به‌ربه‌ره‌کانییان کردووه‌ و له‌ هیچ فیداکارییه‌ک ده‌ستیان دانه‌نه‌واندووه‌. له‌ پاش له‌ ده‌ستچوونی سه‌لته‌نه‌ت و حوکمداریشیان بۆ وه‌گیرخستنه‌وه‌ی ئیستیقلال و ئازادی قوربانیان داوه‌ و له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ هه‌میشه‌ له‌ موباره‌زه‌ و مله‌ دا بوون هیچ جۆره‌ ئه‌زییه‌ت و ئازارێک نه‌ماوه‌ نه‌ی چێژن و نه‌ی بینن.
له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ش هه‌موو کوێره‌وه‌ری و کوشتن و بڕینێکیان ته‌حه‌مول کردووه‌ و قه‌ت له‌ ئامانج و ئاره‌زووی خۆیان شل نه‌بوونه‌وه‌ و له‌ ڕێی وه‌ده‌ست خستنه‌وه‌ی ئازادیدا ووچانیان نه‌داوه‌، به‌ دڵێکی ئه‌وه‌نده‌ به‌هێز و عه‌زمێکی هێنده‌ سابیته‌وه‌ تێکۆشاون تا ئێستا هێزێکی وا په‌یدا نه‌بووه‌ بتوانێ تێکڕا خه‌فه‌یان بکا، میره‌ کوێره‌یان کوشتووه‌ بابان سه‌ریان هه‌ڵداوه‌، بابانیان بێده‌نگ کردووه‌ ئه‌رده‌ڵان بڵیند بوون، ئه‌وانیان له‌ عه‌رزی داوه‌ بتلیسی به‌رز بوونه‌وه‌ و هه‌زاری دیکه‌ی وه‌ک ئه‌وان.
تا له‌ودواییانه‌ دا له‌ پاش شه‌ڕی به‌ینولمیله‌لی پێشووه‌وه‌ که‌ دیکتاتۆری ئێران و تورکیا هاتنه‌ سه‌ر کار و زمان و عادات و مه‌زهه‌ب و خسووسییاتی میللی کوردیان به‌ جارێک لاواز و کز و که‌نه‌فت کرد، له‌ هیچ وه‌حشییه‌ت و دڕنده‌ییه‌ک ڕانه‌وێستان، خوێندن و نووسینی زمانی کوردی مه‌منووع و پۆشینی لیباسمان قه‌ده‌غه‌ بوو.
نه‌یان ده‌هێشت له‌ هیچ جۆره‌ مه‌زایا و حقوقێکی به‌شه‌رییه‌ت به‌شمان ببێ، ڕێگای فێر بوونی عیلم و سه‌نعه‌تیان لێ بڕیبووینه‌وه‌. هه‌ر رۆژه‌ به‌ به‌هانه‌یه‌ک و هه‌ر ده‌مه‌ی به‌ ته‌شقه‌ڵه‌یه‌ک ده‌سته‌ ده‌سته‌ و پۆل پۆل کوردی هه‌ژارو به‌دبه‌ختیان حه‌بس و ته‌بعید ده‌کرد و ده‌یان کوشتن و له‌ به‌ینیان ده‌بردن، حاسڵ و ده‌سڕه‌نجی ئه‌و میلله‌ته‌ بێچاره‌یان ده‌برد بۆخۆیان و ئه‌وانیشیان برسی و تینوو ڕووت و قووت ده‌هێشته‌وه‌.
تا له‌ شه‌هریوه‌ری 1320 دا فریشته‌ی ئازادی ده‌زگای دیکتاتۆری و فاشیستی ڕه‌زاخانی تێک شکاند،کورد سه‌ری له‌و هه‌موو فشار و ئه‌زییه‌ته‌ که‌مێ فارغ بوو،فه‌وری ئیحساسی کرد چۆن ده‌بێ له‌ فورسه‌ت ئیستیفاده‌ بکات و ڕێگای سه‌لاح و وه‌ده‌ست خستنی ئازادیی ئه‌و میلله‌ته‌ چییه‌ و چ بکا؟ پیاوانێکی به‌ بیر و هۆش و به‌شه‌ره‌ف که‌ زۆر له‌ مێژ بوو خوێناوی دڵی خۆیان ده‌خوارده‌وه‌ و بۆ زه‌لیلی ئه‌و میلله‌ته‌ دووکه‌ڵ له‌ ده‌روونیان ده‌هاته‌ ده‌رێ زۆر زوو ته‌شخیسیان دا که‌ وه‌ختی کاره‌ و له‌و فورسه‌ته‌ ده‌بێ به‌هره‌ وه‌رگیرێ و ئه‌وه‌ ته‌واو ئه‌و ڕۆژه‌یه‌ که‌ پشتاوپشتمان چاوه‌ڕوانی بوون. یه‌کجار و خێرا، بێوچان و ڕاوێستان، ده‌ستیان به‌ کار کرد، حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستانیان ته‌شکیل دا و به‌ ده‌ستوبرد خه‌ریکی کاروباری میللی بوون و به‌چاوێکی وورد و به‌دیققه‌ت ئیحتیاج و پێداویستی کوردیان ته‌شخیس و به‌دی کرد.
له‌ پێش هه‌موو شتێکدا ئیختیلافات و دووبه‌ره‌کانی عه‌شاییری که‌ به‌ ده‌سیسه‌ و حیله‌بازی ئیستیعمارچی و دیکتاتۆران بۆ ئیستیسمار و خواردن و کڕووساندنه‌وه‌ی ئه‌و میله‌ته‌، به‌ قه‌ولی خۆیان( تفرقه‌ بیانداز و حکومت کن ) ده‌به‌ینی خستبوون و تا ئه‌ندازه‌یه‌ک ئه‌و ئاوره‌ بڵێسه‌ی ساندبوو برای دایکوبابی له‌ یه‌ک ترازاندبوو به‌ کولی له‌ گۆڕێ هه‌ڵگیرا و نێوی عه‌شیره‌ت و ته‌وایف و هه‌رچی ئه‌سبابی ئه‌و نیفاق و پڕش و بڵاویه‌ بوو فڕێ درا و عوموومه‌ن له‌ ژێر ناوی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان دا کۆبوونه‌وه‌ و یه‌ک دڵ و یه‌ک زمان تێکڕا به‌ره‌و ئامانجی ئازادی که‌وتنه‌ ڕێ.
زمانی زگ ماکمان که‌ له‌گه‌ڵ شیری دایک تێکه‌ڵی خوێن و گۆشتی ئێمه‌ بووه‌ له‌ زه‌مانی دیکتاتۆری دا سه‌خت قه‌ده‌غه‌کرابوو، زمانی فارسی به‌ زۆر ته‌حمیلی ئێمه‌ و منداڵه‌کانمان ده‌کرا و ئه‌و کاره‌ پتر سه‌به‌بی پاشکه‌وتنی کورد بوو، له‌ مه‌داریسدا ڕه‌سمییه‌تمان پێدا و خوێندن و ته‌حسیلمان به‌ سه‌بک و ته‌رتیبی دنیا خسته‌ سه‌رباری کوردی – چه‌ند مه‌دره‌سه‌ی کچان و کوڕانمان کرده‌وه‌،مه‌دره‌سه‌ی شه‌وانه‌مان داییر کرد و کتێب به‌ زمانی کوردی ته‌رجومه‌ کران.چه‌ند سه‌د کوڕ و کچ و پیاوی گه‌وره‌ له‌ مه‌داریسی شه‌وانه‌ و ڕۆژانه‌ به‌ زمانی کوردی ده‌خوێنن له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی شه‌ش حه‌وت ساڵ خه‌ریکی خوێندن و فێربوونی فارسی بن له‌ مانگێک و دوو مانگدا ده‌بنه‌ خوێنده‌وار و هه‌موو شتێک ده‌خوێننه‌وه‌ و ده‌نووسن. بۆ ناساندنی لیاقه‌تی میلی و وه‌ده‌رخستنی حه‌یاتی ئه‌ده‌بی و فه‌رهه‌نگی کورد و بۆ ڕاگه‌یاندنی هاواری خۆمان به‌ گوێی دنیای به‌شه‌رییه‌ت و عه‌داڵه‌ت موحتاجی وه‌سیله‌ی چاپ و بڵاو کردنه‌وه‌ بووین.چاپخانه‌ی زۆر چاک ته‌ئسیس کرا و دامه‌زرا، له‌ شاری خۆماندا، به‌ زمانی خۆمان به‌ چاپخانه‌ی خۆمان گۆوار و ڕۆژنامه‌ ده‌رده‌چێ و بیر و فکر و داخوازی ئێمه‌ له‌ دنیا دا بڵاو ده‌کاته‌وه‌.
حاسڵ و به‌روبووی ئێمه‌ که‌ میقدارێکی زۆر و زه‌وه‌ند و به‌ قیمه‌ت بوو به‌ فیڕۆیی له‌ ده‌ستیان ده‌ر ده‌هێناین و ده‌ستی ئیستیعمار سه‌دێکی له‌ پێش ئێمه‌ و بازاری دنیا دروست کرد بوو، ڕێگای حه‌لمان دییه‌وه‌ و ته‌جاره‌ت و ئیقتیسادییاتی کوردستان زۆر باش ته‌ئمین کرا.
له‌ زه‌مانی دیکتاتۆریدا که‌ هه‌موو عه‌وارزێکیان لێ ده‌ساندین که‌م و زۆر وه‌سیله‌ی له‌ش ساغی و موعاله‌جه‌، نه‌ حه‌کیم، نه‌ دەر‌مان، نه‌ مه‌ریزخانه‌یان بۆ ساز نه‌کردین،ئێمه‌ بۆخۆمان مه‌ریزخانه‌ی زۆر باش به‌و زووانه‌ داییر ده‌که‌ین و له‌ش ساغی ووڵاتمان ته‌ئمین ده‌بێ. هێزێکی میللی مان ته‌شکیل داوه‌ که‌ به‌ شه‌جاعه‌تێکی ته‌واو حازره‌ دیفاع له‌ نیشتمان بکا.
دیاره‌ موه‌فه‌قییه‌تی ئێمه‌ سه‌راسه‌ر له‌ عه‌ینی مه‌ڕامی دێمۆکڕاسی و له‌ نه‌تیجه‌ی فه‌عالییه‌تی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان و پشتیوانی عاله‌می دێمۆکڕاته‌. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ به‌ دڵ و به‌ناو ده‌ڵێین: بژی موئه‌سیسینی دێمۆکڕات.
میلله‌تی کورد هه‌زاران سه‌د و به‌رهه‌ڵستی سه‌خت و سه‌هه‌نده‌ی له‌ ڕێدا بوو. ده‌سته‌ و دایه‌ره‌ی دیکتاتۆری بێ ووچان کارشکێنی ئێمه‌یان ده‌کرد و له‌ هیچ نامه‌ردییه‌ک ڕانه‌ده‌وه‌ستان.ئیجتیلافاتی عه‌شاییر بۆ داخڵیش ئیشکاڵێکی گه‌وره‌ بوو بۆ ئێمه‌.ئه‌مما ئه‌وانه‌ هێچ کامێکیان نه‌یان توانی پێش به‌ ئێمه‌ بگرن، به‌ دڵێکی به‌هێز پایه‌داریمان کرد و ئیدامه‌مان به‌ فه‌عالییه‌تی خۆمان دا تا ئیستیقلال و ئازادی نه‌ته‌وه‌ی کوردمان به‌ ده‌ست هێنا.
دیاره‌ به‌قایایه‌کی ئه‌و خه‌ته‌راته‌ش که‌ ماوه‌ چ له‌ داخڵدا و چ له‌ خارجدا میله‌تی کورد موباره‌زه‌ی خۆی له‌ گه‌ڵیان ئیدامه‌ پێ ده‌دا و به‌ پشتیوانی خودا موزه‌فه‌ر و مه‌نسوور ده‌بێ.
ئه‌و ڕۆ له‌ نمایه‌نده‌کانی ته‌واوی نه‌واحی و نوقاتی کوردستان بێ ڕعایه‌تی ته‌به‌قات ئه‌عه‌م له‌ ئاغا و ڕه‌عێت و گه‌وره‌ و چووک کۆ بوونه‌وه‌ و یه‌ک دڵ و یه‌ک زمان هاواری دێمۆکڕاسی ده‌که‌ن و به‌ ڕێی دێمۆكڕات دا ده‌ڕۆن ، قودره‌ت و قوه‌تی دێمۆکڕات نیشان ده‌دا.
*******
پاش ته‌واو بوومی نوتقی جه‌نابی پێشه‌وا له‌ تریبوون هات بێته‌ خوارێ عه‌بدول که‌رباسی (عه‌بدول ئه‌و که‌سه‌یه‌ که‌ ڕۆژی هه‌ڵکردنی ئاڵا گایه‌کی به‌ سه‌د تمه‌ن کڕی و له‌ به‌رامبه‌ری ئاڵا دا کردی به‌ قوربانی) که‌ به‌ ئه‌سله‌حه‌وه‌ له‌ پشت تریبوون ڕاوه‌ستابوو شانی دانواند که‌ جه‌نابی پێشه‌وا پێ له‌ سه‌ر شانی دانێ و بێته‌ خوارێ به‌ڵا له‌ به‌ر خووی ته‌وازوع که‌ له‌ ڕه‌وشتی مومتازی پێشه‌وای به‌رزه‌ قوبووڵی نه‌فه‌رموو و بۆخۆی هاته‌ خوارێ. له‌م کاته‌ دا ته‌واوی عه‌شاییر و خه‌ڵکی شاری هوروژمیان هێنا و هه‌موو ده‌ستیان ماچ کرد و به‌یعه‌تیان ده‌گه‌ڵ کرد، به‌ جۆرێ خه‌ڵک ده‌وره‌یان گرتبوو که‌ ماوه‌ی ساتێک نه‌ده‌بیندرا که‌ جه‌نابی پێشه‌وا له‌ کوێیه‌ و له‌ ماوه‌ی سێ ڕۆژ مه‌راسیمی به‌یعه‌ت بێ ووچان ده‌وامی بوو.

سه‌رچاوه‌:جێژنی سه‌ربه‌خۆیی و ئیستیقلالی کوردستان یا دره‌وشینی ئه‌ستێره‌ی خۆشبه‌ختی کوردان
کۆکه‌ره‌وه‌: سه‌یید محه‌مه‌دی حه‌میدی
ڕۆژنامه‌ی کوردستان، ژماره‌ی 10، دووشه‌مۆ 15ی ڕێبه‌ندان و ژماره‌ی 11،چوارشه‌مۆ 17ی ڕێبه‌ندانی
1324ی هه‌تاوی / 4 و 6ی فێورییه‌ی 1946ی زایینی.
وێنه‌، له‌ کتێبی: "كوردستان له‌ سێبه‌ری مێژووو دا " وه‌رگیراوه‌، ئه‌ویش له‌ ویلیام ئیگلتن ی کوڕی وه‌رگرتووه‌.

Friday, January 14, 2011

سەفەری دەستەی نوێنەرایەتی ئازەربایجان و کوردستان بۆ تاران


سەفەری دەستەی نوێنەرایەتی ئازەربایجان و کوردستان بۆ تاران
بۆ وتووێژی لەگەڵ دەوڵەتی نێوەندی و کابینەی ئەحمەدی قەوامولسەلتەنە
یەکشەمۆ ٨ی بانەمەڕی ١٣٢٥ی هەتاوی/ ٢٨ی ئاوریلی 1946ی زایینی

حەسەنی قازی

کۆماری کوردستان و حکوومه‌تی نیشتمانی ئازه‌ربایجان له‌ ڕۆژی سێشه‌مۆ 3ی بانه‌مه‌ڕی 1325ی هه‌تاوی په‌یمانی " یه‌که‌تی و برایه‌تی حکومه‌تی ملی کوردستان و آذربایجان" یان واژۆ کردووه‌. به‌ دوای ئه‌وه‌ دا قازی محه‌مه‌د چه‌ندین ڕۆژ له‌ ته‌ورێز ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ ڕێوڕه‌سمی کرانه‌وه‌ی ڕادیوی ده‌نگی ئازه‌ربایجان دا به‌شداری کردووه‌ و هه‌ر وه‌ها له‌ گه‌ڵ میرجه‌عفه‌ری پیشه‌وه‌ری ڕێبه‌ری فیرقه‌ی دێمۆکڕاتی ئازه‌ربایجان و سه‌رۆک وه‌زیری حکوومه‌تی نیشتمانی ئازه‌ربایجان مانۆری هێزی فیداییان له‌ شاگۆلی ته‌ورێز به‌ سه‌ر کردووه‌ته‌وه‌.له‌ کاتی سه‌فه‌ری میرجه‌عفه‌ری پیشه‌وه‌ری سه‌رۆکوه‌زیری حکوومه‌تی نیشتمانی ئازه‌ربایجان و ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی ئازه‌ربایجان و کوردستان بۆ تاران، پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د له‌ فڕۆکه‌خانه‌ی ته‌ورێز پیشه‌وه‌ری و هاوڕییانی به‌ڕێ کردووه‌. به‌ پێی نووسراوه‌یه‌ک ‌ له‌ ژێر سه‌رنووسی " طیاره‌ میدانیندا " ‌که‌ له‌ ژماره‌ی 185ی ڕۆژنامه‌ی آذربایجان ئۆرگانی فیرقه‌ی دێمۆکڕاتی ئازه‌ربایجان دا بڵاو بووه‌ته‌وه‌ (دووشه‌مۆ 9-ی بانه‌مه‌ڕی 1325ی هه‌تاوی/ 29-ی ئاوریلی 1946)له‌و ڕێوڕه‌سمه‌ دا هه‌م پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د و هه‌م میرجه‌عفه‌ری پیشه‌وه‌ری سه‌رۆکوه‌زیری ئازه‌ربایجان قسه‌یان کردووه‌. ڕۆژنامه‌ی ئازه‌ربایجان ووته‌کانی پێشه‌وا قازی محه‌مه‌دی به‌م شێوه‌یه‌ بڵاو کردووه‌ته‌وه‌:

.... دوایه‌ ئاغای شه‌بوسته‌ری ڕایگه‌یاند: ده‌رفه‌تی قسه‌ کردن ده‌درێ به‌ ڕێبه‌ری گه‌وره‌ و پێشه‌وای برا کورده‌کانمان جه‌نابی قازی محه‌مه‌د. ئاغای قازی محه‌مه‌د ده‌ناو چه‌پله‌و هه‌ر بژی ئاماده‌بوان دا ده‌ستی به‌ قسه‌کانی کرد و
گوتی: "ئه‌من زۆر به‌ داخه‌وه‌م له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی زمانی ئازه‌ربایجانی باش نازانم، له‌و هه‌لومه‌رجه‌ ناسکه‌ دا ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌م نییه‌ به‌و زمانه‌ بۆچوونه‌کانم بڵێم. ئێستا که‌ جه‌نابی ئاغای پیشه‌وه‌ری به‌ نوێنه‌رایه‌تی نه‌ته‌وه‌ی ئازه‌ربایجان ده‌چێته‌ تارانێ، پێمخۆشه‌ بێڵم‌ به‌ڕێزیان هه‌ر نوێنه‌ری گه‌لی ئازه‌ربایجان نییه‌ به‌ڵکوو نوێنه‌ری نه‌ته‌وه‌ی کوردیشه‌( چه‌پڵه‌ لێدان و هوریا کێشان). ئه‌مڕۆ گه‌لی ئازه‌ربایجان و گه‌لی کورد له‌ نێو خۆیاندا یه‌که‌تییه‌کی پته‌ویان دامه‌زراوندووه‌ و ئه‌و یه‌که‌تییه‌ ده‌رفه‌تیان پێ ده‌دا به‌ لێوه‌شاوییه‌وه‌ به‌رگری له‌ مافی یه‌کتری بکه‌ن. له‌و پێوه‌ندییه‌ دا ئێمه‌ش له‌ گه‌ڵ ئه‌م ده‌سته‌یه‌ به‌ نوێنه‌رایه‌تی گه‌لی کورد دوو نوێنه‌ر ئاغای محه‌مه‌دحوسێن خانی سه‌یفی قازی و ئاغای سه‌دری قازی ده‌نێرینه‌ تارانێ. ئه‌و نوێنه‌رانه‌ له‌ لایه‌ن ئێمه‌وه‌ ده‌چنه‌ ئه‌وێ و نه‌ته‌وه‌که‌مان داوخوازی به‌رپرسیاره‌تییان لێ ده‌کا. ئه‌وان ده‌بێ به‌ شێوه‌یه‌ک بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئێره‌ که‌ هه‌م ڕێز و حورمه‌تی میله‌ت به‌ره‌و لای خۆیان ڕاکێشن و هه‌م له‌ مێژووش دا نێوێکی گه‌وره‌ بۆ خۆیان وه‌ده‌ست بهێنن. ئه‌من له‌ به‌ر که‌می کات کۆتایی ده‌هێنم به‌ قسه‌کانم و داواتان لێده‌که‌م به‌سڵامه‌تی نوێنه‌ره‌ خۆشه‌ویسته‌کانمان له‌ هوڕا ده‌ن . - ده‌نگی هوڕا و چه‌پله‌ و به‌شینه‌وه‌ی به‌ هه‌زاران ده‌سته‌ گوڵ
میر جه‌عفه‌ری پیشه‌وه‌ری له‌و ڕێوڕه‌سمه‌ دا وه‌ک دوایین که‌س قسه‌ی کردووه‌ و له‌ به‌شی کۆتایی ووتاره‌که‌ی دا
ده‌ڵێ: " بابه‌تێکی دیکه‌ی گرینگیش هه‌یه‌ که‌ له‌ ڕوانگه‌ی ده‌سته‌به‌ری بناغه‌ی ئازادییه‌که‌مان، ئابووری، بیروڕا و ئیده‌ئاله‌وه‌ و له‌و ڕێبازانه‌‌ دا یه‌کێک له‌ مه‌سه‌له‌ هه‌ره‌ گرینگه‌کانی ئێمه‌یه‌. ئه‌ویش بریتییه‌ له‌و یه‌که‌تی و یه‌کایه‌تییه‌ی وا‌ له‌ نێوان ئێمه‌ و برا کورده‌کانماندا هه‌یه‌. هه‌تاکوو ئێستا سیاسه‌تی کۆنه‌په‌رستانه‌ هه‌وڵیان ده‌دا‌ دووبه‌ره‌کی بخه‌نه‌ ناو ئه‌و دوو میله‌ته‌ نه‌جیبه‌، ئیدی ئه‌و دووبه‌ره‌کییه‌ نه‌ماوه، برایانی کوردمان به‌ سه‌رنێزه‌کانی خۆیان سنووره‌کانی ئێمه‌ ده‌پارێزن و ئێمه‌ش سنووره‌کانی ئه‌وان ده‌پارێزین. ئه‌و دوو نه‌ته‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ بژین و بمێننه‌وه‌، ده‌بێ یه‌ک بگرن.بنچینه‌ی سه‌رکه‌وتنی ئێمه‌ به‌ یه‌که‌تی ئه‌و دوو نه‌ته‌وه‌یه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌.ئاغای محه‌مه‌دی قازی پێشه‌وای گه‌لی کورد ئێستا یه‌ک له‌ بڵیمه‌ته‌کانی ووڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاته‌، به‌ڕێزیشیان له‌و ڕاستییه‌ تێگه‌یشتوون.ئێمه‌ له‌ داهاتوو دا ده‌ست له‌ ده‌ستی یه‌کتری دا نه‌ته‌وه‌ی کورد و گه‌لی ئازه‌ربایجان که‌ به‌ساڵان سووکایه‌تیان پێ کراوه‌ و چه‌وسێندراونه‌ته‌وه‌ به‌ ته‌واوی ئازاد ده‌که‌ین ( چه‌پڵه‌ لێدان و هوریا کێشان)
بژی گه‌لی ئازه‌ربایجان !
بژی ئازادی ! - چه‌پڵه‌ لێدان و به‌شینه‌وه‌ی ده‌سته‌ گوڵ





Friday, January 7, 2011

دەستەی نوێنەرایەتی کوردستان لە تەورێزێ بۆ بەڕێکردنی ئەڕتەشی سوور



بەشداری دەستەی نوێنەرایەتی کۆماری کوردستان و هێزی پێشمەرگە لە ڕێو ڕەسمی بەڕێ کردنی لەشکری سوور لە تەورێزێ.

حەسەنی قازی

بە پێی ڕێکەوتن و بەیاننامەی هاوبەشی سادچیکۆف سەفیری شووڕەوی لە ئێران و ئەحمەدی قەواموسەلتەنە سەرەۆکوەزیری ئێران کە لە ١٥ی خاکەلێوەی ١٣٢٥ی هەتاوی ( ٤ی ئاوریلی ١٩٤٦) لە نێوانیان دا ئیمزا کرا، لە گەڵ شتی دیکە دەبوو ئەڕتەشی سوور لە ماوەی ٤٥ ڕۆژان دا خاکی "ئێران" بە جێ بهێڵێ. وەک زیائەدینی ئەلەمووتی لە کتێبی "فصولی از تاریخ مبارازات سیاسی و اجتماعی ایران و جنبشهای چپ. شرکت انتشارات چاپخش،١٣٧٠"دا دەنووسێ:" دوایین بەشی ئەو ئەڕتەشە لە ١٥ی بانەمەڕی ١٣٢٥ی هەتاوی (٥ی مانگی مەی ١٩٤٦) لە تەورێزێ وەرێکەوتن ". به‌ر له‌وه‌ی که‌ دوایین به‌شه‌کانی ئه‌ڕته‌شی سوور خاکی ئازه‌ربایجان به‌ جێ بهێڵن به‌پێی نووسراوه‌یه‌کی ڕۆژنامه‌ی آذربایجان ( ژماره‌ی 186، 10ی بانه‌مه‌ڕی 1325/30 ئاوریلی 1946 دەستەڵاتدارانی حکوومەتی نیشتمانی ئازەربایجان له‌ ڕۆژی 7ی بانه‌مه‌ڕی 1325 ( 27ی ئاوریلی 1946) میواندارییەکی گەورە ساز دەکەن و بە شێوەی ڕەسمی بەڕێیان دەکەن.
دەستەیەکی نوێنەرایەتی کۆماری کوردستان بە سەرۆکایەتی سەیید محەمەدی تەهازادە معاونی سەرۆکی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان و سەدیقی حەیدەری مودیری کوللی ئینتیشارات و تەبلیغاتی کوردستان لە گەڵ پەلێک پێشمەرگە دەچنە تەورێزێ و لەلایەن کۆماری کوردستانەوە لەو ڕێو ڕەسمە دا بەشداری دەکەن.
لە ژمارەی ٢٠٣ ڕۆژنامەی آذربایجان دا ( یەکشەمۆ ٢٩ی بانەمەڕی ١٣٢٥) وێنەی سەید محەمەدی تەهازادە لە جلو بەرگی نیزامی و بە دەرەجەی سەرپۆلی ٢ [ ئەندامانی کۆمیتەی نێوەندی حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان، کاتێک بەرگی نیزامییان دەبەر کردووە دەرەجەیان سەرپۆلی ٢ بووە] و سەدیقی حەیدەری دەبینین لەوحەیەکیان بە دەستەوەیە کە وێنەی چەندین کەسایەتی نیزامی شووڕەوی لە سەر هەڵکەندراوە. لە بن ئەو وێنەیە نووسراوە." نموونەیەک لەو دییاریانەی کە دراوە بە ئەڕتەشی سوور". لە ژمارەی ٢٠٤ی آذربایجان دا (سێشەمۆ ٣١ی بانەمەڕی ١٣٢٥ی هەتاوی) وێنەی پۆلێک پێشمەرگەی کورد کە لەو ڕێو ڕەسمە دا بەشدارییان کردووە بڵاو کراوەتەوە و لە بنی نووسراوە : " لە دەستە چەکدارەکانی گەلی قارەمانی کورد".
ماڵپەڕی " Critical Past LLC " کە ماڵپەڕێکئ ئەمریکاییە لە ساڵی ٢٠١٠ فیلمێکی بەڵگەیی ٧ دەقیقەیی ڕووسی بڵاو کردووەتەوە کە کشانەوەی ئەڕتەشی سوور لە هێندێک لە شارەکانی ئازەربایجان و هێندێک ناوچەی کوردستان نیشان دەدا. لەو فیلمە دا چەند دیمەن لە و دیمەنانەی کە لە ڕۆژنامەی ئازەربایجان دا بڵاو کراوەتەوە دەبینین لە گەڵ وێنەی کەشەفێکی زێو کە بە نیشانەی سپاس و پێزانی لە لایەن حیزبی دێمۆكراتی کوردستانەوە پێشکێش بە فەرماندەرانی لەشکری سوور کراوە. لە سەر ئەو کەشەفە زێوە بە کوردی و بە ڕووسی ئەم ووتانە هەڵکەندراوە:
" چونکە لە مانەوەی لەشکری سور لە کوردستاندا گەلی کورد لە آکار و پیاوەتی وان زۆر مەمنونە. ئەورۆ کە دەرونەوە ئەوا ئەو دیاریە بۆ بیرەوەری لە لایەن حزب دمکرات کوردستانەوە [ پێشکێش دەکرێ].بەداخەوە لە بەر ئەوەی لە فیلمەکەدا ئەو دیمەنە گشتی دەر ناکەوێ لە وانه‌یە ئەوە هەر بەشێک بێ لە دەقە کوردییەکە.
جێی ئاماژەیە لە دەقی ڕووسی ئەو فیلمە دا بە ڕوونی باسی بەشداری دەستەی نوێنەرایەتی کوردستان لەو ڕێوڕەسمە دا کراوە.ئەم وێنە مێژوویانە برگەیەکی دیکە لە مێژووی کۆماری کوردستانمان بۆ ڕوون دەکەنەوە. لە خوارەوە کۆپی وێنەکانی ڕۆژنامەی آذربایجان و کریتیکاڵ پاست ئێل ئێل سی دەبینن .







Saturday, December 25, 2010

هێمن و هەژار لە ڕۆژنامەی آذربایجان دا




هێمن و هەژار لە ڕۆژنامەی آذربایجان دا

ڕۆژنامەی آذربایجان وەک بڵاوکەرەوەی بیری فیرقەی دێمۆکراتی ئازەربایجان ٣٧٠ ژمارەی لێ بڵاو بووەتەوە. ژمارەی یەکەمی لە ١٤ی خەرمانانی ١٣٢٤ی هەتاوی و دوایین ژمارەی لە ٢٠ی سەرماوەزی ١٣٢٥ی هەتاوی بڵاو کراوەتەوە، واتە ڕۆژێک بەر لە تێکچوونی حکوومەتی نیشتمانی. لەیەکێک لەو ژمارانەی ئازەربایجان دا زانیارییەک دەخوێنینەوەتا ئەو جێگایەی من بزانم تا ئێستا لە هیچ سەرچاوەیەک لە مەڕ مێژووی کۆماری کوردستان دا ئاماژەی پێ نەکراوە ئەویش هەڵبژاردنی حاجی مستەفای داودی یە وەکوو ئەندامی هەیئەت ڕەئیسەی کونگرەی میللی ئازەربایجان. ئازەربایجان باسی چەند سەردان و دیداری پێشەوا قازی محەمەد لە تەورێز و هەر وەها "پەیمانی" نێوان کوردستان و ئازەربایجانیشی تێدایە.
بابەتێکی دیکەی چاوڕاکێش لە ژمارەکانی آذربایجان دا لە ژێر سەردێڕی " کوردلر" (کوردەکان) بە زنجیرە و بە شێعر بڵاو کراوەتەوە لە نووسینی نووسەرێکی هەرمەنی بە نێوی ئۆهانێس غۆتاسیان کە موزەفەری درەفشی وەریگێڕاوەتە سەر زمانی ترکی ئازەربایجانی. ئەو بابەتە وێدەچێ هوندنەوەی یەک لە دەقەکانی "مەمی ئالان" بێ. لە ژمارەی ٢١٧ و ٢٢١ی ئازەربایجان دا ( چوارشەمۆ ١٥ی جۆزەردان و دووشەمۆ ٢٠ جۆزەردان) وەرگێرانی شێعری "تۆم هەر لە بیرە"ی هێمن و بابەتێک بە نێوی " نامیلکەی شێعرەکانی شاعیری جەوانی کورد هەژاز بڵاو بووەوە" بە قەڵەمی م. چاپ کراوە. بەڵام دەستەی نووسەرانی "آذربایجان" وێنەی هێمن و هەژاریان وەک لە کۆپی بڕاوەی ڕۆژنامەکە دا دەبینن تاق و جووت کردووە، لە بن وێنەی هەژار نووسیویانە " کورد شاعرلریندن "هیمن" " و لە بن وێنەی هێمن یشدا نووسیویانە " کورد شاعرلریندن هژار". تۆ بڵێی لەو سەروبەندی دا هێمن یان هەژار پەرژابن و ئەو هەڵەیەیان بە چاو دەستەی نووسەرانی آذربایجان دا دابێتەوە؟
ئەوەی زۆر سەرنجڕاکێشە وەرگێڕانی وەستایانەی شێعری "تۆم هەر لە بیرە" ی هێمنە لە لایەن موزەفەری درەفشی یەوە کە ڕەنگە بۆ خوێنەرەوەی کورد نێوێکی تەواو نەناسیاو بێ. بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە بابەتی " کوردلر"یش هەر ئەو وەریگێڕاوە؛ دیارە نازانین لە چ زمانێکەوە، دەبێ شارەزاییەکی باشی لە سەر زمانی کوردی هەبووبێ. وێنەی موزەفەری درەفشی وەک یەک لە شاعیرانی ئازەربایجان لە ڕۆژنامەکەدا چاپ کراوە.هەژار لە "چێشتی مجیور" دا باسی سەفەری تەورێز و بڵاو بوونەوەی "لایلای" کردووە.
لێرە دا هەر دووک بابەتەکە ئەو جۆری لە "آذربایجان " دا هاتوون لە گەڵ ئەو دەقەی شێعری هێمن کە لە ڕۆژنامەی کوردستان دا بڵاو بووەتەوە – بڕێک جیاوازە لە گەڵ چاپەکانی دواتری " تۆم هەر لەبیرە" – و وەرگێرانی ئەو بابەتەی م. سەبارەت بە نامیلکەی هەژاری نووسیوە دەخوێننەوە.

حەسەنی قازی

هیمن کوردجەدەن ترجمە ایدەنی مظفر درفشی

سنی اونوتامارام گوزەل وطنیم!

کورد شاعرلریندن " هیمن"


سوینج بادەسیندەن مست اولان زمان
فرحدەن اوچارکن روحیم بدنیم
او زمانکە یوخدور قلبیمدە دومان
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم!

کونلومی دوتارکن، کدر، غصە، غم
سیخارکن جسیمیمی، روحیمی الم
ئوزومی سنیلە دلشاد ایدەرەم
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم

گئجە یورغون جسمیم رختخوابدە کن
گوندوز چالیشارکن جدیت ایلن
هر حالدا، هر یاندا، امین اول گینن
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم

گزمگە گیدەرکن باغا، گلزارا
مفتون اولان زمان، بیر شوخ نگارا
حتی سوز قوشارکن گون اوزلی یارا
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم

او دم کە سرخوشام می مجلیسندە
و یا نماز قیلوب دعا ایدەندە
عمریمین گونیمین سون لحظەسیندە
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم

سفر دە، حضردە، غربتدە،ایلدە
ایستیدە،سویوقدا، طوفاندا،سیلدە
دایم عزیز آدون ازبردور دیلدە
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم

عشقوندە ای شیرین اولموشام فرهاد
بو یولدا کاش اولا هر زادیم برباد
ایستەر اسیر اولام ایسترسە آزاد
سنی اونوتمارام گوزەل وطنیم

****
تۆم هەر لە بیرە

لە شایی دا لە وەختی هەڵپەڕینا
لە خۆشی دا لە کاتی پێکەنینا
لە جەنگەی تاڵی و گریان و شینا
ئەمن ئەی نیشتمان تۆم هەر لە بیرە

بە شەو تاکوو بە سەرما زاڵ دەبێ خەو
بەڕۆژ تاکوو دووبارە دێتەوە شەو
لە کاتێکا کە دەدوێنم ئەم و ئەو
ئەمن ئەی نیشتمان تۆم هەر لە بیرە


زەمانێکی کە دەچمە سەیری گوڵزار
دەگەڵ پۆلی ڕەفیقانی وەفادار
تەنانەت وەختی دەسبازی دەگەڵ یار
ئەمن ئەی نیشتمان تۆم هەر لە بیرە

لە کاتێکا کە گێژ و وێژ و مەستم
لە کاتێکا کە نوێژی دا دەبەستم
کە هەڵ دێنم لە بۆ نییەت دوو دەستم
ئەمن ئەی نیشتمان تۆم هەر لە بیرە

زەمانێکی کە ڕادەبرم بەڕێ دا
زەمانێکی کە ڕادەکشێم لە جێ دا
لە شار و کووچە و کۆڵان و دێ دا
ئەمن ئەی نیشتمان تۆم هەر لە بیرە

لە عیشقی تۆ عەزیزم بوومە فەرهاد
چ غەمگین بم، چ مەحزوون بم، چ دڵشاد
چ ژێر دەست بم، چ سەربەست بم،چ ئازاد
ئەمن ئەی نیشتمان تۆم هەر لە بیرە

******
آذربایجان، نمره‌ 221، صفحه‌ 2، 2شنبه‌ 20 خرداد 1325

جوان کورد شاعری هژارین
شعرلر کتابچه‌سی نشر ایدیلمیشدر

کورد شاعرلریندن هژار
تبریز ده‌کئ سووه‌ت مدنیت ایوی استعدادلی کورد شاعری هژارین " لایلای" آدلی شعرلر کتابچه‌سینین اول کورد دیلینده‌ صونرادا ترجمه‌سینی آذربایجان دیلینده‌ نشر ایتمیشدر. کتابچه‌نین مقدمه‌سینده‌ جوان کورد شاعری هژارین حیات و یارادیجیلیغی حقینده‌ بئلر یازلمیشدیر:
بۆ جوان شاعرین 25 یاشی وار در. ایندی اونی بوتون ایران کوردلری تانییر. دورت ایلدنبری شعر یازماقلا مشغول اولان بو استعدالی شاعر گیت _گیده‌ ایران دان خارجنده‌، قا خمله‌ دن عراقداکی کوردلر آراسیندا نفوذ قازانماغا باشلامشدر. بیز اقخوجولاریمزین حضورینه‌ تقدیم اتیدیگیمیز بو کتابچه‌ وسیله‌ سیله‌ آذربایجاندا دا تانیاجاق و هیچ شبهه‌ یوخدر که‌ رغبت حالیله‌ چکلر. چونکه‌ هژارین شعرلرینده‌ اولدیقجا حساس بیر قلب دوگونمکده‌در. اونن شعرلری کورد ائلینن دردلرینه‌ ترجماندور. او گوزینه‌ دنیایه‌ آچار آچاماز کورد ائلینی آه‌ و ناله‌ ایچرسینده‌ گورموشدور.
ظلم آلتینده‌ یاشایان کوردون الملری اونوندا الملری اولموشدور. پریشانلیق اوزون مدت اونون قلبینه‌ حاکم گلمشدر.او بئله‌ بیرعجمی قناعت قلده‌ قیتمیشدر که‌ کورد ائلی ازلدن دنیایه‌ الی – قولی باغلی گلدیگندن آزادلیق نه‌ اولدوغونو هیچ بیر زمان بیلمیه‌جکتر.

عقلی، هوشلی بالام
آغلایرسان ، سبب نه‌ ؟
الینی باغلادیغیم
آغیر می گلیر سنه‌ ؟

کورد الی باغلی گلمیش
بو جهانه‌ ازلدن
طالعمز بئله‌ در
دوشون بالاجییم سن

بو پریشانلیق شاعرین فکرینی او قدر اثر ایتمیشدر که‌،او حتی ئوز یارینین قارا ساچلاریندا کوردون بختی دیئوب تعریف ایدیر. لاکین بو پریشانلیق اوزون سورمور. شاعر دوشونر که‌ پریشان قالماق کورد ائلی ایچون افتخار در.
او سنیانی و ئوز ائلی باشقا گوزله‌ گورمکه‌ باشلامش و بیله‌ بیر عقیده‌ صاحبی اولموشدور که‌ کورد ده‌ بیر گون آزاد اولا بیلر. بونون اوچون لازمدر که‌ او، چالیشسن، و وروشسون، علم و مدنیتن قدرتندن استفاده‌ ایدیب کورد فکرینین روشنلنمه‌سی یولوندا بی قیدلیک ایمه‌سین. خصوص شهریور حادثه‌سیندن سونرا شاعرین عقیده‌سی محکملنمیش ق کوردون آزاد و متمدن گله‌جگینه‌ اینانمشدر.

ایگرمی ایل یاغیلارین پنجه‌سینده‌ آغلادیق
ناله‌مزله‌،داشی، داغی، فلکلری داغلادیق

الیمیزله‌ بختیمیزین یولارینی باغلادیق
دیدیک یقین بو حیاتدا ئولمه‌لی ییک بیز آرتیق

ای فرشته‌، بیزه‌ نجات ویردی سنین املین
یاشا سنی. ای خلاصکار، یاشا بویوک ستالین

ائلین نجات یولین تاپان شاعر هژارین پریشانلقدان اوزاغلاشاراق کورد ائلینن آزادلیقی اوغروندا بیر عسکر کیمی مبارزه‌یه‌ باشلاییر...
کوردوستان دا جانلاتان ملی-دموقراتیک نهضتنده‌ بیر مبارز کیمی اشتراک ایتمیش،کوردلرین آزادلیقی و تمدن یولوندا قدم گوتوردیگینه‌ اینانمیشدر.او دور که‌اونون شعرلری تازه‌ بیر روحلا دولموش،قدرتلی بیر ایشیغلا مزینلمشدر.
شاعر کورد خلقینین آزادلیقنی قونشو و قارداش آذربایجان خلقی ایله‌ محکم بیرلیکده‌ و صمیمی دوستلوق دا گورور، ملی-دموقراتیک غلبه‌لر هواسی ایچرسینده‌ یاشایان آذربایجانئیلار هژارین شعرلرینی اوخویارکن قارداش کورد ائلینن ملی آزادلیق یولونداکی موفقیتلرینه‌ قوره‌کدن سه‌وینه‌جکدر.
م.


وەرگێڕانی کوردی

نامیلکەی شێعرەکانی شاعیری جەوانی کورد هەژار بڵاو بووەتەوە

ڕابیتەی فەرهەنگیی شوورەوی لە تەورێزێ نامیلکەیەکی لە شێعرەکانی شاعیری بە توانای کورد هەژار بە نێوی "لایلای" بڵاو کردووەتەوە ، لە پێشدا بە زمانی کوردی و دوایە بە وەرگێڕانی بۆ سەر زمانی ئازەربایجانی. لە سەرەتای ئەو نامیلکەیە دا سەبارەت بە ژیان و بەرهەمی شاعیری جەوانی کورد هەژار ئاوا نووسراوە:
ئەو شاعیرە جەوانە کوردە تەمەنی ٢٥ ساڵە.ئێستا هەموو کوردەکانی ئێران دەیناسن.ئەو شاعیرە بە توانایە کە لە چوارساڵ لەمەوبەرەوە خەریکی شێعر نووسین بووە کەم کەم لە دەرەوەی ئێرانیش و، لە وانە لە نێو کوردەکانی عێراق دا خەریکە جێی خۆی دەکاتەوە. ئێمە بەپێشكێش کردنی ئەو نامیلکەیە بە خوێنەرەوکانمان ئەو لە ئازەربایجانیشدا دەناسێنین و هیچ گومانی تێدا نییە کە سەرنجی دەدرێتێ. چونکە لە شێعرەکانی هەژار دا دڵێکی بەهەست لێدەدا. شێعرەکانی ئاوێنەی دەردەکانی میلەتی کوردە. ئەو کە هەر چاوی بە دنیایێ هەڵێناوە گەلی خۆی لە نێو ئاه و ناڵە دا دیوە.
ئەو ئێش و ئازارەی کورد لە ژێر زۆرداری دا چێشتوویەتی بووە بە دەرد وکوڵی ئەویش. پەرێشانی بۆ ماوەی درێژ بە سەر دڵ و هەناوی دا حاکم بووە، بە شێوەیەکی ئەوتۆ بەو ئاکامە گەیشتووە کە گەلی کورد هەر لە ئەزەلەوە بە دەست و قۆڵی بەستراوەوە هاتووەتە سەر ئەم دنیایە و هیچ کاتێک نازانێ ئازادی چییە.

ژیربەوە ڕۆڵەی ژیر و جوانم
لە داخی لانک دەگری دەزانم
بۆیە دەت پێچم تا خووی پێ بگری
نەک تا من ماوم لە بەندا بمری
بەڵام چونکو کورد ئەوەند بێ کەسە
بەشی لە دونیا کۆت و مەحبەسە

ئەو پەرێشانییە ئەوەندەی کار لە سەر فکری شاعیر کردبوو تەنانەت زولفی ڕەشی یارەکەشی پێ وەک بەختی کورد وابوو. بەڵام ئەو پەرێشانی و دەستەوەستانییە ماوەیەکی درێژ بەردەوام نابێ، شاعیر تێدەگا بە پەرێشانی مانەوە شانازییەکە بۆ گەلی کورد.
ئەو دەستدەکا بە چاوێکی دیکە لە دنیا و لە گەلەگەی بڕوانێ و دەگاتە ئەو باوەڕەی ڕۆژێک دێ کوردیش ئازاد بێ و بۆ وەدیهێنانی ئەو ڕۆژە پێویستە کار بکا و تێبکۆشێ و بە کەلک وەرگرتن لە زانست و شارستانییەت نابێ لە ڕێبازی ڕوونکردنەوەی بیری کورد دا کەمتەرخەم بێ. بەتایبەتی لە دوای ڕووداوی خەرمانان (شەهریوەری بیست) بیرو ڕای شاعیر پتەوتر دەبێ و باوەڕی بە پێشەڕۆژی ئازاد و بە ژیاری کورد دێنێ.

بیست ساڵان لە ژێر چنگاڵی عەجەم
ناڵاندم بە سەد دەرد و هەم و غەم

دێوی بەدبەختی گرتبونیە باوەش
هەر کورد دەکووژرا و دایک سەر بەهەش

بژی ئێستالین خۆش بێ چەکوچ و داس
لە ژێر ئیستیبداد کوردی کرد خەڵاس

‌هەژاری شاعیر بە دۆزینەوەی ڕێگای ڕزگاری لە پەرێشانی دوور دەکەوێتەوە و لە پێناو ئازادیی گەلی کورد دا وەکوو سەربازێک دەست بە ملە و خەبات دەکا...
لە بزووتنەوەی نەتەوەیی – دێمۆکڕاتیکی کوردستاندا وەک خەباتگێڕێک بەشدار دەبێ و باوەردێنێ بەو ڕاستییەی کە کوردەکان کەوتوونەتە نێو ڕێبازی بەرەو ئازادی و شارستانییەت. جا بۆیەیە شێعرەکانی ڕوحێکی تازەیەیان بە بەر دادێ و ڕووناکاییەکی بەشۆقیان تێدەگەڕێ.
شاعیر ئازادی گەلی کورد لە حوکمی هاوبەش و دۆستایەتی دڵپاکانە لە گەڵ گەلی دراوسێ و برای ئازەربایجانی دا دەبینێ و ئازەربایجانییەکان لە کەشوهەوای سەرکەوتنی نەتەوەیی _ دێمۆکڕاتیک دا کاتێک شێعرەکانی هەژار دەخوێننەوە لە قووڵایی دلەوە حەز لەو سەرکەوتنانەی دەکەن کە گەلی کوردی برایان لە پێناو ئازادیی دا وە دەستی هێناون.

م.

تێبینی : نوسخەی وێنەی ئەو سەروبەندی هێمن و هەژار کە لە ڕۆژنامەی آذربایجان دا بڵاو کراونەتەوە بە سپاسەوە لە کتێبی "ساوجبلاغ مکری(مهاباد) تاریخ تحولات اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مهاباد بە روایت اسناد"، گردآوری و تالیف: فریدون حکیم زادە، انتشارات :مرکز نشر فرهنگی هیوا – مهاباد، ١٣٨٩ شمسی. وەرگیراوە. بە داخەوە ئامادە کاری کتێبەکە سەرچاوەی وێنەکانی باس نەکردووە.

Monday, December 20, 2010

یەکەم لێکۆڵینەوە سەبارەت بە شێوەزاری کورمانجیی زمانی کوردی دە چوارچێوەی زمانناسیی کۆمەڵایەتی دا



بەڕێز ئەرگین ئوێپەنگین لە مانگی ئۆکتۆبری ساڵی ٢٠٠٩ تێزی ماستری خۆی سەبارەت بە بار ودۆخی زمانی کوردی لە ترکییە لە ڕوانگەی زمانناسیی کۆمەڵایەتییەوە پێشکێشی زانکۆی ڕۆوەن لە فەڕانسە کرد. بە خۆشییەوە بەڕێزی بۆ خۆی شانی وەبەر داوە و ئەو لێکۆڵینە بەنرخەی لە فەرانسییەوە وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و بڕیار وایە لە داهاتوویەکی نیزیک دا وەکوو کتێب بڵاو ببێتەوە. وێڕای دەستخۆشانە لە کاک ئەرگین ئوێپەنگین لە خوارەوە سەرەتای پایاننامەکەی ئەو جۆرەی بۆخۆی وەریگێڕاوە دەهێنینە سەر ڕێنووسیی عەڕەبیی کوردی و دەیخەینە بەرچاوی خوێنەرەوانی ڕوانگە.

حەسەنی قازی


ئەرگین ئوێپەنگین

ڕەوشا سۆسیۆلینگویست ئا زمانێ کوردی ل ترکییەیێ :
خەباتەکە ڕاڤەیی و شیرۆڤەیی ل سەر فاکتەرێن سۆسیۆ-پۆلیتیک و پراتیکێن زمانی د کۆنتێکستا زمانێکی کێمینەیی دە

٦ێ چریا پاشین ئا 1991’ێ، له‌یلا زانایا کو هێژ تازه هاتبوو هلبژارتن بۆ پارلامه‌نا ترکیه‌یێ، د مه‌راسیما ڤه‌کرنێ ده هه‌ڤۆکه‌که سۆندا خوه یا وه‌کیلیێ ب کوردی گۆت. ئه‌ڤ روودان، کو بوو بناسێ پۆله‌میکێن مه‌زنێن سیاسی و جڤاکی، د هه‌مان ده‌مێ ده ده‌ربرینا نه‌رحه‌تیا کوردان بوو سه‌باره‌ت ب ستاتوویا زمانێ خوه. له‌وره کوردیا کو مه‌حرووم بوو ژ هه‌ر چ ناسکرنه‌که ره‌سمی و کو بکارانینا وێ د قادا گشتی ده قه‌ده‌خه بوو، د چه‌ند قادێن سۆسیالێن به‌رته‌نگ ده هاتبوو حه‌پسکرن ژ هنگی ڤه‌، سیاسه‌ت و جڤاک ل ترکیه‌یێ پر گوهه‌رین. پێڤاژۆیا ئه‌ندامه‌تیا ترکیه‌یێ د یه‌کیتیا ئه‌ورووپایێ ده ب خوه ره‌، بۆ نموونه د وارێ رێزلێگرتن و جیبجیکرنا مافێن کولتووری ده‌، پێشکه‌تنێن گرینگ ئانین. بێگومان ڤان شه‌رت و گوهه‌رینێن تازه له‌ز و کاریگه‌ریه‌ک دا چالاکیێن کولتووری و سیاسی ل دۆر زمانێ کوردی. لێ به‌لێ، هه‌یاما ل دوو وێ ب ته‌مامی ل سه‌ر ئه‌نستروومانتالیزه‌کرنا سیاسی یا زمانێ کوردی ئاڤا بوو؛ جار وه‌کی بنگه‌ه و سه‌ره‌کانی ژ بۆ مۆبیلیزاسیۆنا سیاسی یا کێمینه‌یا کورد، جار ژ بۆ ده‌رپێشکرن و په‌یتاندنا دیسکوورا/وێژمانا ره‌سمی کو ل سه‌ر نه‌گاسیۆن و ته‌حقیرا کوردیێ ئاڤا بوو. ل ره‌خه‌کێ چالاکڤانیا سیاسی یا کوردی هه‌ر زێده‌تر سلۆگان ددانه پێش ده‌رحه‌قێ گرینگیا زمانێ کوردی ده‌، ل ره‌خێ دن، رۆژنامه و گۆڤارێن ترکی نه‌تیجه‌یێن سۆنداژێن بێیی مێ‌تۆدۆلۆژیێن ده‌قیق و شکبه‌ر به‌لاڤ دکرن و دل دکرن نیشان بدن کو ل کوردستانا باکوور (هه‌رێما رۆژهلات و باشوور-رۆژهلات) زمانێ کوردی بوویه زمانه‌کی مارژینال کو پر کێم که‌س پێ داخڤن ب هه‌ر چ حالێ هه‌یی، هنگی، هه‌روه‌کی نها، لێکۆلینێن سۆسیۆله‌نگویستیک کو ره‌وش و شه‌رتێن کوردیێ راخنه به‌ر چاڤان نه‌بوون. هه‌ڤاهه‌نگ دگه‌ل ڤی حالێ بێپاخاڤیا سه‌باره‌ت ب کوردیێ د ئاکاده‌میێ ده‌، د ژماره‌یا 165 ژ گۆڤارا ئینترنەشناڵ جورناڵ ئاف سۆسیالۆچی ئاف لەنگوێج ده (2004) [گۆڤارا ناڤنه‌ته‌وه‌یی ل سه‌ر سۆسیۆلۆژیا زمانی]، کو ژ بۆ بەحسکرنا سۆسیۆله‌نگویستیک ئا زمانێن ل ترکیه‌یێ هاتبوو ته‌رخانکرن، چو لێکۆلینێن ل سه‌ر کوردیێ نه‌هاتنه به‌لاڤکرن، د ده‌مه‌کێ ده کو کوردی بۆ هه‌ژمارا ئاخێڤه‌ران دویه‌مین زمانێ هه‌ری مه‌زنە ل ترکیه‌یێلاپ نه‌بوونا لێکۆلینێن ل سه‌ر بەحسا سۆسیۆله‌نگویستیک ئا کوردیێ ل ترکیه‌یێ کر کو ئه‌م ده‌ست باڤێژنه ڤێ لێکۆلینێ. مه خوه‌ست د په‌رسپه‌کتیفه‌که سۆسیۆله‌نگویستیک ره لێ بنهێرن و تێبگهن کا ئاخێڤه‌ر د ژیانا رۆژانه ده‌، سه‌باره‌ت ب ته‌رجیح و بکارانینا زمانی، موعامه‌له‌یه‌که چاوا دکن ب زمانان ره. لێ به‌لێ، شه‌رت بوو کو ئه‌م ژ بەحسکرنەکا ساده یا ره‌فتارێن به‌یانکری یێن ئاخێڤه‌ران وێده‌تر چووبانا. له‌وما، مه فه‌ر زانی کو بەحسکرن ل سه‌ر پراتیکێن زمانی، ب نرخاندنه‌که به‌رفره‌ ئا شه‌رتێن سۆسیۆ-پۆلیتیک ئێن جه‌ماعەتا کوردی ئاخێڤ ته‌مام بکن. ئارمانج ژ ڤێ یه‌کێ بجیکرنا دیارده‌یێن زمانی یه د ناڤ کۆنته‌کستا وان ده دا کو مه‌یلێن زمانی یێن ئاخێڤه‌ران د ناڤ پاشخانه و چارچۆوه‌یا سۆسیۆ-پۆلیتیک ده بێنه تێگهشتن مه د چارچۆوه‌یا ڤێ خه‌باتێ ده‌، لێکۆلینه‌که ل سه‌ر ئه‌ساسێ ئانکه‌تێ ل سێ کۆنته‌کستێن جهێ یێن هه‌رێما کوردنشین ئا ترکیه‌یێ ب رێ ڤه بر. ئه‌م دێ مه‌یلێن گشتی یێن سه‌باره‌ت ب پراتیکێن زمانی یێن ئاخێڤه‌ران ژ به‌رسڤێن ب ئانکه‌تێ هاتی به‌رهه‌ڤکرن بەحس بکن و بسه‌نفینن ئه‌ڤ خه‌بات د ناڤ پێنج به‌شان دا هاتیه برێکخستن. پێشی، به‌شێ یه‌که‌م پرۆبله‌ماتیکێ و هیپۆته‌زان پێشکێش دکه‌؛ هه‌روها کورته‌-ده‌ستپێکه‌ک بۆ پاشخانه‌یا لێکۆلینێن مینا لێکۆلینا مه دده دوو. به‌شێ دویه‌م سه‌رنجێ دده سه‌ر تێگه‌هێن بنگه‌هی یێن وارێ بەحسکرنا سۆسیۆله‌نگویستیک د ناڤ چارچۆوه‌یا گشتی یا کۆنتاکتا زمانان ده. موناقه‌شه‌یا زاراوه و تێگه‌هان ئا د ڤی به‌شی ده ب نرخاندنا لایه‌نێن په‌یوه‌ندیداری زمانێ کوردی هاتنه راڤه‌کرن. د پارا دویه‌م ئا ڤی به‌شی ده‌، ئه‌م دێ وان تیۆری و مۆدێلان پێشکێش بکن کو ژ بۆ بەحسکرنا سۆسیۆله‌نگویستیک ئا زمانێن کێمینه‌یی هاتنه دارشتن. ئه‌ڤ موناقه‌شه دێ د ره‌خه‌کێ ره بکن کو هنده‌ک فکرێن مه هه‌بن سه‌باره‌ت ب دیارده‌یێن تێکهه‌لیا زمانی ، و د ره‌خێ دن ره ژی دێ رێ بدن ئه‌م وان فاکته‌ران تێبگهن یێن کو ئیحتیمالە کاریگه‌ر و خوه‌دان-تەئسیر بن ل سه‌ر ره‌وشا زمانان. به‌شێ سێیه‌م، ره‌هه‌ندێن فاکتایی ئان ژی ئۆبژه‌کتیڤێن ره‌وشا کوردی و جه‌ماعەتا کورد ئا ل ترکیه‌یێ دکه مژارا نرخاندنان. ب ڤی ره‌نگی ئه‌م هه‌ول ددن شه‌رتێن سۆسیۆ-پۆلیتیک د ناڤ بتوونیا وان ده پێشکێش بکن دا کو بکارن دیارده‌یێن په‌یوه‌ندیداری کوردیێ د په‌رسپه‌کتیفه‌که به‌رفره‌هتر ره شیرۆڤه بکن. به‌شێ چاره‌م به‌حسا مێتۆدۆلۆژیا ڤێ خه‌باتێ دکه. ئه‌م دێ د ڤی به‌شی ده کۆنته‌کستا لێکۆلینا خوه‌، ئامرازێ به‌رهه‌ڤکرنا دانه‌یان و هه‌روها مێتۆدا ته‌حلیلا دانه‌یان ب هوور و درێژی بەحس بکن. داوی، به‌شێ پێنجه‌م ته‌رخانکری یه ژ بۆ ته‌حلیلا دانه‌یان و شیرۆڤه‌یا مه‌یلێن سه‌ره‌کی کو ژ ئه‌نجامێن ته‌حلیل و لێکدانه‌وه‌یان ب ده‌ست که‌تنه. د ڤی به‌شی ده‌، ئه‌م دێ پێشی لایه‌نێن سۆسیال و شه‌خسی یێن ئاگاهیده‌ران پێشکێش بکن؛ پاشێ ئه‌م دێ بکه‌ڤنه ناڤ بەحسا وارێن بکارانینا زمانی ب رێیا گرافیکێن فره‌کانسێ و هه‌ری داوی، ئه‌م دێ هه‌ول بدن گرانی و گرینگیا گوهۆره‌رێن جودا د وه‌رارا ره‌وشا کوردیێ ده ل ترکیه‌یێ تێبگهن

Saturday, December 11, 2010

بەرز و پیروز بێ بیرەوەری ٢١ی سەرماوەزی ١٣٢٤هەتاوی ڕۆژی ڕاگەیاندنی حکوومەتی نیشتمانیی ئازەربایجان



بەرز و پیروز بێ بیرەوەری ٢١ی سەرماوەزی ١٣٢٤هەتاوی ڕۆژی ڕاگەیاندنی حکوومەتی نیشتمانیی ئازەربایجان

٦٥ ساڵ لەمەوبەر لە ڕۆژی ٢١ی سەرماوەزی ١٣٢٤ی هەتاوی، مەجلیسی نیشتمانیی ئازەربایجانلیستی ئەندامانی کابینەی حکوومەتی نیشتمانی ئازەربایجانی کە لەلایەن میرجەعفەری پیشەوەری وە ئامادە کرا بوو، پەسند کرد. هەر لەو کۆبوونەوەیە دا میر جەعفەری پیشەوەری کە وەکوو باش وەزیر (سەرۆکوەزیر) هەڵبژێردرابوو بەرنامەی حکوومەتی نیشتمانی لە ٢٠ خاڵدا ڕاگەیاند.بەو بۆنەیەوەپێنج بەڵگەی لەمەڕ دامەزرانی فیرقەی دێمۆکراتی ئازەربایجان کە پشتیوانی نوێنەرانی گەلی کورد لە کوردستانی ئێران لەو حەولە نیشان دەدا لێرە دا بڵاو دەکەینەوە. جێی سەرنجە ئەو بەڵگانە کە هەموویان تێلگرامی پیرۆزباییان کەمتا زۆر بە ناوەرۆکی وەک یەک لە ڕۆژنامەی "آذربایجان"، بڵاوکەرەوەی بیری فیرقەی دێمۆکراتی ئازەربایجان دا چاپ کراون. لە گشت ئەو بەڵگانە دا لە جیات "کوردستان"، "کورد" نووسراوە و لە بەر هەڵەی چاپی ناسینەوەی هێندێک لەو نێوانەی لە تێلگرافی چوارەم دا هاتوون ئەستەمە.

حەسەنی قازی

١) آذربایجان، شمارە ٢ ایکینجی دورە، بو روزنامە آذربایجان دموقرات فرقەسنینن ناشری افکاری در

شنبە ١٧ شهریور ١٣٢٤

تلگراف از سلدوز

فرقە دموکرات آذربایجان. آقایان پیشەوری و رفیعی نظام الدولە

تمام برادران کرد شما با قلب مملو ازعشق های سرشار وطن پرستی تاسیس فرقە دمکرات آذربایجان را کە آوازە آن در ساعت ٤ بعدازظهر از مهاباد بە نقدە رسید، احساسات و تبریکات خود را ابراز از این تاریخ درب سعادت و خوشبختی را بروی تمام افراد آذربایجان باز می بینیم و بدینوسیلە با نهایت افتخار و سینەصاف مرام مقدس فرقە دموکرات و آزادیخواه را تبریک میگوئیم حاضر هستیم تا آخرین قطرە خون خود از این آرمان کە دنیای جدید و نسیم آزادی را بروی کلیە فرق و برادران آذربایجانی باز میکند دفاع و قولا و عملا وجانا و مالادر پیشرفت مرام مقدس آزادیخواه شریک وسهیم و اطمینان میدهیم پشتیبان با وفای آن خواهیم بود.

وەرگێڕانی کوردی:

آذربایجان، ژمارە ٢ خولی دووەم، ئەم ڕۆژنامەیر بڵاوکەرەوەی بیری فیرقەی دێمۆکراتی ئازەربایجانە

شەمۆ ١٧ی خەرمانانی ١٣٢٤ی هەتاوی

تێلگراف لە سندووسەوە

فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان، ئاغایانی پیشەوەری و نیزامودەولەی ڕەفیعی

هەموو برا کوردەکانی ئێوە بە دڵی پر لە ئەوینی بێ پایانی نیشتمان پەرستی بە بۆنەی دامەزرانی فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان کە خەبەرەکەی لە سەعات چواری دوای نیوەڕۆ لە مەهابادەوە گەیشتە نەغەدە هەست وپیرۆزبایی خۆمان ڕادەگەیێنین. لەم بەروارەوە دەرگای بەختەوەری و خۆشبەختی لە بەر دەم هەموو تاک و تەرای ئازەربایجان دا بە کراوەیی دەبینین و بەو بۆنەیەوە بەو پەڕی شانازی و سینگی کراوە پیرۆزبایی مەڕامی پیرۆزی فێرقەی دێمۆکڕات و ئازادیخوازتان لێ دەکەین و ئامادەین تا دوایین دڵۆپی خوێنی خۆمان لەو ئامانجە کە دنیای نوێ بەڕووی گشت پارتییەکان و برایانی ئازەربایجان دا دەکاتەوە وشنەی ئازادییان بە ڕوو دا دەدا، بەرگری بکەین و بە بەڵێن و کردەوە و گیان و ماڵ لە بەرەو پێشبردنی مەڕامی پیرۆزی ئازادیخواز دا هاوبەشین و دڵنیاتان دەکەین پشتیوانی بەوەفای دەبین.

٢) آذربایجان، شمارە ٣ ایکنجی دورە، بو روزنامە آذربایجان دموقرات فرقەسنینن ناشری افکاری در

٤شنبە ٢١ شهریور ١٣٢٤

تلگراف از میاندوآب

فرقە دمکرات آذربایجان – آقایان پیشەوری و رفیعی نظام الدولە

تمام برادران کرد شما با قلب مملو ازعشق های سرشار وطن پرستی تاسیس فرقە دمکرات آذربایجان را کە آوازە آن در ساعت ٤ بعدازظهر از مهاباد بە نقدە رسید، احساسات و تبریکات خود را ابراز از این تاریخ درب سعادت و خوشبختی را بروی تمام افراد آذربایجان باز می بینیم و بدینوسیلە با نهایت افتخار و سینەصاف مرام مقدس فرقە دموکرات و آزادیخواه را تبریک میگوئیم حاضر هستیم تا آخرین قطرە خون خود از این آرمان کە دنیای جدید و نسیم آزادی را بروی کلیە فرق و برادران آذربایجانی باز میکند دفاع و قولا و عملا وجانا و مالادر پیشرفت مرام مقدس آزادیخواه شریک وسهیم و اطمینان میدهیم پشتیبان با وفای آن خواهیم بود و بوصول این بشارت مسرت بخش تا صبح پنجشنبە مراسم میتینگ و جشن و چراغانی عمومی در تمام مهاباد و حومە آن برپا شد

ازطرف بیست هزار نفر حزب دموکرات کرد

محمد یاهو

وەرگێڕانی کوردی

ڕۆژنامەی ئازەربایجان، ژمارەی ٣ خولی دووەم ،چوارشەمۆ ٢١ی خەرمانانی ١٣٢٤ ی هەتاوی

تێلگراف لە میاندواوەوە

فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان، ئاغایانی پیشەوەری و نیزامودەولەی ڕەفیعی

هەموو برا کوردەکانی ئێوە بە دڵێکی پر لە ئەوینی بێ پایانی نیشتمان پەرستی بە بۆنەی دامەزرانی فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان کە خەبەرەکەی لە سەعات چواری دوای نیوەڕۆ لە مەهابادەوە گەیشتە نەغەدە هەست وپیرۆزبایی خۆمان ڕادەگەیێنین. لەم بەروارەوە دەرگای بەختەوەری و خۆشبەختی لە بەر دەم هەموو تاک و تەرای ئازەربایجان دا بە کراوەیی دەبینین و بەو بۆنەیەوە بەو پەڕی شانازی و سینگی کراوە پیرۆزبایی مەڕامی پیرۆزی فێرقەی دێمۆکڕات و ئازادیخوازتان لێ دەکەین و ئامادەین تا دوایین دڵۆپی خوێنی خۆمان لەو ئامانجە کە دنیای نوێ بەڕووی گشت پارتییەکان و برایانی ئازەربایجان دا دەکاتەوە وشنەی ئازادییان بە ڕوو دا دەدا، بەرگری بکەین و بە بەڵێن و کردەوە و گیان و ماڵ لە بەرەو پێشبردنی مەڕامی پیرۆزی ئازادیخواز دا هاوبەشین و دڵنیاتان دەکەین پشتیوانی بەوەفای دەبین و بە هاتنی ئەو مزگێنییەشادی هێنەرە تا بەیانی پێنجشەمۆ ڕێوڕەسمی میتینگ و چراخانیی گشتی لە تەواوی مەهاباد و دەور وبەری بەرپا کرا.

لە لایەن بیست هەزار نەفەر لەئەندامانی حیزبی دێمۆکڕاتی کورد [ستان]

محەمەدی یاهوو

٣) هیئت فرقە مقدس دموکرات آذربایجان – جناب آقای قاضی محمد

در اینموقع کە فرقە دموکرات آذربایجان تشکیل و تاسیس یافتە خوشبختانە جناب آقای قاضی محمد کەدر تبریزتشریف دارند برای تشریک مساعی و پیشرفت مرام آن فرقە بسمت نمایندگی عموم اکراد با اختیار تاممعرفی مینمائیم

ازطرف بیست هزار نفر حزب دمکرات کرد

محمد یاهو

وەرگێڕانی کوردی

هەیئەتی فیرقەی پیرۆزی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان – جەنابی ئاغای قازیی محەمەد

ئێستا کە فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان پێکهاتووە و دامەزراوە بەخۆشییەوە جەنابی ئاغای قازیی محەمەد کەتەشریفیان لە تەورێزە بۆ هاوکاری لە حەولەکاندا و بەرەوپێشبردنی مەرامی ئەو فیرقەیە وەکوو نوێنەری گشت کوردان بە دەستەڵاتی تەواوەوە دەناسێنین.

لە لایەن بیست هەزار نەفەر لە ئەندامانی حیزبی دێمۆکراتی کورد [ستان]

محەمەدی یاهوو

تێبینی: محەمەدی یاهوو لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی ژیانی کورد، لە دامەزرێنەران و ئەندامی هەیئەتی ناوەندیحیزبی دێمۆکراتی کوردستان و مونشی ئەو هەیئەتە بووە.

٤) آذربایجان، شمارە٣ ایکنجی دورە، ٤شنبە ٢١ شهریور ١٣٢٤

فرقە دمکرات آذربایجان

آقایان پیشەوری و رفیعی نظام الدولە

تمام برادران کرد شما با قلب مملو ازعشق های سرشار وطن پرستی تاسیس فرقە دمکرات آذربایجان را کە آوازە آن در ساعت ٤ بعدازظهر از مهاباد بە نقدە رسید، احساسات و تبریکات خود را ابراز از این تاریخ درب سعادت و خوشبختی را بروی تمام افراد آذربایجان باز می بینیم و بدینوسیلە با نهایت افتخار و سینەصاف مرام مقدس فرقە دموکرات و آزادیخواه را تبریک میگوئیم حاضر هستیم تا آخرین قطرە خون خود از این آرمان کە دنیای جدید و نسیم آزادی را بروی کلیە فرق و برادران آذربایجانی باز میکند دفاع و قولا و عملا وجانا و مالادر پیشرفت مرام مقدس آزادیخواه شریک وسهیم و اطمینان میدهیم پشتیبان با وفای آن خواهیم بود و بوصول این بشارت مسرت بخش تا صبح پنجشنبە مراسم میتینگ و جشن و چراغانی عمومی در تمام مهاباد و حومە آن برپا شد.

حاجی سید رحیم نظری – محمدرسول ذکوی- علی ریحانی – محمدخلیل خسروی – مصطفی داودی – صدیقحیدری – قادر یدالهی- محمدامین شرفی- عزیز مشیری – محمد یاوری – محمد یاهو – سید محمد ایوبیان – حسین میکائیلی – ابراهیم سالاری لنگور!! [منگور] – کاک علی کاک حسن لنگور!! [منگور]- بیژنی – محمدرسول کریمی – مطلب یوسفی – سعید بەبە زادە – عباس حسامی - هاشم خلیل زادە – وهاب بلوریان- رحیم کریم زادە – سید عبداڵە طە زادە- غفورالدینی – فتاح اروجی – کریم فرهادی – سید عبدالقادر جعفری – رحمت داودی – رشید مائیلی – رسول سلماسی – عبداللە حسن زادە- هاشم یوسفی – طە شریفی – سعید صالحیان – ابراهیم ابراهیم زادە – مناف کریمی – مرادیان – قادر یوسفی – قاسم بافتەچی – حسین زادە – علی جورابچی- مصطفی کریمی – محمد رحیم داودی – غفور رسولی- حسن ابرکدی – محمود عظیمی – محمد ابیوردی – سیدهاشم موسی زادە – سید عبداللە- سید عبدالصمد – علی گل جبینی- محمد صباغ فتحی- ملا حسن زادە – حسن فلاحی – حسن کرباسی – مصباح قادری- اورامی – خالقی – سید عبداڵلە – عزیز مرادی – محمد تقی – عبداللە- محمد عزیزی – مصطفی – صالح سهرابی – علی عبداللە صدر باری – رحمن حسن زادە – یداللە پلەو- علی زادە – مصطفی موءمنی- سید رحیم میلانی – معروف حسن زادە – عزیز صدیقی

از طرف بیست هزار نفر حزب دموکرات کرد

وەرگێڕانی کوردی

ئازەربایجان ژمارەی ٣، خولی دووەم، چوارشەمۆ ٢١ی خەرمانانی ١٣٢٤ی هەتاوی

فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان، ئاغایانی پیشەوەری و نیزامودەولەی ڕەفیعی

هەموو برا کوردەکانی ئێوە بە دڵێکی پر لە ئەوینی بێ پایانی نیشتمان پەرستی بە بۆنەی دامەزرانی فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان کە خەبەرەکەی لە سەعات چواری دوای نیوەڕۆ لە مەهابادەوە گەیشتە نەغەدە هەست وپیرۆزبایی خۆمان ڕادەگەیێنین. لەم بەروارەوە دەرگای بەختەوەری و خۆشبەختی لە بەر دەم هەموو تاک و تەرای ئازەربایجان دا بە کراوەیی دەبینین و بەو بۆنەیەوە بەو پەڕی شانازی و سینگی کراوە پیرۆزبایی مەڕامی پیرۆزی فێرقەی دێمۆکڕات و ئازادیخوازتان لێ دەکەین و ئامادەین تا دوایین دڵۆپی خوێنی خۆمان لەو ئامانجە کە دنیای نوێ بەڕووی گشت پارتییەکان و برایانی ئازەربایجان دا دەکاتەوە وشنەی ئازادییان بە ڕوو دا دەدا، بەرگری بکەین و بە بەڵێن و کردەوە و گیان و ماڵ لە بەرەو پێشبردنی مەڕامی پیرۆزی ئازادیخواز دا هاوبەشین و دڵنیاتان دەکەین پشتیوانی بەوەفای دەبین و بە هاتنی ئەو مزگێنییەشادی هێنەرە تا بەیانی پێنجشەمۆ ڕێوڕەسمی میتینگ و چراخانیی گشتی لە تەواوی مەهاباد و دەور وبەری بەرپا کرا.

حاجی سەید ڕەحیمی نەزەری!! – محەمەد ڕەسووڵی زەکەوی – عەلی ڕیحانی – محەمەد خەلیلی خوسرەوی – مستەفای داودی – سەدیقی حەیدەری – قادری یەدوڵاهی!! [ ئەحمەدی ئیلاهی] – محەمەدئەمینی شەڕەفی- عەزیزی موشیری – محەمەدی یاوەری!! – محەمەدی یاهوو – سەید محەمەدی ئەییووبیان – حوسێنی مکاییلی- ئیبراهینی سالاری مەنگوڕ- کاک عەلی کاک حەسەنی مەنگوڕ- بێژەنی – محەمەد ڕەسووڵی کەریمی – موتەلیبی یۆسفی – سەعیدی بابانزادە – عەبباسی حیسامی – هاشمی خەلیل زادە – وەهابی بلووریان – ڕەحیمی کەریم زادە – سەید عەبدوڵای تەها زادە – غەفورەدینی – فەتتاحی ئەروجی!!- کەریمی فەرهادی- سەید عەبدولقادری جەعفەری – ڕەحمەتی داودی – ڕەشیدی مائیلی – ڕەسووڵی سەڵماسی – عەبدوڵای حەسەنزادە- هاشمی یۆسفی – تەهای شەریفی – سەعیدی ساڵحیان – ئیبراهیمی ئیبراهیم زادە – مەنافی کەریمی – مرادیان – قادری یۆسفی – قاسمی بافتەچی – حوسێن زادە – عەلی جوورابچی – مستەفای کەریمی – محەمەرەحیمی داودی- غەفووری ڕەسووڵی – حەسەنی ئەبەرکەدی- مەحموودی عەزیمی- محەمەدی ئەبیوێردی – سەید هاشمی مووسا زادە – سەید عەبدوڵا- سەید عەبدولسەمەد – عەلی گوڵ جەبینی – محمد صباغی فەتحی – مەلای حەسەنزادە- حەسەنی فەلاحی – حەسەنی کەرباسی – میسباحی قادری- ئەورامی – خالقی- سەید عەبدوڵا- عەزیزی مرادی ٠ محەمەدتەقی – محەمەدی عەزیزی – مستەفا- ساڵحی سۆهرابی – عەلی عەبدوڵا سەدری باری!!- ڕەحمانی حەسەنزادە- یەدوڵا پلەو – عەلیزادە – مستەفای موئمینی – سەید ڕەحیمی میلانی – مارفی حەسەنزادە. عەزیزی سەدیقی.

لە لایەن بیست هەزارکەس [لە ئەندامانی] حیزبی دێمۆکراتی کورد [ستان]

تێبینی ئامادەکار: لە ڕۆژنامەی ئازەربایجان دا لە نووسینی نێوەکاندا هەڵەی زۆر کراوە. هێندێک لە نێوەکان ناسینەوەیان ئەستەمە.

٥) آذربایجان شمارە ٤ دورە دوم، یکشنبە ٢٥ شهریور ١٣٢٤

تلگراف از اشنو

هیئت مقدس دموکرات آذربایجان – رونوشت جناب آقای قاضی محمد

در اینموقع کە فرقە دموکرات آذربایجان تشکیل و تاسیس یافتە خوشبختانە جناب آقای قاضی محمد کەدر تبریزتشریف دارند برای تشریک مساعی و پیشرفت مرام آن فرقە بسمت نمایندنگی عموم اکراد با اختیار تام معرفی مینمائیم.

ازطرف تمام اهالی قصبە اشنویە

سعید ابراهیم پور

وەرگێڕانی کوردی

هەیئەتی پیرۆزی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان – ڕوونووس جەنابی ئاغای قازیی محەمەد

ئێستا کە فیرقەی دێمۆکڕاتی ئازەربایجان پێکهاتووە و دامەزراوە بەخۆشییەوە جەنابی ئاغای قازیی محەمەد کەتەشریفیان لە تەورێزە بۆ هاوکاری لە حەولەکاندا و بەرەوپێشبردنی مەرامی ئەو فیرقەیە وەکوو نوێنەری گشت کوردان بە دەستەڵاتی تەواوەوە دەناسێنین.

لە لایەن هەموو خەڵکی قەسەبەی شنۆیە

سەعیدی ئیبراهیم پوور








Thursday, December 2, 2010

سێمینارێک سه‌باره‌ت به‌توندوتیژی دژ به‌ژنان



سێمینارێک سه‌باره‌ت به‌توندوتیژی دژ به‌ژنان
ئاماده‌کردنی : حه‌مه‌ی چه‌مه‌ک
تایبه‌ت به‌ کوردیش پێرسپێکتیڤ

ئه‌م سێمیناره‌ له‌ لایه‌ن رێکخراوی ژنانی کورد له‌ ئووپسالا و،به‌ بۆنه‌ی رۆژی جیهانیی توند و تیژی دژ به‌ ژنان -25 ی نۆڤامبر- رێکخرابوو. سێمیناره‌که‌، که‌ ماوه‌ی 3 سه‌عاتی خایاند،هاوکات له‌ سه‌ر تۆڕی ئینتێرنێت بڵاو ده‌کرایه‌وه‌.
له‌سه‌ره‌تای سێمیناره‌که‌دا،به‌ راپۆرتێکی کورت و،خستنه‌ به‌رده‌ستی چه‌ند ئامارێک سه‌رنجی ئاماده‌ بووانی نیزیک و دوور، بۆ بارودۆخی ئێستای ژنانی جیهان راکێشرا و، ئه‌مجا بابه‌تی یه‌که‌م له‌ لایه‌ن دوکتورمینووی عه‌لی‌نیاوه‌ پێشکێش‌ کرا.

مینووی عەلی نیا مامۆستای زانکۆیه‌ له‌ ئوپسالا وماوه‌ی چه‌ند ساڵێک ،لیکۆڵینه‌وه‌ی تیۆری و مه‌یدانی کردووه‌ ده‌رباره‌ی بابەتی جێندر(رۆڵی کۆمەڵایەتی چاوه‌ڕوانکراو له‌ ژن و پیاو) و ناسیۆناڵیزم .
مینوو رای وایه‌ ئامانجی توندو تیژی به‌رامبه‌ر به‌ ژن،کونترۆڵکردنی جه‌سته‌ی ژنه‌. نموونه‌کانیش له‌ کوردستانی باشووره‌وه‌ ده‌هێنێته‌وه‌،که‌ له‌م ساڵانه‌ی دواییدا لێکۆڵینه‌وه‌ی مه‌یدانی تێدا کردووه‌. له‌وێ، ئه‌و ژنانه‌ی که‌ په‌نایان بۆ ماڵه‌ پارێزراوه‌کان هێنابوو، هیچکامیان به‌ دڵی خۆیان مێردیان نه‌کردبوو و، کچه‌کانی نێو شێڵتر‌ه‌کانیش،له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌زۆره‌ملێ به‌شوو نه‌درێن، له‌ ماڵ هه‌ڵهاتبوون. پیاوانی ژنکوژی به‌ندکراویش پاساوی پارێزگاری له‌ نامووسیان ده‌هێنایه‌وه‌.
ده‌رباره‌ی ژنکوشتنی په‌نابه‌رانی کوردیش له‌ سوێد، مینوو پێی وایه‌ که‌ بۆچوونی ده‌سه‌ڵات ،که‌ هه‌مان بۆچوونی زاڵی نێو میدیاکانیشه‌،ئه‌وه‌یه‌ که‌ به ‌به‌شێک له‌ کولتووری خه‌ڵکه‌که‌ حسێبی بکات و،به‌ شتێکی نه‌گۆڕی بداته‌ قه‌ڵه‌م. پێش له‌ ساڵانی 2000،ده‌یانگوت مۆلتی کولتووریزمه‌و خۆیان لێ بێده‌نگ ده‌کرد ،ئێستا ده‌ڵێن جیاوازی کولتووره‌و پێکه‌وه‌ ناگونجێین. ئه‌مه‌ش له‌راستیدا راسیزمێکی نوێیه‌، چونکه‌ راسیزمی بیولۆژیکی له‌ شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی به‌ملاوه‌،به‌ جارێک حه‌یای بۆ نه‌ماوه‌. کاردانه‌وه‌ی به‌رانبه‌ره‌ ناسیۆناڵیسته‌کانیش له‌وه‌ ناواقعیتره‌: له‌ کولتووری ئێمه‌دا شتی وه‌ها نییه‌

درێژه‌ی وتاره‌که‌ی مینو ئاوڕدانه‌ بوو له‌ پێگه‌ی ژن له‌ لای ناسیۆناڵیسته‌کان،
به‌تایبه‌ت لای کورد که‌ ناسیۆناڵیزمه‌که‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای هاوخوێنی دامه‌زراوه‌. له‌وێدا ژن که‌ منداڵ ده‌هێنێ،زامنکه‌ری بوون و به‌رده‌وامیی گه‌له‌و،سەمبۆلی نیشتمانه‌: دایکی نێشتمان . به‌ڵام ئه‌م پێگه‌ به‌رزه‌ی پێی ده‌درێ، کۆمه‌ڵێک کاره‌ساتیشی بۆ ده‌خولقێنی: ده‌ستدرێژیی بۆ سه‌ر جه‌سته‌ی له‌ کاتی شه‌ڕدا، وه‌کو چه‌کێکه‌ بۆ شکاندنی پیاوه‌کان. چونکه‌ پیاوه‌کان ئه‌و جه‌سه‌ته‌یه‌ته‌نها به‌ موڵکی خۆیانی ده‌زانن و، ده‌بێ هه‌ر ئه‌وان کونترۆڵیان به‌سه‌ریدا هه‌بێ(به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی له‌باربردنی منداڵدا، که‌ ده‌بێ پیاو و ده‌سه‌ڵات و یاسا بڕیاری بدات، نه‌ک ژن خۆی ،خاوه‌نی راسته‌قینه‌ی جه‌سته‌که‌).
ئیتر ئه‌و کۆنترۆڵکردنه‌ درێژ ده‌بیته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی، ژن له‌گه‌ڵ کێ هه‌قی هه‌یه‌ ببێته‌ هاوسه‌ر و منداڵی ببێ و، تا چه‌ند ده‌رفه‌تی بدرێتی له‌ ناو کۆمه‌ڵدا پێشبکه‌وێ، له‌ چ مه‌یدان و مه‌ودایه‌کدا هاتوچۆ بکا. ئه‌وه‌بوو تا ساڵی 2007 یاسای عێراق ده‌رفه‌تی کوشتنی ژنی بە‌ خێزان و عه‌شیره‌ته‌که‌ی ده‌دا.

عه‌لی‌نیا له ‌درێژه‌ی باسه‌که‌یدا وتی، له‌ روانگه‌یه‌کی مێژووییه‌شه‌وه‌ ،رابوردووی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی کوردستان رێگاخۆشکه‌ر بووه‌ بۆ باڵاده‌ستی سیسته‌می عه‌شایه‌ری وپه‌ره‌سه‌ندنی توندو تیژی له‌ پێوه‌ندییه‌کانی نێوان گرووپ و تاکه‌‌کانی کۆمه‌ڵدا.
ئه‌و بزووتنه‌وه‌ ناسیۆناڵیستییه‌ی کورده‌کان له‌ ئه‌ستەنبۆڵ، که‌ پێش شه‌ڕی جیهانیی یه‌که‌م دروست ببوو و، ته‌نانه‌ت یه‌که‌مین کۆمه‌ڵه‌ی ژنانی کوردیشی دامه‌زراند، که‌وته‌ به‌ر گورزی سه‌رکوتی ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌و ،تاقه‌ رێگای تێکۆشان بوو به‌ بزووتنه‌وه‌ی چه‌کداری و، عه‌شیره‌ته‌کان بوون به‌ ئاڵا هه‌ڵگری و،تا ناوه‌راستی 70کان، ئاغاو شێخ و مه‌لای دژ یان لانیکه‌م نامۆ به‌ مافی ژنان ده‌سه‌ڵاتداری سه‌ره‌کی بوون. ده‌نگی کۆمه‌ڵە‌ی مه‌ده‌نی خه‌فه‌ کراو، پیاو بوون به‌سترایه‌وه‌ به‌ شه‌ڕ و توندوتیژییه‌وه‌. ئه‌مجا پارێزگاری له‌ "نامووس" بوو به‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی نه‌ته‌وه‌یی . خۆ به‌ تایبه‌ت پیاوی نه‌ته‌وه‌ی ژێرده‌ست ده‌یویست هه‌ستی خۆبه‌که‌مزانینی خۆی، به‌ توندوتیژیی نواندنی زیاتر بشارێته‌وه‌. له‌و سه‌رده‌مه‌دا هیچ رێکخراوێک نه‌بوو که‌ پشتیوانی له‌ ژن بکات و،ته‌نها پشتیوان نیشتمان و عه‌شیره‌ت بوون.

ووتاری دووهه‌می سێمیناره‌که‌ له‌ لایه‌ن گوڵنار قوبادییه‌وه‌ پێشکێش کرا. گوڵنار به‌شی سه‌ره‌کی ووتاره‌که‌ی ته‌رخان کرد بۆ باسکردنی ئه‌زموونی چه‌ند ساڵه‌ی خۆی له‌ بواری کارکردنی رۆژانه‌ له‌ سه‌ر کێشه‌ی ژنان له‌ به‌شی خزمه‌تگوزاریی کۆمه‌ڵایه‌تیی له‌ کۆمۆندا.
خاوه‌ن ووتار له‌ سه‌ره‌تادا ئاماژه‌ی به‌ تازه‌ترین پێناسه‌ی توندو تیژی دژ به‌ ژن کرد که‌ کۆنگره‌ی ژنانی نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان بڕیاری له‌سه‌ر داوه‌: هه‌موو جۆره‌ توندو تیژییه‌ک که‌ ژن له‌ به‌ر ژن بوونی رووبه‌روویان ده‌بێته‌وه‌. هه‌روه‌ها ئیشاره‌ی به‌ ئامارێکی رێکخراوی جیهانیی ته‌ندروستی کرد که‌ ساڵانه‌ 3،5 ملیۆن ژن ده‌کوژرێن.گوتیشی له‌ سوێد 46% ژنان له‌ ته‌مه‌نی دوای 15 ساڵییه‌وه‌ به‌ جۆرێک تووشی توندوتیژی ده‌بن.
به‌ بڕوای گوڵنار، توندوتیژیی دژ به‌ژن هه‌ر ده‌ستدرێژیکردنه‌سه‌ر یان کوشتن به‌ بیانووی پاراستنی شه‌ره‌ف نییه‌، به‌ڵکوو مالی ژن خه‌ته‌رترین شوێنی کارکردنیه‌تی، که‌ چی که‌س شاهیدی نییه‌ ،خۆی و مێرد و منداڵی نه‌بێ. زه‌حمه‌ته‌ که‌سیش هه‌ستی پێ بکا، چونکه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ توندوتیژییه‌که‌ رۆحییه‌و نادیار،که‌ بووبه‌ ئازاردانی فیزیکیش،هه‌ر ژنه‌که‌ بۆ خۆی له‌ ژێر کاریگه‌ریی پیاوه‌که‌ دا و بۆ ئه‌وه‌ی خێزانه‌که‌ی لێهه‌ڵ نه‌وه‌شیته‌وه‌، بێدەن‌گیی لێده‌کا. مه‌به‌ستی پیاوه‌ توندوتیژکاره‌که‌، کۆنترۆڵی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ی ژنه‌که‌یه‌ وگۆیا‌ بۆ چاکه‌ی ژنه‌که‌ وا ده‌کا، به‌و بیانووه‌ی که‌ هه‌ر ئه‌و ده‌زانی چ بۆ خێزانه‌که‌ باشه‌.
له‌م جۆره‌ توندوتیژییه‌دا تاوانباره‌که‌ ئاشکرا نییه‌.خه‌ڵکیش ده‌ڵێن کێشه‌ی نێوان ژن و مێرده‌و، که‌س نازانێ خه‌تای کێیه‌. هه‌ربۆیه‌ توندوتیژیی ناوماڵ،ئاساییترین و به‌رفراوانترین جوری توندوتیژییه‌. جا وه‌نه‌بێ له‌م مابه‌ینه‌دا هه‌ر ژنه‌که‌ ببێته‌ قوربانیی ، منداڵه‌کان و ته‌نانه‌ت خودی پیاوه‌که‌ش، باجی ئه‌م کرده‌وه‌یه‌ ده‌ده‌ن‌: منداڵه‌که‌ له‌ یه‌که‌م کاردانه‌وه‌دا گۆشه‌گیر ده‌بێ و،دواتر ده‌ست ده‌کا به‌ شه‌ڕاشۆیی و،له‌ سه‌رده‌می گه‌نجیشدا ئه‌گه‌ری تووشبوونی به‌ ماده‌ ی نارکۆتیک زۆرتره‌و، سه‌ره‌ڕای بیموبالاتیی و که‌مته‌رخه‌میی،پێوه‌ندیشی له‌ گه‌ڵ دایکوباوکیدا ده‌شێوێ. منداڵ خه‌سارباری یه‌که‌مه‌. ئه‌ی پیاوه‌ تاوانکه‌ره‌که‌؟ ئه‌ویش له‌و ماڵه‌دا که‌ به‌ زه‌بری توندوتیژی نواندن باڵانسی راگرتووه‌، هیچکاتێک هه‌ست به‌ ئارامی و ئاسایش ناکات، ده‌بێ به‌رده‌وام بیر له‌وه‌ بکاته‌وه‌ که‌ چۆن باڵاده‌ستیی خوی بچه‌سپێنێ و چۆن دیفاعی لێ بکا.

گوڵنار له‌ دووتوێی بابه‌ته‌که‌یدا، ئه‌وه‌ی خسته‌ڕوو که‌ ته‌نانه‌ت له‌ کۆمه‌ڵە‌ی پێشکه‌وتووی سوێدیشدا ،هێشتا ده‌رفه‌ته‌کان بۆ پێاو زیاتره‌ وبۆ نموونه‌ هه‌رچه‌ند مافی یه‌کسان بۆ سه‌رپه‌رشتی منداڵ به‌ هه‌ردوو لا دراوه‌، به‌ڵام به‌ کرده‌وه‌ و له‌به‌ر باری ئابووری و رۆحی و کۆمه‌ڵایه‌تی ، ژن ناتوانی به‌ یه‌کسانی سوود له‌و مافه‌ی خۆی وه‌ربگری. جا لێره‌وه‌ ده‌ر ده‌که‌وێ که‌ ژنی په‌نابه‌ر چه‌ند مافخوراوتره‌

به‌شی کۆتایی سێمیناره‌که‌ بۆ پرسیارکردنی ئاماده‌بووان ته‌رخانکرابوو
و،هه‌لێک بوو بۆ زیاتر روونکردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌کان و،تێیدا گوترا که‌ ئه‌گه‌ر پیاوێکی سوێدی ژنه‌که‌ی بکوژێ،ده‌گوترێ به‌ هۆی دڵپیسییه‌وه‌ بووە، که‌چی ئه‌گه‌ر کوردێک بیکا ناوی ده‌نێن کوشتنی شه‌ره‌ف و، ده‌یخه‌نه‌ پاڵ کولتووری نەتەوەکەوە‌. که‌سیشیان له‌ خۆی ناپرسێ: باشه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ کولتووره‌، بۆچی ته‌نها که‌مایه‌تییه‌کی له‌ڕاده‌ به‌ده‌ر بچووک بوونه‌ته‌ هه‌ڵگر و جێبه‌جێکه‌ری؟ که‌ کێشه‌که‌ش بوو به‌وه‌ی که‌ کولتووره‌ یان کولتوور نییه‌، کێشه‌ی ئه‌ساسی که‌ نه‌هێشتنی کوشتنی ژنه‌ ده‌خرێته‌ لایه‌که‌وه‌و له‌بیر ده‌کرێ. بۆ گه‌یشتن به‌ چاره‌سه‌رییه‌کیش، ده‌بێ پێش هه‌موو شتێک ددانی پێدا بهێنین: راسته‌ ژن کوشتن لای ئێمه‌ی کوردیش هه‌یه‌و، ئه‌مجا هه‌نگاو هه‌ڵبێنین بۆ نه‌هێشتنی .ئه‌وه‌ی که‌ ده‌ڵێ ئێمه‌ ژن کوشتنمان نییه‌ و، ئه‌مه‌ کولتووری عه‌ره‌به‌، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و سوێدییانه‌ راستده‌کا که‌ ده‌ڵێن ئێمه‌ ژنکوشتنمان نییه‌ ،ئه‌وه‌ کولتووری په‌نابه‌ره‌کانه‌.
ئه‌وه‌ی بیه‌وێ گوێ له‌ ده‌قی ووتار و پرسیارو وه‌ڵامه‌کان بگرێ، ده‌توانێ له‌م ئادرێسه‌ی خواره‌وه‌ بیدۆزێته‌وه‌

http://bambuser.com/channel/KomeleiJinan/broadcast/1213114

سەرچاوە : ماڵپەڕی کوردیش پێرسپێکتیڤ

Monday, November 29, 2010

من قەحبەم



من قەحبەم- باران میلان


وەرگێڕانی: هێدی

شەڕەفی "پیاو"ەکەم دە نێوگەڵمدا ئاویلکە دەدا.

هەموو ڕۆژێ لە ڕۆژی بەرێ قەحبەترم،
هەموو ڕۆژێ ژنایەتییەک دە مندا دەمرێ،
هەموو ڕۆژێ ژنێک لە بەرەی من بە خەنجەری نامووس دەپێکرێ.

لەباتی هەموو ژنانی دنیا،
من بکووژن.
من هەرچییەک لەو دنیایەدا بێ
دەستی دەگەڵ تێکەڵ دەکەم.

دەست دەگەڵ خەمی نان تێکەڵ دەکەم،
دەست دەگەڵ بێوڵاتی تێکەڵ دەکەم،
دەگەڵ چەکت،
دەگەڵ سەنگەرت،
دەگەڵ ئاوارەییت،
ساڵانێکە دەست تێکەڵ دەکەم.

دەگەڵ زامەکانت،
دەگەڵ چڵکی جلەکانت،
دەگەڵ ئاشپەزخانە دەست تێکەڵ دەکەم.

من دەگەڵ قەڵەم دەست تێکەڵ دەکەم،
دەگەڵ ئەو خەونانەی دەیاننووسمەوە،
دەگەڵ کتێبی شێعرم، دوور لە چاوی تۆ،
دەست تێکەڵ دەکەم.

دەگەڵ تۆ کە خۆشم ناوێی،
دەست تێکەڵ دەکەم.
لە من قەحبەترت لێ هەڵناکەوێ.

من دەگەڵ گوڵەیاسەکان،
دەگەڵ بۆنی باغ،
دەگەڵ تەنیایی،
دەگەڵ گەسک،
دەگەڵ ئاورگ،
دەگەڵ سەماوەر،
دەگەڵ ئیستیکانی چا،
دەست تێکەڵ دەکەم.

ئیمزای کەن!
تکایە ئیمزایەک لێرە،
نا، نا، ئیمزایەک لەوێ،
٢٥ی نۆوامبر
بە تیزتر لە ڕۆژان.
تۆ سەری چاک و پیران ئیمزای کەن!
تۆ سەری پێغەمبەران ئیمزای کەن!

من کە دین سەنگبارانی کردووم،
کە ئایین دە کیسەی ئاخنیوم،
هێشتا دەمکووژن،

پێش ئەوەی درەنگ بێ.

هەموو ڕۆژێ خەنجەرێکم لە سەر ئەوکە،
هەموو ڕۆژێ کوتکێک بەرەو سەرم دادەهێڵدرێ،
هەموو ڕۆژێ بەردێک وە کاژەلاکی سەرم دەکەوێ،
هەموو ڕۆژێ شەڕەف دەمکووژێ،
هەموو ڕۆژێ نامووس لێمدەدا.

لە هەموو ڕۆژێک قەحبەترم ئەمڕۆ.

هێندە دەگەڵ تەنیایی دە نوێنێکدا بووم،
هیچ لە شەڕافەتت نەماوەتەوە،
هێندە دەگەڵ بیری ئەوینێک
کە لێت زەوت کردووم دەستم تێکەڵ کردووە،
ئەگەر هەموو ڕۆژێ بمکووژی دیسان بێشەڕەفی.

هێندەم باری کۆڵم لە سەر سنووران
دە ئامێز گرتووە کە ئیتر
ئامێزم بۆ تۆ ناکرێتەوە.

هێندەم خۆ داپۆشیوە کە ئیتر
جوانیم دە خەوێش نایە.

من ڕۆژ دەگەڵ ڕۆژێ قەحبەترم.
من هەموو ڕۆژێ قەحبەیەکم.

من دەگەڵ غەمی کۆرپە، دەگەڵ قۆنداغەکەی،
دەگەڵ قۆنداغەی تفەنگی تۆ،
دەگەڵ بێ داهاتووییمان،
دەگەڵ بێوڵاتیمان،
دەگەڵ کیفی بەتاڵی قوتابخانەی قوتابییەکەم،
دەگەڵ دەرد، دەگەڵ برین،
دەگەڵ ئا‌خ،
دەگەڵ خەونی خۆشییەکان،
دەستم تێکەڵ کردووە.

بمکووژە!
لە من قەحبەتر،
لە ژنی کورد قەحبەترت لێ هەڵناکەوێ.
بڕوانە چاوە ماندووەکانم!
نیگام ببینە!
بۆت دەردەکەوێ
شەکەتی زڕەنامووستم،
بێزارم لە شەڕەفی خوازراوت،
بێزارم
بێزارم
بێزارم.

Thursday, November 25, 2010

بەنگی یڵدز: پێویستە زمانی كوردی ببێتە مەرجی خۆپاڵاوتن



بەنگی یڵدز: پێویستە زمانی كوردی ببێتە مەرجی خۆپاڵاوتن


ئاکانیوز لە ٢٢ی نۆڤامبر ئەم هاوپرسەکییەی خوارەوەی لە گەڵ بەنگی یڵدز نوێنەری ئێلحێ (باتمان)ی پارتیی ئاشتی و دێمۆکراسی کردووە سەبارەت بە زمانی کوردی لە باکووری کوردستان و تورکیا. لە بەر گرینگی ئەو بابەتە لە ڕوانگە دا بڵاوی دەکەینەوە.

دیاربەكر 22 تشرینی دووەم/نۆڤامبر (ئاكانیوز) – بەنگی یڵدز پارلمانتاری پارتی ئاشتی و دیموكراسی "بەدەپە" رای گەیاند، پێویستە زمانی كوردی ببێتە مەرجی سەرەكی خۆپاڵاوتن بۆ ئەندامیەتی پارلمان، سەرۆك و ئەنجوومەنی شارەدارییەکان و جەختی كردەوە ئەگەر ئەم مەرجە جێ بە جێ بکرێ هەموو كەسێك فێری زمانی كوردی دەبێ .

یڵدز كە پێش 3 حەوتوو لە پارلمانی توركیا بەمەبەستی سەركۆنەكردنی قەدەخەكردنی زمانی كوردی، گوتارێكی بەكوردی پێشكێش كردبوو، بیروبۆچوونی خۆی دەربارەی دۆخ و پاشەرۆژی زمانی كوردی بۆ ئاژانسی كوردستان بۆ دەنگوباس (ئاكانیوز) دەربڕی.

پرسیار: لەكاتێ دادگەییكردنی ئەندامانی "بەدەپە" بەتۆمەتی هاوكاریكردنی كۆما جڤاكێن كوردستانێ "كەجەكە"، زمانی كوردی وەك "زمانی نایێتە تێگەیشتن" وەسپ كرابوو، بەبۆچوونی تۆ ئەم هەڵوێستە، هەڵوێستی دادگەیە یاخۆ هەڵوێستی دەوڵەتە؟

وەڵام: ئەمە هەڵوێستی دەوڵەتی توركیا، رێژیمی كەمالیزم و ئیتیحاد و تەرقییە. ئەو دەوڵەتانەی ئیمزایانە لەسەر یاسا نێودەوڵەتییەكانیان كردووە وپێڕۆی ناكەن، تەنیا دەوڵەتە فاشیست و دیكتاتۆرییەكانن، دەوڵەتانی دیموكرات و پێشكەوتوو كاتێ یاسایەك دادەنێن یاخۆ ئیمزای دەكەن پێوەی پابەند دەبن

پرسیار: ئایا ئێوە پرسی قەدەخەكردنی زمانی كوردی دەبەنە گۆڕەپانی نێودەوڵەتی؟

وەڵام: هەڵبەت، ئێمە سەردانی دادگەی مافی مرۆڤی یەكەتیی ئورووپا دەكەین، ئەم هەنگاوە پاڵەپەستۆیەك دەخاتە سەر دادگەكانی دەوڵەتی توركیا بۆ ئەوەی هەڵوێستی خۆی لەبارەی زمانی كوردی بگۆڕێ، هیچ ئەندامێكی پارتی داد و گەشەپێدان "ئاكەپە" ناتوانێ لەبارەی ئەم پرسە رای خۆ بەئاشكرا رابگەینێ، كاتێ سەرۆكی پارلمانی توركیا بەئازادانە قسە دەكات هیچ پارلمانتارێكی "ئاكەپە" ناتوانێ بەڕاشكاونە بڵێ "راستە، پێویستە گەلی كورد زمانی خۆی بەكار نەهێنێ"، چونكە "ئاكەپە" هەموو جارێك بەوڵاتانی یەكەتیی ئورووپا دەڵێ "ئێمە قەدەخەی سەر زمانی كوردیمان هەڵگرتووە، ئیتر پروپاگەندە، سیاسەت و كولتوور بەزمانی كوردی ئازادە".

پرسیار: دەڵێن "ئاخاوتن بەكوردی ئازادە، بەڵام لە دەزگەكانی دەوڵەتدا قەدەخەیە"، ئایا ئەمە چ واتایەكی هەیە؟

وەڵام: ئێستە حكوومەت دەڵێ دەبێ زمانی كوردی لە دەزگەكانی دەوڵەتدا بێتە بەكارهێنان، ئەگەر قەدخە هەبێت، پێویستە وەشانی كاناڵی "تەرەتە 6" بێتە راگرتن، چونكە ئەو كاناڵەش دەزگەیەكی دەوڵەتە، بۆیە بۆمان ئاشكرا دەبێت كە هەڵوێستی دەوڵەت پێچەوانەی یاسایە.

پرسیار: ئەگەر لە دەستووردا رێگە بەبەكارهێنانی زمانی كوردی نەدرێ، چ هەڵوێستێكتان دەبێ؟

وەڵام: كورد بەهیچ شێوەیەك قەدەخە سەر زمان قبوڵ ناكات، هەر یاسایەك ناچارە زمان، مێژوو و كولتووری كوردان بناسێ، ئەگەر یاسایەك بڵێ "ئێمە 20 ملیۆن كورد ناناسین" ئایا كورد بەم یاساییە رازی دەبێ؟. گۆمانی تێیدا نییە كورد ئەم جۆرە یاسانە قبۆڵ ناكات چونكە ئاخاوتن بەزمانی دایك مافێكی سرۆشتییە، بۆیە ئێمەش ئەو یاسانەی كە كورد و زمان، مێژوو و كولتووری بەنەناسراو وەسپ دەكات، ناناسین.

پرسیار: "بەدەپە" بڕیاری داوە ئیتر سیاسەتی خۆی بەزمانی كوردی بكات، ئایا ئێوە چۆن ئەم بڕیارە جێبەجێ دەكەن؟

وەڵام: پێویستە ئێمە لە كۆبوونەوە ناوەخۆییەكان و كۆبوونەوەكانی لەگەڵ گەلدا و هەروەها لە ناو پارلمان و لە هەموو بوارێكی ژیاندا زمانی كوردی بەكار بێنین، پێویستە سیاسەتمەدار و سەركردەكانی كوردیش لەبارەی بەكارهێنانی زمانی كوردی رژد بن. ئێمە داوای پەروەردە بەزمانی كوردی دەكەین، بەڵام لە كۆبوونەوكانماندا بەزمانی كوردی قسە ناكەین، ئایا ئەمە دەكرێ؟ نەخێر بەهیچ شێوەیەك ناكرێ، ئێستە رۆژانە زمانی دایکی لەناو دەچێ، منداڵانەكانمان بەتوركی قسە دەكەن، وەك گەلیش ئێمە لە كۆڵانەكان ، بازار، خوێندنگە و لە هەموو بوارەكانی ژیاندا بەتوركی قسە دەكەین. دەبێ بزانین دوای لەدەستدانی زمان، مرۆڤ ناتوانێ هیچ شتێك بەدی بێنێ.

پرسیار: ئایا ئێوە لەمڕۆ بەدواوە لە كۆبوونەوەی هەفتانەی فراكسیۆنەكەتان لەناو پارلمان بەزمانی كوردی قسە دەكەن؟

وەڵام: بەبۆچوونی من دەبێ ئێمە لە كۆبوونەوكان پارلمان و فراكسیۆنەكەماندا ئاخاوتن بەزمانی كوردی بكەین، كاتێ سیاسەتمەدار بەزمانی كوردی قسە دەكات، دەوڵەت و فاشیستەكانی ناڕەزایی خۆیان دەردەبڕن و ئەمەش یەكەتیی گەلەكەمان بەرامبەر بەم هەڵوێستە بەهێزتر دەكات.

پرسیار: بەم دواییە، حكوومەتی توركیا بڕیاری دا تابلۆكان كە بەزمانی توركی و كوردی وئینگلیزی لە گوندەكانی دیاربەكر هەڵواسراون هەڵبگیرێن، ئایا ئێوە چ رێوشوێنەك لەمبارەوە دەگرنە بەر؟

وەڵام: حكوومەتی بەخۆی بڕیاریدا ئەگەر هەر گوندێك یاخۆ هەرێمەك بیەوێ ناوی خۆی بگۆڕێ، دەتوانێ بیكات، بەڵام وەك دەبینرێ ئێستە ئەو تابلۆیانەی بەزمانی كوردی و توركی هەڵواسروان لا دەبردرێن، رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆك وەزیرانیش دەڵێ ئەمە بڕیاری دادگەیە، پێشتر ئەردۆغان دەیگوت "دەستوورم گۆڕی و یاساكانیش گۆڕ دران، ئیتر كورد ئازادن و دیموكراسی بۆ هەموو كەسێك هەیە"، بەڵام ئەم لێدوانانە بێ واتان.

پرسیار: دەزگە راگەیاندنەكانی توركیا هەمیشە دەڵێن "ئێوە ئەوەندە باسی زمانی كوردی دەكەن، بەڵام پارلمانتارەكانتان نازانن بەكوردی قسە بكەن"، ئێوە چۆن ئەم پرسە چارەسەر دەكەن؟

وەڵام: لە كاتێكی نێزیكدا كۆبوونەوەیەك لەمبارەوە ساز دەكەن، پێشتر چەند جارێك باسمان لەو پرسە كردووە، هەندێك هاوڕێیەكانمان لە ناو فراكسیۆنەكەماندا توانایان هەیە وانە بەزمانی كوردی بدەن، عوسمان ئۆزچەلیكیش یەكێكە لەوان، پارلمانتارەكانمان هەر 2 تا 3 رۆژ وانەی زمانی كوردییان پێ دەگوترێ، سەرجەم پارلمانتارانی "بەدەپە" لە وانەی زمانی كوردیدا بەشدار دەبەن.

پرسیار: دەتوانی بۆمان باسی داوای پارلمانتار گایا ئەرباتۆر بۆ فێربوونی زمانی كوردی بكەی؟

وەڵام: گایا ئەرباتۆر پارلمانتاری ئەدەنەی سەر بەپارتی كۆماری گەل داوای لێ كردم كە بۆ فێربوونی زمانی كوردی هاوكاری بكەم، ئیتر پارلمانتارانی توركیش ئەوانەی كە لە شارە كوردنشینەكاندا دەژین دەیانەوێ فێری زمانی كوردی ببن، چونكە دەزانن كە قسەكردنیان بەزمانی كوردی كاریگەریەكی باشتر دەخاتە سەر هاووڵاتییانی كورد.

بەنگی یڵدز لە 15ی تشرینی دووەم/نۆڤامبری ساڵی 1965 لە باتمان (ئێلحێ) لە دایك بووە و دەرچووی كۆلێجی یاسای زانكۆی ئەستەنبووڵە، ماوەیەك وەك پەیامنێری هەفتەنامەی "یەنی ئوێلكە" كاری كردووە و هەروەها كاری پەیامنێری کردووە بۆ رۆژنامەكانی "گویندەم، دیموكراسی و ئوێلكەدە ئۆزگویر گویندەم ، دواتر بووە راوێژكار و پارێزەری شارەداریی باتمان، بۆ ماوەیەك سەرۆكی كۆمەڵەی مافی مرۆڤی باتمان بوو، یڵدز لە ساڵی 2007دا بووە ئەندامی پارلمانی توركیا و هەروەها ئێستا ئەندامی كۆمیسیۆنی پارلمانی تێكەڵاوی یەكەتیی ئورووپا و تورکیایە

دیمانە: ماشەڵا دەكاك، و: هوشی مراد
سەرچاوە . ئاکا نیوز